Tin tức 
Thông tin Coin 
Về chúng tôi 
Tranh cãi về *XRPL*, *Unl*, *XRP* và “độ phi tập trung” lại nóng lên sau phát biểu mới nhất của nhà sáng lập quỹ đầu tư tiền mã hóa Cyber Capital. Trọng tâm của cuộc tranh luận xoay quanh câu hỏi: liệu mạng lưới *XRP* có thực sự phi tập trung, hay đang vận hành gần với một mô hình “bán cho phép” hơn là nhiều người vẫn nghĩ?
Theo bài viết trên X (trước đây là Twitter) của Justin Bons, nhà sáng lập quỹ đầu tư tiền mã hóa Cyber Capital, đăng ngày 24 (giờ địa phương), XRP Ledger (*XRPL*) trên thực tế vận hành giống một mạng “có phép (permissioned)” hơn là một hệ thống mở. Bons cho rằng các dự án như Ripple, Stellar, Hedera(HBAR), Canton hay Algorand(ALGO) đều dựa nhiều vào yếu tố “có phép”, nhưng *XRPL* đặc biệt gây tranh cãi vì cơ chế *“Unique Node List – Unl”* được cho là có thể quyết định quyền lực thực tế trong mạng lưới.
Trong khi đó, David Schwartz – Giám đốc công nghệ (CTO) của Ripple – phản bác kịch liệt. Ông khẳng định *XRPL* được thiết kế có chủ đích để không một công ty hay tổ chức đơn lẻ nào, kể cả Ripple, có thể toàn quyền kiểm soát.
*bình luận*: Tranh luận này đụng đến cốt lõi vấn đề mà cộng đồng thường đặt ra với *XRP* và *XRPL*: ranh giới giữa “thiết kế hiệu quả, có định hướng” và “tập trung hóa quyền lực mềm” nằm ở đâu?
XRPL, Unl và cáo buộc “quyền lực tuyệt đối” của Ripple
Theo lập luận của Justin Bons, “danh sách nút độc nhất” *Unl* mà *XRPL* công bố trên thực tế là tiêu chuẩn mặc định để các nút (node) chọn bộ kiểm chứng (validator). Từ đó, ông cho rằng Ripple và các tổ chức liên quan đang nắm “quyền lực và khả năng kiểm soát tuyệt đối” đối với chuỗi.
Lập luận cốt lõi của Bons là: nếu phần lớn mạng lưới dựa vào một danh sách *Unl* do bên thứ ba (ví dụ Ripple) xây dựng và phổ biến, thì “ai kiểm soát danh sách đó” chính là người nắm quyền chi phối mạng. Nếu nhiều nút rời khỏi danh sách được công bố, nguy cơ mạng lưới bị chia tách (fork) sẽ tăng mạnh – điều này tạo ra một dạng “quyền lực mềm” đối với những ai điều phối danh sách.
David Schwartz đáp lại rằng lập luận này là “không có cơ sở khách quan” (“objectively nonsensical”). Ông nhấn mạnh trong thiết kế của *XRPL*, từng nhà vận hành nút hoàn toàn có thể tự lựa chọn validator mà họ tin tưởng. Về nguyên tắc, một nút sẽ không chấp nhận các khối vi phạm như giao dịch trùng chi (double-spend) hay kiểm duyệt giao dịch, trừ khi chính nhà vận hành chấp thuận thay đổi.
Theo Schwartz, nếu một validator có hành vi kiểm duyệt hoặc cố thực hiện double-spend, các nút trung thực sẽ chỉ xem đây là “một validator bất đồng quan điểm”, chứ không mặc định đi theo chuỗi đó. Nói cách khác, việc một validator cư xử xấu không tự động biến thành “mệnh lệnh” có hiệu lực với toàn mạng.
Ông cũng thừa nhận một khả năng cực đoan: nếu đa số validator câu kết với nhau, họ có thể khiến chuỗi dừng lại “dưới góc nhìn của các nút trung thực”. Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản này, ông cho rằng họ vẫn không thể “ép buộc” xảy ra giao dịch trùng chi trên toàn mạng. Trong trường hợp đó, giải pháp là các nhà vận hành nút chuyển sang danh sách *Unl* khác.
Schwartz so sánh tình huống này với kịch bản Bitcoin(BTC) bị tấn công quá bán (51% attack), khi cộng đồng có thể lựa chọn thay đổi thuật toán đào để vô hiệu hóa quyền lực của nhóm tấn công.
*bình luận*: Về mặt lý thuyết, luận điểm của Schwartz nhấn mạnh quyền “thoát ra” của các nút thông qua việc thay Unl – tương tự quyền của thợ đào/ node Bitcoin bỏ qua một nhánh chuỗi bị thao túng. Tuy nhiên, trên thực tế, mức độ phân tán trong việc lựa chọn *Unl* mới chính là điểm gây tranh cãi: người dùng và nhà vận hành có thực sự đa dạng lựa chọn, hay phần lớn vẫn “theo mặc định” từ Ripple?
Áp lực pháp lý: Ripple có phải tuân lệnh tòa nhưng không thể “tự tay” kiểm duyệt XRPL?
Schwartz cũng đề cập bối cảnh pháp lý xung quanh Ripple. Ông thừa nhận công ty buộc phải tuân thủ mọi phán quyết của tòa án Mỹ và không thể “từ chối đơn thuần” các yêu cầu hợp pháp. Tuy vậy, điểm ông muốn nhấn mạnh là kiến trúc của *XRPL* được xây dựng sao cho bản thân Ripple “không có khả năng kỹ thuật” để kiểm duyệt giao dịch trong mạng.
