CFTC ‘trở lại nguyên tắc cơ bản’ để xây khung quy định tiền mã hóa thân thiện đổi mới

Quyền Chủ tịch Caroline Pham đang đưa Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ(CFTC) quay về “các nguyên tắc cơ bản” trong quy định *tài sản số*, với mục tiêu tăng tốc xây dựng khung *tiền mã hóa* mang tính thân thiện với đổi mới nhưng vẫn đảm bảo an toàn thị trường. Trọng tâm là khôi phục đúng vai trò phát hiện giá, quản lý rủi ro của thị trường phái sinh, đồng thời đẩy mạnh phối hợp liên cơ quan để đưa *tiền mã hóa* vào khuôn khổ pháp lý một cách ổn định.

Theo các phát biểu gần đây của Caroline Pham tại Mỹ (giờ địa phương), CFTC muốn tái khẳng định sứ mệnh cốt lõi: giữ cho thị trường vận hành trơn tru và bảo vệ tính toàn vẹn thị trường. Nghĩa vụ ưu tiên là ngăn chặn gian lận, lạm dụng và thao túng giá; nếu cơ quan quản lý mải theo đuổi “phát ngôn cứng rắn” để lên báo mà bỏ quên chức năng này, vai trò phát hiện giá và phân tán rủi ro của thị trường phái sinh sẽ bị tổn hại. *Bình luận*: Thông điệp này gián tiếp phê phán kiểu “regulation by soundbite” – làm chính sách qua khẩu hiệu hơn là qua thiết kế cơ chế.

Caroline Pham nhấn mạnh CFTC cần “trở lại nền tảng”, rà soát lại toàn bộ lịch sử quyết sách và thực thi trước đây để thấy cơ quan đã cân bằng giữa ổn định thị trường và đổi mới như thế nào. Chỉ khi phục dựng được mạch phát triển lịch sử đó, CFTC mới có thể xây dựng chuẩn mực nhất quán cho *tài sản số* và *tiền mã hóa*.

Pham mô tả phạm vi thẩm quyền của CFTC là “gần như mọi thứ không phải chứng khoán”: từ lãi suất, ngoại hối, tín dụng đến các hợp đồng phái sinh gắn với nền kinh tế thực. Giá trị danh nghĩa của các sản phẩm phái sinh do CFTC giám sát lên tới khoảng 700 nghìn tỷ USD, được bà gọi là “trung tâm của thị trường toàn cầu”. Nếu cấu trúc này trục trặc, cú sốc sẽ lan tới cả kinh tế thực lẫn hệ thống tài chính. Trong bối cảnh đó, vai trò của nhà nước không phải là chọn kẻ thắng – người thua, mà là bảo đảm sân chơi công bằng, minh bạch, từ đó tối ưu thanh khoản và hiệu quả sử dụng vốn cho toàn nền kinh tế.

Với *blockchain* và *tiền mã hóa*, Caroline Pham khẳng định “công nghệ không có tính thiện – ác”. Theo bà, chính phủ và cơ quan quản lý phải phát đi tín hiệu: “Hãy dùng công nghệ này, chúng tôi khuyến khích và sẽ hỗ trợ triển khai theo cách an toàn, lành mạnh”. Đồng nhất *blockchain* với tội phạm là hiểu sai bản chất; điều tạo ra gian lận và thao túng là “chủ thể sử dụng” chứ không phải công nghệ. Cách tiếp cận Pham đề xuất là thiết kế khung *quy định tiền mã hóa* cân bằng: quản lý rủi ro nhưng vẫn mở cửa cho đổi mới, qua đó cung cấp “luật chơi rõ ràng” cho các bên làm ăn nghiêm túc và tăng niềm tin thị trường về dài hạn. *Bình luận*: Đây là quan điểm “pro-innovation, tough-on-fraud” – ưu ái sáng tạo, cứng rắn với gian lận.

