Hà Lan xem xét lại cải tổ thuế tài sản Box 3, mở đường cho mô hình thuế lợi nhuận vốn với Bitcoin(BTC) và Ethereum(ETH)?

Theo RTL Nieuws đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), kế hoạch cải tổ *thuế tài sản Box 3* dự kiến áp dụng từ năm 2028 tại Hà Lan đang bị đưa về trạng thái xem xét lại từ đầu. Lý do là mô hình đánh thuế 36% trên *mức tăng giá trị tài sản chưa hiện thực hóa* – bao gồm tiền gửi tiết kiệm, cổ phiếu, trái phiếu và cả *tài sản số* – bị chỉ trích làm gia tăng rủi ro thanh khoản cho nhà đầu tư.

Bộ trưởng Tài chính Hà Lan Elco Haynen (Eelco Heinen) nói trong cuộc phỏng vấn với RTL Nieuws: “Tôi không nghĩ đạo luật này có thể được thông qua với hình thức hiện tại” và thừa nhận “đã có điều gì đó sai, dự luật phải được chỉnh sửa”. Ông cho biết đã trao đổi với quốc vụ khanh và sẽ đưa vấn đề quay lại bàn đàm phán tại Hạ viện và Thượng viện để “thiết kế lại”. Tuy nhiên, chưa rõ liệu chính phủ sẽ chỉ chỉnh sửa một số điều khoản hay viết lại gần như toàn bộ.

Nội dung cải tổ *Box 3* hiện nay xoay quanh việc đánh thuế dựa trên *lợi nhuận đánh giá lại* của tài sản. Theo dự thảo chính phủ, từ năm 2028, mọi khoản tăng giá trị của các tài sản tài chính như tiền gửi, cổ phiếu niêm yết, trái phiếu, *tài sản số*… đều bị áp thuế 36%. Điểm gây tranh cãi là nhà đầu tư phải nộp thuế ngay cả khi chưa bán tài sản, tức là chưa hiện thực hóa lợi nhuận. Chỉ riêng việc nắm giữ cũng phát sinh nghĩa vụ thuế.

Ngược lại, bất động sản và cổ phần trong các công ty khởi nghiệp – nhìn chung – sẽ bị đánh thuế ở thời điểm bán, trong khi các khoản thu nhập như tiền thuê, cổ tức tiếp tục bị đánh thuế hằng năm. Cách phân bổ thời điểm đánh thuế khác nhau giữa các nhóm tài sản khiến vấn đề công bằng thuế trở thành tâm điểm tranh luận.

Hạ viện Hà Lan đã thông qua phương án này, nhưng Thượng viện và các nhà đầu tư liên tục phản đối, cho rằng gánh nặng thuế và rủi ro thanh khoản là hai điểm nghẽn lớn. Nhiều ý kiến nhấn mạnh việc đánh thuế trên *lợi nhuận ghi sổ* có thể buộc nhà đầu tư phải “bán bất đắc dĩ” để có tiền nộp thuế. Khi đó, lượng tài sản bị bán ra hàng loạt có thể kéo theo áp lực giảm giá và dòng vốn dịch chuyển khỏi thị trường.

Nhà đầu tư *tài sản số* cũng chịu tác động tương tự. Dự luật hiện hành áp cùng tiêu chuẩn lên người nắm giữ tiền mã hóa như với nhà đầu tư tài sản tài chính truyền thống. Trong bối cảnh thị trường tài sản số có mức biến động giá lớn, lợi nhuận đánh giá lại có thể tăng vọt trong ngắn hạn rồi nhanh chóng sụt mạnh. Khi thời điểm tính thuế không trùng với dòng tiền thực nhận, nhà đầu tư có thể phải nộp thuế trên khoản “lãi ảo” đã biến mất.

bình luận: Với thị trường *Bitcoin(BTC)*, *Ethereum(ETH)* và các loại *tài sản số* khác, mô hình đánh thuế theo *mức tăng giá trị chưa hiện thực hóa* đặt ra rủi ro đặc biệt lớn vì chu kỳ tăng–giảm mạnh diễn ra thường xuyên. Nếu không thiết kế cơ chế bù trừ, hoàn, hoặc giãn thuế, nhà đầu tư có thể bị đánh thuế ở đỉnh chu kỳ trong khi thực tế lại gánh lỗ khi chu kỳ đảo chiều.

Trước làn sóng chỉ trích, Quốc hội Hà Lan đã rút ngắn chu kỳ đánh giá và rà soát hệ thống *thuế tài sản Box 3* từ 5 năm xuống còn 3 năm, nhằm kiểm soát sát sao hơn các tác động phụ lên thị trường. Đồng thời, đến thời điểm xây dựng ngân sách năm 2028 (Budget Day 2028), cơ quan lập pháp cũng để ngỏ khả năng chuyển hẳn sang mô hình *thuế trên lợi nhuận vốn (capital gains)* – chỉ đánh thuế khi tài sản được bán ra.

Nguồn cơn của toàn bộ tiến trình cải cách này xuất phát từ phán quyết của Tòa án Tối cao Hà Lan tháng 12 năm 2021. Khi đó, tòa kết luận hệ thống cũ – vốn đánh thuế dựa trên *tỷ suất sinh lời giả định* – đã xâm phạm quyền sở hữu tài sản. Trong môi trường lãi suất thấp kéo dài, nhiều nhà đầu tư gần như không có hoặc có rất ít lợi nhuận thực tế nhưng vẫn phải nộp thuế, khiến tính chính danh của hệ thống thuế bị đặt dấu hỏi.

Trước áp lực pháp lý đó, chính phủ chuyển hướng từ đánh thuế theo *lợi nhuận giả định* sang đánh thuế dựa trên *biến động thực của giá trị tài sản*. Tuy vậy, phương án mới lại vấp phải làn sóng phản đối vì đánh thuế trên lợi nhuận chưa hiện thực hóa. Việc Bộ trưởng Tài chính Haynen công khai thừa nhận rằng dự luật “khó có thể được thông qua như hiện tại” cho thấy kế hoạch *cải tổ thuế tài sản Box 3* nhiều khả năng sẽ phải điều chỉnh mạnh, đặc biệt ở khâu xác định thời điểm đánh thuế và cách áp dụng cho từng nhóm tài sản, trong đó có cả *tài sản số*.

bình luận: Nếu Hà Lan chọn mô hình *thuế trên lợi nhuận vốn* và chỉ đánh thuế khi nhà đầu tư bán tài sản, môi trường pháp lý đối với *Bitcoin(BTC)*, *Ethereum(ETH)* và các loại *tài sản số* khác có thể trở nên thân thiện hơn, hạn chế nguy cơ bán tháo vì áp lực nộp thuế. Điều này cũng sẽ tạo thêm một tiền lệ quan trọng cho các nước châu Âu đang loay hoay xây dựng khung thuế đối với tài sản số.