Michael Lewis: Ba nguyên tắc 'khan hiếm, giới hạn, nội dung timeless' cho nhà sáng tạo tiền mã hóa

Theo Bloomberg đưa tin ngày 20 tháng 12 (giờ địa phương), trong một số gần đây của podcast “*Acquired*”, nhà văn tài chính Michael Lewis đã chia sẻ góc nhìn về cách *희소성* (sự khan hiếm) và *제약* (giới hạn/constraints) đang trở thành “từ khóa” chung cho NFL, ngành podcast, chiến lược kinh doanh và cả các dự án *크립토*. Ông cho rằng khi doanh nghiệp chủ động thiết kế *희소성* và chấp nhận *제약* như một phần của mô hình kinh doanh, họ có thể tạo ra đổi mới, xây được tệp người hâm mộ trung thành và mô hình doanh thu bền vững hơn.

Lewis là cây bút quen thuộc của Vanity Fair, đồng thời là người dẫn chương trình podcast “Against the Rules” từng đứng đầu Apple Podcasts. Ông được biết đến rộng rãi với các cuốn “Moneyball”, “The Big Short”, “The Blind Side” và cuốn “Liar’s Poker” viết về trải nghiệm trên Phố Wall khi còn là nhân viên bán trái phiếu tại Salomon Brothers. Trong cuộc trò chuyện với “Acquired”, ông kết nối chiến lược “sự kiện hóa” của NFL với mô hình “đăng ký theo dõi” của podcast, từ đó rút ra loạt insight có thể áp dụng cho nội dung số và *tiền mã hóa*.

Theo Lewis, NFL là ví dụ điển hình cho chiến lược *희소성*. Khác với bóng chày hay bóng rổ có lịch thi đấu dày đặc, số trận trong một mùa NFL tương đối ít, và hầu hết đều diễn ra vào cuối tuần. Ông nhận xét: “NFL biến mỗi trận đấu thành một sự kiện. Chính tính khan hiếm của ‘sản phẩm’ và cách giải đấu thiết kế nó như một chuỗi sự kiện trọng tâm đã tạo nên khác biệt.” Khi trận đấu không xuất hiện liên tục, mỗi lần diễn ra đều trở thành “không thể bỏ lỡ” trong nhận thức người hâm mộ, kéo theo mức độ tập trung cao và sẵn sàng chi trả lớn hơn.

Lewis nhấn mạnh rằng *희소성* trong kinh doanh nội dung không chỉ là cắt giảm số lượng sản phẩm. Điều quan trọng là tạo được cảm giác “bỏ lỡ là thiệt hại thật sự”. Ông cho rằng, từ *미디어* truyền thống, *엔터테인먼트* cho tới các dự án *크립토*, bài toán không phải là “cung cấp vô hạn” mà là “thiết kế trải nghiệm ít nhưng sâu”. Đó là cách để tăng giá trị dài hạn, xây dựng cộng đồng và lòng trung thành của khách hàng, thay vì tối đa hóa lượt hiển thị ngắn hạn.

Với ngành podcast, Lewis cho rằng nguyên tắc *희소성 + chất lượng* cũng đang quyết định ai chiến thắng. Ông chia sẻ “Acquired” chủ ý học bài học từ những thương hiệu xa xỉ như Hermès: giới hạn nguồn cung, đầu tư rất sâu vào từng “sản phẩm” và xây dựng câu chuyện xung quanh nó. Thay vì tăng số tập một cách ồ ạt, nhóm sản xuất chọn cách phát hành ít hơn, mỗi tập dài và đào sâu hơn. Kết quả, trong mắt người nghe, đây là chương trình “ra tập nào là phải nghe tập đó”.

Cách tư duy này mang ý nghĩa trực tiếp với những nhà sáng tạo nội dung *tiền mã hóa* và *크립토 미디어*: giữa biển nội dung hằng ngày về giá, on-chain data, airdrop hay NFT, việc cố tình giữ nhịp xuất bản thấp hơn nhưng tập trung vào các phân tích “đọc chậm”, nghiên cứu on-chain chuyên sâu hay phỏng vấn hiếm với builder có thể tạo ra *희소성* và vị thế khác biệt.

Lewis cũng dành nhiều thời lượng để nói về *제약*. Theo ông, thay vì che giấu hay cố phủ nhận các giới hạn về ngân sách, nhân sự, thời gian hay công nghệ, việc chấp nhận rõ ràng các *제약* và thiết kế chiến lược xoay quanh chúng lại là nguồn gốc của đổi mới. Ông kể rằng chỉ khi đội ngũ “thừa nhận là mình bị giới hạn rất nhiều và quyết định ôm trọn những giới hạn đó”, mô hình kinh doanh mới thật sự định hình.