Trước tranh cãi giữa CFTC và Ủy ban Chứng khoán Mỹ(SEC) quanh thẩm quyền với *tiền mã hóa*, Caroline Pham cho rằng không cần “làm phức tạp hóa vấn đề”. Theo bà, hai cơ quan từ trước tới nay vẫn cùng ngồi vào bàn mỗi khi sản phẩm tài chính mới xuất hiện để phân định trách nhiệm, trong quan hệ “khỏe mạnh và tôn trọng lẫn nhau”. “Trở về cơ bản” ở đây còn là trở lại với trật tự thủ tục bình thường: tránh kiểu mỗi cơ quan cố thủ “hào lũy” quy định của mình mà quên mất mục tiêu chung là thanh khoản và hiệu quả vốn. Với *tài sản số*, điều quan trọng là cùng nhau thiết kế cấu trúc thị trường có thể chung sống được ngay từ “trang giấy trắng”, thay vì tranh giành lãnh địa.

Caroline Pham gọi thị trường chứng khoán và phái sinh Mỹ là “chuẩn vàng về hiệu quả sử dụng vốn” của thế giới, trong đó thị trường tương lai do CFTC giám sát được đánh giá là “tốt nhất trong phân khúc” về phát hiện giá và cung cấp công cụ phòng hộ. Bà tin trên hạ tầng này, khung *quy định tài sản số* có thể được xây dựng tinh vi. Mục tiêu mà CFTC tự đặt ra là trong 12–18 tháng tới sẽ hiện thực hóa khung quản lý cho *tài sản số* và *tiền mã hóa*. Cơ quan đã vận hành chương trình “Crypto Sprint” kéo dài 12 tháng để lấy ý kiến ngành, xây dựng hướng dẫn về tài sản thế chấp được mã hóa, và xem xét cho phép giao dịch *tiền mã hóa* giao ngay trên các sàn đã đăng ký CFTC. Giai đoạn đầu tham vấn đã gần hoàn tất, CFTC đang chuyển sang thiết kế thể chế và quy định chi tiết.

Trong các ứng dụng của *stablecoin*, Caroline Pham coi “quản trị tài sản thế chấp” mới là “killer app” thực sự. Nhờ nguyên tắc trung lập về công nghệ trong khung pháp lý Mỹ, điều kiện cốt lõi của tài sản thế chấp chỉ là “phải là tài sản đạt chuẩn như trái phiếu Kho bạc, quỹ thị trường tiền tệ…”, còn việc chúng được biểu diễn on-chain hay off-chain không làm thay đổi bản chất. Trên nền tảng đó, bà dự báo “sẽ không mất quá lâu” trước khi *stablecoin* bắt đầu được chấp nhận làm tài sản bảo đảm tại các trung tâm thanh toán bù trừ phái sinh, thậm chí có thể “lên sóng” ngay trong quý I–II năm tới. Điều này hứa hẹn giảm mạnh sự kém hiệu quả trong thanh toán và luân chuyển tài sản thế chấp, tiến tới luân chuyển gần thời gian thực và nâng đáng kể hiệu quả sử dụng vốn.

Hiện tại, tỷ lệ tài sản đủ điều kiện nhưng thực sự được dùng làm tài sản thế chấp trên thị trường tài chính toàn cầu chỉ khoảng 15%. Nguyên nhân là cấu trúc tài khoản chồng chéo, hạ tầng thanh toán chậm trễ và khác biệt quy định giữa các khu vực pháp lý. Caroline Pham coi quản lý tài sản thế chấp là “cơ hội cải thiện lớn nhất dạng rủi ro thấp – hiệu quả cao” còn sót lại. Tài sản thế chấp được mã hóa có thể là chìa khóa giảm triệt để các điểm nghẽn này, song phải đi kèm việc “copy” nguyên vẹn các chuẩn mực đánh giá rủi ro, định giá, xử lý margin call của tài chính truyền thống. Nói cách khác, không được quên các nguyên tắc quản trị rủi ro cũ chỉ vì đang dùng công nghệ mới; cần có khung và tiêu chuẩn rõ ràng cho tài sản thế chấp on-chain.

