Đồng, vàng, bạc cùng tăng giá mạnh: Tín hiệu phi đô la hóa và nguy cơ mở ra chu kỳ siêu tăng giá hàng hóa mới

Giá đồng, bạc, vàng cùng tăng mạnh đang trở thành tín hiệu quan trọng với thị trường **“hàng hóa”** và giới đầu tư tài sản, làm dấy lên tranh luận về xu hướng **“phi đô la hóa”**, làn sóng tích trữ khoáng sản chiến lược và khả năng xuất hiện một chu kỳ siêu tăng giá **“hàng hóa”** mới. Chiến lược gia hàng hóa kỳ cựu Jeff Currie nhìn nhận đây không chỉ là câu chuyện đồng USD suy yếu, mà là sự tái cấu trúc tài sản do các nước mới nổi dẫn dắt, gắn với đầu tư chuyển dịch năng lượng và rủi ro địa chính trị ngày càng lớn.

Theo nội dung bài phân tích của Jeff Currie được nhiều hãng tin tài chính quốc tế trích dẫn gần đây (giờ địa phương), đợt tăng giá hiện tại của nhóm kim loại cho thấy các dòng vốn toàn cầu đang dịch chuyển có hệ thống khỏi tài sản tài chính định danh bằng USD sang tài sản hữu hình, từ vàng, bạc cho tới các kim loại công nghiệp như đồng, niken, lithium.

“Đồng – vàng – bạc” cùng tăng: khi ba vai trò khác nhau di chuyển một hướng

Currie phân loại đồng là “kim loại công nghiệp tối thượng”, gắn chặt với hạ tầng điện, xây dựng, đầu tư thiết bị – do đó phản ánh sức khỏe chu kỳ kinh tế thực. Vàng, ngược lại, hầu như không có vai trò công nghiệp mà chủ yếu là nơi lưu trữ giá trị, phòng ngừa lạm phát và rủi ro địa chính trị. Bạc được ông xem như kim loại “lai”: khoảng một nửa nhu cầu đến từ công nghiệp, một nửa đến từ chức năng lưu trữ giá trị.

Thông thường, khi kỳ vọng tăng trưởng kinh tế cao, đồng sẽ dẫn dắt đà tăng giá, còn trong bối cảnh bất ổn tài chính, USD suy yếu, vàng mới là tài sản nổi bật. Tuy nhiên, việc cả ba kim loại cùng tăng mạnh trong thời gian gần đây, theo Currie, khó có thể giải thích đơn giản bằng yếu tố “USD giảm giá”. Thay vào đó, nhu cầu công nghiệp (đồng, bạc), nhu cầu lưu trữ giá trị (vàng, bạc) và nhu cầu phòng ngừa rủi ro địa chính trị (vàng, bạc) đang đồng thời dồn về thị trường kim loại, cho thấy cấu trúc cung – cầu đã bước vào giai đoạn tái định hình.

Tích trữ khoáng sản chiến lược: nguồn cung bất ổn đẩy giá leo thang

Lý do đầu tiên mà Currie nêu ra cho đà tăng giá hiện tại là làn sóng “tích trữ” kim loại. Chính phủ, doanh nghiệp và nhà đầu tư ở nhiều quốc gia đang gia tăng mua trước đồng, niken, lithium, bạc và hàng loạt khoáng sản được coi là thiết yếu cho xe điện, pin, trung tâm dữ liệu và năng lượng tái tạo. Những thị trường này mang đặc điểm: chỉ cần nguồn cung gián đoạn một phần nhỏ, giá có thể biến động dữ dội.

Các xung đột như chiến sự Nga – Ukraine, căng thẳng Trung Đông, cạnh tranh Mỹ – Trung khiến việc phụ thuộc vào một vài vùng khai thác trở thành rủi ro chiến lược. Với các kim loại mà sản lượng tập trung ở một số nước, chỉ một lệnh trừng phạt, hạn chế xuất khẩu hay đứt gãy logistics cũng đủ gây sốc cho toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu. Nỗi lo “không mua ngay bây giờ thì sau này có thể không mua được” đang thúc đẩy một cuộc chạy đua tích trữ, trở thành lực đỡ quan trọng phía cầu cho giá kim loại và hàng hóa nói chung.