Trong bối cảnh startup *블록체인*, quỹ *크립토 펀드* hay sàn giao dịch luôn phải chạy đua về tính năng và sản phẩm, thông điệp của Lewis đi ngược dòng: thay vì “làm mọi thứ”, hãy xem *제약* như điểm xuất phát chiến lược. Bằng cách chấp nhận phạm vi nguồn lực bó hẹp, doanh nghiệp buộc phải ưu tiên lại – tập trung vào vài mảnh ghép nơi mình có lợi thế cạnh tranh, từ đó tạo ra sản phẩm sâu và khác biệt hơn.

bình luận: Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng với dự án *DeFi*, *Layer 2* hoặc *게임파이* giai đoạn đầu – nơi ngân sách marketing và phát triển hạn chế, nhưng áp lực “phải ra mắt liên tục” rất lớn.

Một điểm thú vị khác là lựa chọn góc nhìn báo chí của Lewis. Trong khi phần lớn *저널리즘* về tài chính và *크립토* thường tập trung vào thất bại, lừa đảo, hack hay sụp đổ sàn, ông cố tình đặt câu hỏi: “Cái gì đã hoạt động đúng?” Ông đánh giá “Acquired” khác hẳn đa số khi xuất phát điểm là “tìm hiểu điều gì đã thành công”. Cách tiếp cận phân tích các thương vụ M&A, chiến lược và case study thành công không chỉ để ca ngợi, mà còn nhằm rút ra các “framework có thể lặp lại” cho người nghe.

Trong thị trường *tiền mã hóa* vốn bị bao phủ bởi tâm lý hoài nghi và tin xấu, thứ báo chí tập trung vào “success framework” – ví dụ dissect cách một *L1* xây dựng cộng đồng, cách một *DEX* đạt PMF, hay vì sao một *런치패드* vận hành bền vững – có thể trở thành ngách mới, giúp nhà đầu tư và builder học được cấu trúc đằng sau thành công thay vì chỉ biết đến các vụ sập.

Nói về Warren Buffett, Lewis coi đây là ví dụ cho việc chiến lược đầu tư phải thay đổi theo bối cảnh. Ông cho rằng Buffett “ban đầu có lẽ đúng như những gì ông ấy miêu tả về mình”, nhưng theo thời gian, thị trường đã biến ông thành một “nhân vật” khác: dòng vốn mang tên Buffett giờ được đối xử khác mọi dòng tiền khác. Việc Buffett bước vào hay rời khỏi một thương vụ tự thân nó đã trở thành tín hiệu thị trường.

Thông điệp rút ra là: không thể áp dụng nguyên xi triết lý đầu tư ban đầu nếu vị thế của mình trong hệ sinh thái đã đổi khác. Với các quỹ *크립토* lớn hay sàn giao dịch top đầu, điều này đồng nghĩa chiến lược phải thích nghi với quy mô và sức ảnh hưởng mới – từ cách vào vị thế, cách cung cấp thanh khoản đến cách tham gia governance trong các DAO.

bình luận: Đối với những “cá voi on-chain”, mỗi động thái di chuyển vốn cũng có thể trở thành “buffett-style signal” trong thị trường, và chiến lược phải tính đến điều đó.

Lewis còn nhắc tới khái niệm “too hard pile” – “giỏ quá khó” – trong ra quyết định. Ý tưởng là: chấp nhận rằng rất nhiều thứ đơn giản là “quá khó” và việc nói “không” là hoàn toàn hợp lý khi chi phí cơ hội quá cao. Trong đầu tư, điều này có nghĩa là bỏ qua các lĩnh vực mà mình không hiểu đủ sâu. Với nhà đầu tư *크립토*, đó có thể là quyết định đứng ngoài những mảng như *zk-rollups* phức tạp hay *옵션 DeFi* nếu thiếu nền tảng kỹ thuật, để tập trung vào vài ngách nơi mình có lợi thế phân tích.

Theo Lewis, việc sở hữu một “too hard pile” rõ ràng giúp startup, quỹ đầu tư hay đội ngũ *크립토 프로젝트* tập trung hơn: không chạy theo mọi meta mới, không cố săn mọi airdrop hay sàn mới, mà dành vốn và năng lượng cho những cơ hội ít nhưng “vừa tay”.

Một ưu điểm lớn khác mà Lewis dành cho podcast là cấu trúc “không bị thuật toán chen ngang”. Ông chỉ ra rằng sau khi người nghe bấm nút đăng ký, nền tảng podcast gần như không dùng thuật toán gợi ý can thiệp giữa nội dung và khán thính giả, khác với YouTube hay mạng xã hội. Điều này tạo ra một nhóm “*진짜 구독자*”: họ theo dõi vì nội dung, không phải vì được thuật toán đẩy.