Với *stablecoin*, Caroline Pham cảnh báo “không có *stablecoin* nào giống *stablecoin* nào”. Mỗi mô hình phát hành, cách quản lý dự trữ, sức khỏe của tổ chức lưu ký, cũng như khung quy định áp dụng sẽ tạo ra cấu hình rủi ro rất khác nhau. Cơ quan quản lý và nhà đầu tư phải nhìn sâu vào thiết kế, vị trí nắm giữ tiền gửi, cơ chế kế toán – kiểm toán của từng *stablecoin*. Theo bà, bản thân tín hiệu “cơ quan quản lý ủng hộ tài sản thế chấp được mã hóa” đã là thông điệp có giá trị với thị trường: nó cho thấy “đây là dạng đổi mới nên diễn ra, và chúng tôi khuyến khích nó”, qua đó mang lại sự chắc chắn chính sách cho những bên dám đầu tư hạ tầng.

Caroline Pham thừa nhận giọng điệu tiêu cực của một số cơ quan Mỹ về *tiền mã hóa* đã tạo ra “hiệu ứng lạnh” đối với ngành. Khi quan chức công khai phát biểu theo hướng “*tiền mã hóa* hay *blockchain* là xấu”, nhiều doanh nghiệp hoàn toàn hợp pháp cũng chọn rút lui. Bà nhấn mạnh các hành vi bất hợp pháp phải bị xử lý nghiêm, nhưng không được áp đặt “suy đoán có tội” lên toàn bộ công nghệ và ngành. “Đa số doanh nghiệp muốn hoạt động hợp pháp, vì đó cũng là điều tốt cho kinh doanh”, Pham nói, và cho rằng càng có nhiều sự chắc chắn và khả đoán về mặt pháp lý, càng nhiều chủ thể sẽ tự nguyện bước vào khuôn khổ.

Theo Caroline Pham, đang có làn sóng doanh nghiệp *tiền mã hóa* quốc tế quay lại đặt trung tâm phát triển và vận hành tại Mỹ, đặc biệt ở New York. Lợi thế không chỉ đến từ nhân lực và hạ tầng tài chính, mà còn từ việc định hướng *quy định tiền mã hóa* ngày càng rõ ràng. Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra Đạo luật Dodd–Frank đã tạo ra những “hào lũy quy định” vô hình, trở thành rào cản đáng kể cho người chơi mới, làm phân mảnh thanh khoản và thị trường. Để xử lý, CFTC đang đơn giản hóa thủ tục đăng ký cho các tổ chức và sàn giao dịch ngoài Mỹ muốn tiếp cận thị trường Mỹ, đồng thời rút ngắn thời gian cấp phép. Hướng đi này cũng ăn khớp với xu thế đưa các thị trường truyền thống đã được quản lý lên on-chain và mở cửa cho nhà đầu tư toàn cầu.

Caroline Pham cho rằng “cả thế giới đang cố bắt kịp những gì Mỹ đang làm”. Lịch sử cho thấy các chuẩn mực về chứng khoán và phái sinh được định hình tại Mỹ thường trở thành chuẩn mực toàn cầu, và *tài sản số* cũng sẽ không ngoại lệ. Bà dẫn ví dụ thị trường repo của Mỹ, nơi khoảng 10% giao dịch đã được xử lý on-chain, với sự giao thoa giữa trái phiếu Kho bạc, tiền mặt và *stablecoin* trong mảng huy động vốn ngắn hạn. Càng nhiều ứng dụng *blockchain* và *tiền mã hóa* bám sâu vào hệ thống tài chính truyền thống, thì về mặt chính trị càng khó xuất hiện ý chí “xóa bỏ” chúng. *Bình luận*: Một khi *tiền mã hóa* trở thành hạ tầng kỹ thuật của thị trường vốn, tranh luận chính trị sẽ dịch chuyển từ “có nên tồn tại không” sang “quản lý như thế nào”.

Trong bức tranh đó, hướng đi và thái độ thực thi của cơ quan quản lý sẽ quyết định quỹ đạo tăng trưởng của ngành *tài sản số*. Chiến lược “trở lại nguyên tắc cơ bản”, kết hợp với lập trường trung lập về công nghệ và thân thiện với thị trường mà CFTC đang theo đuổi, sẽ là phép thử then chốt để xem Mỹ có duy trì được “chuẩn vàng” trong *quy định tiền mã hóa* và *tài sản số* hay không.