Chuyên gia Áo: Vàng vẫn là 'nơi trú ẩn cuối cùng' khi hệ thống đô la Mỹ bước vào giai đoạn thoái trào

Kinh tế toàn cầu bước vào giai đoạn bất định kéo dài đang làm thay đổi cách nhà đầu tư nhìn nhận giữa *từ Bitcoin(BTC) và vàng*, đồng thời đặt lại trật tự xung quanh *từ đồng đô la Mỹ* và vai trò của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Theo cuộc trao đổi gần đây với chuyên gia kinh tế Áo Bob Murphy, bức tranh lớn cho thấy vàng vẫn chiếm ưu thế rõ rệt trước Bitcoin trong vai trò “nơi trú ẩn cuối cùng”, trong khi *từ đồng đô la Mỹ* dần đánh mất vị thế tuyệt đối, buộc các ngân hàng trung ương phải đa dạng hóa dự trữ và làm gia tăng mối căng thẳng giữa chính sách tiền tệ và tài khóa.

Theo phân tích đăng tải từ phía Mises Institute (giờ địa phương), Murphy – nhà nghiên cứu cấp cao tại Mises Institute và kinh tế trưởng tại infineo – cho rằng khi bất ổn đạt đến mức “không biết tháng sau sẽ xảy ra điều gì”, tâm lý hoảng sợ sẽ kích hoạt dòng tiền chảy mạnh hơn vào kim loại quý. Ông nhận định: khi rủi ro leo thang, nhiều nhà đầu tư sẵn sàng bán *từ Bitcoin(BTC)* và các tài sản tiền mã hóa khác để nâng tỷ trọng tiền mặt và vàng, lặp lại mô hình từng thấy trong các khủng hoảng tài chính trước đây. Theo Murphy, câu chuyện “vàng là tài sản an toàn” được xây dựng qua hàng thập kỷ vẫn ăn sâu trong tâm lý thị trường, trong khi Bitcoin dù được ví như “vàng kỹ thuật số” vẫn bị gắn với hình ảnh biến động mạnh và chịu rủi ro pháp lý cao hơn. *bình luận: Điều này giải thích vì sao trong những pha căng thẳng thanh khoản cực độ, Bitcoin thường bị bán tháo cùng các tài sản rủi ro, thay vì được đối xử như một kênh trú ẩn đúng nghĩa.*

Từ góc nhìn vĩ mô, Murphy cho rằng thế giới đang rời khỏi trật tự “siêu cường đơn cực” do Mỹ dẫn dắt để tiến tới cấu trúc đa cực trong khoảng 20 năm tới. Ông dự báo Mỹ sẽ không còn “cầm trịch cuộc chơi” như hiện nay, khi sức mạnh kinh tế – quân sự tương đối suy giảm và các khối như châu Âu, Trung Quốc, Trung Đông hay nhóm thị trường mới nổi gia tăng ảnh hưởng. Diễn biến này, theo Murphy, sẽ phản ánh trực tiếp lên mặt bằng tiền tệ và tài chính: *từ đồng đô la Mỹ* khó duy trì mãi vị thế “độc tôn” là đồng tiền dự trữ và thanh toán toàn cầu, thay vào đó là bức tranh phân mảnh hơn với nhiều trung tâm quyền lực tiền tệ cùng tồn tại.

Một trong những tín hiệu rõ ràng nhất của quá trình này là việc các ngân hàng trung ương trên thế giới âm thầm giảm dần tỷ trọng *từ đồng đô la Mỹ* trong cơ cấu dự trữ, đồng thời gia tăng nắm giữ vàng, Nhân dân tệ và các loại tài sản khác. Murphy khẳng định các cơ quan này đang chủ động đa dạng hóa, đồng thời tuyên bố “thời đại *từ đồng đô la Mỹ* bá quyền đã kết thúc”. Sự dịch chuyển này vừa là bước phòng thủ trước rủi ro trừng phạt tài chính và bất ổn chính trị tại Mỹ, vừa nhằm tránh phụ thuộc quá lớn vào một đồng tiền duy nhất trong bối cảnh thâm hụt ngân sách Mỹ phình to. Ông lưu ý, vị thế tiền tệ dự trữ không biến mất trong “một sớm một chiều”, nhưng điều đáng chú ý là hướng đi hiện tại đã trở nên khá rõ ràng.