Với nhà sáng tạo nội dung *tiền mã hóa*, đây là điểm tựa quan trọng. Việc dựa quá nhiều vào thuật toán (trending, đề xuất) khiến kênh dễ bị tổn thương khi thuật toán đổi. Một tệp subscriber “thật”, đến từ email list, RSS, podcast hay cộng đồng on-chain, sẽ ít bị tác động bởi thay đổi nền tảng, giúp dự án *크립토 미디어* hoặc kênh giáo dục *블록체인* xây dựng thương hiệu dài hạn.

Lewis cũng tiết lộ nguyên tắc ông áp dụng cho mọi sản phẩm nội dung mình tham gia: phải mang tính “timeless”. Ông đặt mục tiêu: sau 5 năm, nội dung vẫn giữ được khoảng 80% giá trị gốc. Điều này buộc đội ngũ phải tránh phụ thuộc quá nhiều vào tin thời sự nhất thời, thay vào đó đặt trọng tâm vào nguyên lý kinh doanh, câu chuyện nhân vật, cấu trúc thị trường – những thứ còn giá trị khi bối cảnh đã đổi.

Nếu áp dụng vào *크립토 콘텐츠*, đây là gợi ý để chuyển trọng tâm khỏi các tin “giá tăng bao nhiêu phần trăm”, “token nào sắp list sàn”, sang các chủ đề như mô hình kinh tế token, cơ chế bảo mật, cách vận hành DAO, bài học từ chu kỳ trước. Những nội dung “timeless” như vậy có thể tiếp tục được trích dẫn và chia sẻ qua nhiều bull/bear market.

bình luận: Trong ngành nơi thông tin lỗi thời chỉ sau vài ngày, việc sở hữu thư viện nội dung “timeless” là tài sản chiến lược.

Về tiêu chí chọn đề tài cho “Acquired”, Lewis tóm gọn thành ba yếu tố: phải có “hành trình anh hùng” (một nhân vật hoặc tổ chức đi từ vô danh tới được công nhận rộng rãi), phải có “bí mật ẩn” (thứ mọi người nhìn mà không thấy), và câu chuyện đó phải có tầm quan trọng toàn cầu. Nếu thiếu một trong ba, họ sẽ không làm tập đó.

Đây cũng là khung tham chiếu hữu ích cho câu chuyện về các dự án *블록체인* hoặc *크립토 스타트업*: thay vì chỉ kể lại timeline gọi vốn, listing, tokenomics, nhà sản xuất nội dung có thể đào sâu vào “hành trình builder”, “bí mật mô hình” (ví dụ: tại sao mô hình incentive của họ khác người khác) và tác động toàn cầu (liquidity, remittance, on-chain finance…). Cách kể này giúp người đọc, người nghe tự rút ra khung suy nghĩ có thể áp dụng.

Cuối cùng, Lewis nhớ lại cú sốc năm 2022, khi vụ FTX sụp đổ cộng hưởng với chu kỳ tăng lãi suất khiến thị trường quảng cáo podcast lao dốc. Ông cho biết doanh thu của đội ngũ đã giảm khoảng 40% trong thời gian rất ngắn, trở thành khoảnh khắc buộc họ phải “xoay trục”. Trước đó, giai đoạn 2020–2021 hậu Covid là thời kỳ vàng của podcast, nhưng cú sốc này cho thấy bất kỳ mô hình nào phụ thuộc quá lớn vào một nguồn thu – như quảng cáo từ *크립토 거래소* và dự án – đều có thể bị “đóng van” trong chớp mắt.

Từ trải nghiệm này, họ buộc phải nghĩ tới đa dạng hóa doanh thu, củng cố sản phẩm cốt lõi và thiết kế chiến lược dài hơi hơn.

bình luận: Các *크립토 미디어* phụ thuộc nặng vào quảng cáo từ sàn hoặc dự án token hóa nên xem đây như cảnh báo: cần sớm phát triển nguồn thu độc lập như subscription, hội viên, sản phẩm dữ liệu on-chain, sự kiện offline…

Tổng hợp lại, ba trụ cột mà Lewis nhấn mạnh – *희소성*, *제약*, nội dung *timeless* – tạo thành bộ nguyên tắc có thể áp dụng từ NFL, podcast tới tài chính truyền thống và *tiền mã hóa*. Thay vì mở rộng nguồn cung vô hạn, những người chơi chấp nhận giới hạn, đầu tư vào chiều sâu và câu chuyện, đồng thời linh hoạt điều chỉnh chiến lược theo môi trường thị trường, có cơ hội lớn hơn để tồn tại và dẫn dắt trong chu kỳ biến động liên tục của *크립토*.