Phi đô la hóa: khi tài sản của các nước mới nổi dịch chuyển khỏi trái phiếu phương Tây

Yếu tố cấu trúc thứ hai được Currie nhấn mạnh là xu hướng **“phi đô la hóa”**. Sau khi tài sản bằng USD của Ngân hàng Trung ương Nga bị đóng băng bởi các lệnh trừng phạt, nhiều ngân hàng trung ương và quỹ tài sản quốc gia ở các nền kinh tế mới nổi bắt đầu đặt câu hỏi căn bản: “Liệu nắm giữ quá nhiều tài sản định danh bằng USD và trái phiếu phương Tây có thực sự an toàn?”.

Currie cho biết ở các nước mới nổi đã xuất hiện tâm lý: “Nếu một ngày chúng ta có thể bị đối xử như Nga, tại sao phải giữ quá nhiều trái phiếu Mỹ và châu Âu?”. Kết quả là họ từng bước giảm tỷ trọng trái phiếu chính phủ Mỹ – châu Âu trong dự trữ ngoại hối, đồng thời tăng tỷ trọng tài sản hữu hình như vàng và một số kim loại chiến lược.

Vàng, trong bối cảnh đó, nổi lên như tài sản dự trữ toàn cầu ít chịu rủi ro trừng phạt hơn so với trái phiếu chính phủ phát hành bởi các nước phương Tây. Càng **“phi đô la hóa”**, lực cầu cơ cấu đối với vàng càng có xu hướng tăng dần. Theo Currie, chính thay đổi trong chiến lược dự trữ của ngân hàng trung ương đang là bệ đỡ quan trọng cho xu hướng tăng giá vàng thời gian qua.

Trung Quốc xem bạc là “tài sản chiến lược”

Currie đặc biệt lưu ý đến cách Trung Quốc đang tiếp cận thị trường bạc. Bạc là nguyên liệu then chốt trong sản xuất tấm pin mặt trời, vốn là trụ cột của công nghiệp năng lượng tái tạo và năng lực xuất khẩu của Trung Quốc. Cùng lúc, bạc cũng có tính lưu trữ giá trị tương đối giống vàng, dễ tiếp cận hơn với hộ gia đình và nhà đầu tư cá nhân.

Điều này khiến bạc mang “hai nửa”: một nửa phục vụ nhà máy và xuất khẩu, một nửa đóng vai trò tài sản an toàn cho hộ gia đình và tổ chức tài chính. Khi các ngành được gọi là “công nghiệp xanh” như năng lượng mặt trời, xe điện, pin trở thành trục chính của chiến lược sản xuất Trung Quốc, nhu cầu bạc vượt xa khuôn khổ chu kỳ kinh tế thông thường và chuyển sang tính chất cấu trúc.

Currie nhận định: với nền tảng công nghiệp của Trung Quốc, bạc trên thực tế là khoáng sản gần như bắt buộc phải đảm bảo nguồn cung. Sự kết hợp giữa tầm quan trọng trong chuỗi sản xuất và nhu cầu lưu trữ giá trị khiến vị thế chiến lược của bạc tại Trung Quốc ngày càng được nâng cao. Điều này hàm ý thị trường bạc trong tương lai sẽ biến động mạnh hơn và nhạy cảm hơn với các thay đổi trong chính sách công nghiệp, thương mại và tỷ giá của Trung Quốc.

Ngân hàng trung ương mua vàng, giảm trái phiếu phương Tây: thay đổi sâu trong phân bổ dự trữ

Trong bối cảnh **“phi đô la hóa”**, việc nhiều ngân hàng trung ương mới nổi giảm tỷ trọng trái phiếu chính phủ phương Tây và tăng tốc mua vàng đã thể hiện rõ qua các số liệu dự trữ ngoại hối những năm gần đây. Theo Currie, không chỉ Trung Quốc mà một loạt nước mới nổi đang âm thầm đa dạng hóa dự trữ bằng cách chuyển sang tài sản hữu hình, thay vì chỉ nắm giữ “giấy nợ” có thể bị đóng băng bất cứ lúc nào.

*bình luận* Sự dịch chuyển này mang tính chất “cầu ẩn”: không phải lúc nào cũng thể hiện rõ qua tin tức hàng ngày, nhưng đủ lớn để tạo đáy giá cho vàng. Mô hình cũ – vàng suy yếu sâu mỗi khi USD mạnh lên – đang trở nên kém hiệu lực hơn, do phía cầu cơ cấu từ ngân hàng trung ương đã thay thế một phần vai trò của dòng tiền đầu cơ ngắn hạn.