Song song với sự thay đổi cấu trúc toàn cầu, Murphy cũng nhấn mạnh đến “cuộc đấu vô hình” giữa Nhà Trắng và Fed. Dù Fed được mô tả là độc lập, ông đặt câu hỏi liệu cơ quan này thực sự đứng ngoài các áp lực chính trị đến mức nào. Khi chính quyền và Fed phát đi những thông điệp trái chiều về tăng trưởng, lạm phát hay cắt giảm lãi suất, quá trình “diễn giải lại bằng ngôn ngữ chính trị” để xoa dịu mâu thuẫn trở thành yếu tố then chốt duy trì niềm tin thị trường. Trên thực tế, mối quan hệ dây dưa với giới chính trị khiến các quyết định của Fed ngày càng bị nhà đầu tư soi xét dưới lăng kính chính trị hơn là thuần túy kinh tế.

Ở bình diện cụ thể hơn, Murphy cảnh báo rủi ro đáng kể tại thị trường nhà ở Mỹ quanh năm 2026. Ông cho biết đã nhiều lần nhắc nhở khách hàng về mốc thời gian này, gắn với khả năng thay đổi trong định hướng lãi suất, tốc độ thu hẹp bảng cân đối kế toán và quy mô chi tiêu tài khóa. Sau giai đoạn đại dịch, giá nhà tăng nóng được “chống lưng” bởi lãi suất thấp và đòn bẩy cao, nhưng khi bước vào môi trường lãi suất cao kéo dài và tăng trưởng chậm lại, cấu trúc đó có thể chịu áp lực điều chỉnh. Vì thị trường nhà đất là một trong những khu vực nhạy cảm nhất với chính sách tiền tệ, lựa chọn của Fed hiện tại có thể trở thành biến số quyết định sự ổn định sau năm 2026. *bình luận: Đây là điểm cần chú ý với nhà đầu tư tài sản số, bởi cú sốc bất động sản thường kéo theo siết chặt thanh khoản, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá Bitcoin và các tài sản rủi ro.*

Murphy cũng chỉ ra quy mô nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ khổng lồ của Fed. Ông ước tính nếu coi Fed như “một quốc gia nước ngoài”, thì đây là chủ nợ lớn nhất của Washington, với khoảng 4.000 tỷ USD trái phiếu – cao hơn tổng mức nắm giữ của 5–6 quốc gia tiếp theo cộng lại. Điều này đặt Fed vào vị trí “người chơi trọng yếu” trên thị trường trái phiếu, không chỉ với tư cách cơ quan điều hành chính sách tiền tệ mà còn như một trong những chủ thể ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc tài khóa và chiến lược vay nợ của chính phủ Mỹ.

Điều đáng lo ngại hơn, theo Murphy, là tác động của biên độ tăng lãi suất đến chi phí phục vụ nợ công. Ông đưa ra con số: nếu toàn bộ đường cong lợi suất trái phiếu Mỹ dịch chuyển lên chỉ 1 điểm phần trăm, chi phí lãi vay hàng năm sẽ phình thêm khoảng 380 tỷ USD. Trong bối cảnh khoản thâm hụt ngân sách vốn đã ở mức cao, bất kỳ vòng tăng lãi suất nào nữa cũng có thể kích hoạt “vòng xoáy nợ – lãi suất” gồm: phát hành thêm nợ, chi phí lãi tăng, lại phải tiếp tục vay thêm để bù đắp. Việc hiểu rõ cơ chế này, theo Murphy, là chìa khóa để đánh giá tính bền vững dài hạn của tài chính công Mỹ – yếu tố gắn chặt với niềm tin dành cho *từ đồng đô la Mỹ* và tài sản định giá bằng đô la.