Ông nêu quan điểm: cách nói “không” hiệu quả nhất với yêu cầu can thiệp từ bên ngoài là thiết kế hệ thống sao cho “dù muốn cũng không làm được”. Khi đó, ngay cả khi cơ quan quản lý gây sức ép, một công ty đơn lẻ cũng không thể chặn giao dịch theo mệnh lệnh, vì năng lực đó vốn không tồn tại trong giao thức.
*bình luận*: Đây là cách tiếp cận đang ngày càng được nhắc đến trong giới phát triển blockchain: “compliance by design” nhưng giới hạn rõ khả năng can thiệp trực tiếp. Tranh luận quanh *XRPL* cho thấy ranh giới giữa tuân thủ pháp lý và giữ nguyên tính “không thể kiểm duyệt” là một bài toán thiết kế hệ thống, chứ không thuần túy là vấn đề tuyên bố.
On-chain XRPL chững lại: hoạt động giảm hay giao dịch “chuyển chỗ hiển thị”?
Trong lúc cuộc tranh luận về *XRPL*, *Unl* và mức độ phi tập trung diễn ra sôi nổi, các chỉ số on-chain của mạng lưới lại cho thấy xu hướng chững lại rõ rệt. Theo số liệu được nhà phân tích on-chain có bút danh Arthur công bố ngày 23 (giờ địa phương), số người dùng hoạt động trên *XRPL* đã giảm từ hơn 200.000 xuống quanh mức 38.000. Khối lượng thanh toán hàng ngày cũng giảm mạnh, từ khoảng 2,5 tỷ *XRP* xuống còn khoảng 80 triệu *XRP*.
Tuy nhiên, Arthur lưu ý rằng xu hướng này không nhất thiết đồng nghĩa nhu cầu thực tế đối với mạng lưới *XRP* sụt giảm tương ứng. Lý do là đề xuất *“XLS-81”* – một chuẩn mới dành cho hệ thống sàn giao dịch phi tập trung (DEX) có tính “có phép” cho tổ chức – đã được kích hoạt ngày 18 tháng 2 (giờ địa phương).
Theo mô hình này, phần lớn giao dịch của tổ chức có thể được tách khỏi các bảng điều khiển on-chain công khai, khiến nhiều hoạt động thực tế không còn hiển thị rõ trong các dashboard phổ biến. Điều này đặt ra câu hỏi: khối lượng giao dịch trên *XRPL* “biến mất”, hay chỉ đơn giản là “đổi cách thể hiện” ra bên ngoài?
*bình luận*: Nếu một phần thanh khoản lớn dịch chuyển sang các phân hệ “bán riêng tư” dựa trên *XLS-81*, nhà quan sát on-chain sẽ gặp khó khi đánh giá đúng nhu cầu đối với *XRP* và *XRPL*. Điều này cũng có thể làm gia tăng tranh luận: một mạng lưới càng phục vụ nhiều nhu cầu của tổ chức, mức độ “minh bạch công khai” của nó càng khó đo đếm theo các thước đo truyền thống.
Giảm quyền lực validator: đề xuất “2 tầng staking” và tranh luận chưa có hồi kết
Câu chuyện quyền lực của validator trong hệ sinh thái *XRP* không phải đến tháng 2 này mới bùng nổ. Cuối năm 2023, chính David Schwartz từng đưa ra một mô hình “staking 2 tầng” để xử lý bài toán phần thưởng và phân quyền mà không làm tăng thêm ảnh hưởng của Ripple.
Ý tưởng khi đó là giao quyền quản lý danh sách validator cho một cơ chế quản trị bằng token riêng biệt, tách khỏi công ty. Nếu mô hình quản trị này thất bại hoặc bị chi phối, cộng đồng có thể lựa chọn fork chuỗi như một “van an toàn”.
Cuộc khẩu chiến ngày 25 tháng 2 (giờ địa phương) giữa Schwartz và Bons vì thế chỉ làm nổi bật lại các câu hỏi cũ:
– Việc một tổ chức lớn như Ripple đề xuất và phổ biến danh sách *Unl* mặc định có phải là một dạng “quyền lực mềm” hay không?
– Hay thiết kế của cơ chế đồng thuận *XRPL* đã đủ để kiềm chế cả validator lẫn doanh nghiệp, miễn là cộng đồng node sẵn sàng “bỏ phiếu bằng chân” khi cần?
Bên chỉ trích dẫn lập luận rằng ngay cả khi danh sách *Unl* không mang tính cưỡng chế về mặt kỹ thuật, hành vi công bố – cập nhật – khuyến nghị sử dụng danh sách đó vẫn có thể trở thành một dạng “kiểm soát mềm” đối với mạng lưới *XRP*. Ở chiều ngược lại, Schwartz khẳng định chính cấu trúc đồng thuận của *XRPL* đã được xây dựng để hạn chế quyền lực của cả validator lẫn doanh nghiệp, và đó là điểm mạnh khi đối mặt với áp lực từ cơ quan quản lý.
*bình luận*: Cuộc tranh luận về mức độ phi tập trung của *XRPL*, mô hình *Unl* và vai trò của Ripple có lẽ sẽ tiếp tục kéo dài. Định nghĩa “phi tập trung đủ” không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn phụ thuộc vào cách cộng đồng đánh giá quyền lực mềm, mức độ phụ thuộc vào mặc định, và khả năng “tự chủ thật sự” của các bên tham gia mạng lưới *XRP* trong dài hạn.
Bình luận 0