Currie cho rằng các ngân hàng trung ương hiện ngày càng đưa yếu tố rủi ro đóng băng, rủi ro trừng phạt vào bài toán phân bổ tài sản, thay vì chỉ nhìn lợi suất. Sự chuyển dịch này không chỉ tác động đến vàng mà còn có thể lan sang một số kim loại chiến lược và tài sản năng lượng, vì khi dự trữ ngoại hối và quỹ tài sản quốc gia tăng tỷ trọng tài sản hữu hình, toàn bộ thị trường **“hàng hóa”** sẽ được hưởng một lớp cầu dài hạn mới.

Điều kiện cho một chu kỳ siêu tăng giá hàng hóa mới

Currie là một trong những người sớm nói đến khả năng xuất hiện chu kỳ siêu tăng giá **“hàng hóa”** mới. Lập luận của ông xoay quanh hai yếu tố: đầu tư vốn (CAPEX) và lãi suất cao. Lãi suất cao có thể gây áp lực với tài sản rủi ro trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn lại gửi đi thông điệp “hãy đưa tiền vào tài sản thực” – tức đầu tư vào hạ tầng năng lượng, mỏ khai khoáng, lưới điện, trung tâm dữ liệu, hạ tầng trí tuệ nhân tạo, những ngành đòi hỏi vốn khổng lồ.

Hai giai đoạn được Currie xem là hình mẫu của chu kỳ siêu tăng giá **“hàng hóa”** là thập niên 1970 và đầu những năm 2000, khi thế giới chứng kiến bùng nổ đầu tư hạ tầng và công nghiệp. Hiện tại, quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, mở rộng hạ tầng số, và chiến lược “đưa sản xuất về gần quê nhà” của nhiều nền kinh tế có thể tạo ra một làn sóng CAPEX tương tự trong những năm tới.

Nếu dòng vốn thực sự đổ mạnh vào hạ tầng vật chất toàn cầu, nhu cầu đối với đồng, nhôm, quặng sắt, năng lượng hóa thạch và năng lượng sạch hoàn toàn có thể leo lên những mức cao mới, bất chấp lo ngại suy giảm tăng trưởng trong ngắn hạn.

Kim loại đang trở thành chỉ báo tổng hợp của chính trị và công nghiệp

Theo bức tranh mà Currie phác họa, đồng vẫn giữ vai trò “nhiệt kế” của nền kinh tế, nhưng ngày càng phản ánh mạnh hơn kỳ vọng về đầu tư hạ tầng và chuyển dịch năng lượng, thay vì chỉ đơn thuần là tăng trưởng GDP. Vàng trở thành tài sản hưởng lợi trực tiếp từ **“phi đô la hóa”** và rủi ro địa chính trị, với lực mua cơ cấu đến từ ngân hàng trung ương các nước mới nổi. Bạc, đặc biệt với vai trò tại Trung Quốc, đang được tái định vị như tài sản “hai trong một”: vừa là nguyên liệu công nghiệp, vừa là kho lưu trữ giá trị.

Từ đó, thị trường kim loại không chỉ còn là tấm gương phản chiếu giá trị USD, lãi suất hay triển vọng tăng trưởng, mà đã trở thành chỉ báo tổng hợp của rủi ro trừng phạt, tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chiến lược chuyển dịch năng lượng và cạnh tranh công nghiệp toàn cầu.

*bình luận* Với nhà đầu tư ở các nước mới nổi, ngân hàng trung ương, cũng như những người đang tham gia các chiến lược đầu tư **“hàng hóa”** và tài sản liên kết (bao gồm cả một số tài sản tiền mã hóa neo theo **“hàng hóa”**), thông điệp từ phân tích của Currie là: đã đến lúc phải đánh giá lại chiến lược phân bổ tài sản cho giai đoạn vài năm tới. Dù chu kỳ siêu tăng giá **“hàng hóa”** có thực sự hình thành hay không, những thay đổi cơ cấu trong nhu cầu đối với đồng, vàng, bạc và các kim loại chiến lược khác đã khởi động và nhiều khả năng sẽ tiếp tục định hình thị trường tài sản toàn cầu.