Nhìn lại lịch sử, Murphy cho rằng “độc lập của Fed” phần lớn là một huyền thoại hiện đại. Theo ông, ý niệm về một ngân hàng trung ương hoàn toàn tách biệt khỏi chính trị mới chỉ được định hình sau Thế chiến II, chủ yếu mang tính hình thức. Trên thực tế, hoạt động của Fed từ lâu đã gắn bó với bối cảnh chính trị và không thể tách rời các ưu tiên của chính phủ. Trong các giai đoạn thâm hụt ngân sách gia tăng mạnh, Fed thường xuyên triển khai nới lỏng định lượng và mua vào lượng lớn trái phiếu, vừa với danh nghĩa ổn định thị trường, vừa gián tiếp giúp giảm chi phí đi vay cho chính phủ và “tiêu hóa” lượng phát hành mới. Điều này cho thấy ranh giới giữa chính sách tiền tệ và tài khóa mờ nhạt hơn nhiều so với cách chúng thường được mô tả trong sách giáo khoa.

Từ đây, Murphy dẫn lại quan điểm của một số học giả và chính trị gia cho rằng Fed đã “đi quá xa” so với sứ mệnh ban đầu. Lập luận “cần khôi phục độc lập” thực chất là yêu cầu Fed quay lại với vai trò hạn chế hơn, bớt can thiệp sâu vào phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế và giảm mức độ phụ thuộc lẫn nhau với bộ máy tài khóa. Với quyền hạn, bảng cân đối và ảnh hưởng trải rộng lên gần như mọi thị trường quan trọng, Fed rất khó duy trì hình ảnh của một cơ quan “trung lập thuần túy”. Theo Murphy, cần có một cuộc thảo luận nghiêm túc về phạm vi quyền lực nào của Fed là chấp nhận được, đặc biệt là khi chức năng “người cho vay cuối cùng” dần biến thành vai trò “người bảo trợ” cho cả hệ thống tài khóa lẫn thị trường tài chính.

Tổng hợp các nhận định trên, Murphy cho rằng nền kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái phân bổ sức mạnh giữa *từ Bitcoin(BTC), vàng và đồng đô la Mỹ*. Trong các cú sốc ngắn hạn, vàng vẫn chiếm ưu thế rõ nét trong vai trò trú ẩn. Trong trung và dài hạn, sự suy yếu dần của *từ đồng đô la Mỹ* buộc ngân hàng trung ương phải đa dạng hóa dự trữ, trong đó vàng tăng vị thế và một số đồng tiền khác hoặc tài sản mới – bao gồm cả Bitcoin – có cơ hội chen chân. Cùng lúc, tình trạng tài khóa xấu đi và vai trò ngày càng chính trị hóa của Fed đang trở thành rủi ro cấu trúc với trật tự tài chính cũ. Murphy nhấn mạnh, điều này không đồng nghĩa với việc dòng vốn sẽ “đổ ồ ạt” sang Bitcoin hay bất kỳ tài sản đơn lẻ nào trong thời gian ngắn, nhưng việc nền tảng của *từ hệ thống đô la Mỹ* bắt đầu dịch chuyển là tín hiệu cho thấy ưu tiên tài sản và cấu trúc thị trường có thể thay đổi sâu sắc trong vài thập kỷ tới. Trong môi trường mà kinh tế, chính trị và địa chính trị đan xen chặt chẽ, cả nhà đầu tư lẫn nhà hoạch định chính sách đều buộc phải đọc song song ba lớp: tiền tệ, tài khóa và chiến lược quyền lực toàn cầu để định vị đúng vai trò của *từ Bitcoin(BTC), vàng và đồng đô la Mỹ* trong trật tự mới.