Bitwise bác bỏ thuyết âm mưu Jane Street ‘đè giá’ Bitcoin(BTC), gọi đây chỉ là một crypto winter cổ điển

Theo CoinDesk đưa tin ngày 26 tháng 2 (giờ địa phương), giám đốc đầu tư của Bitwise, Matt Hougan, đã lên tiếng phản bác quan điểm cho rằng **“từ Bitcoin(BTC)”** rơi mạnh thời gian qua là do bị các tổ chức lớn như Jane Street “đè giá” một cách có hệ thống. Trên X (trước đây là Twitter), Hougan cho rằng diễn biến hiện tại chỉ là “**từ crypto winter cổ điển**” sau giai đoạn tăng nóng, chứ không phải kết quả của một chiến dịch tấn công có tổ chức.

Nhận định của Hougan xuất hiện trong bối cảnh **từ Bitcoin(BTC)** đã lùi hơn 46% so với đỉnh lịch sử, còn thị trường thì bị bao phủ bởi tâm lý nghi ngờ sau hàng loạt vụ kiện cáo và “thuyết âm mưu” lan truyền trên mạng xã hội. Từ vụ Terra–Luna, hoạt động của các quỹ giao dịch định lượng đến cơ chế vận hành **từ ETF Bitcoin giao ngay**, tất cả bị xâu chuỗi lại trong một nỗ lực “tìm ra thủ phạm đứng sau đợt sụt giảm”.

Theo hồ sơ, ngay sau khi Terraform rút 150 triệu **từ UST** khỏi 3pool, Jane Street đã rút tiếp 85 triệu UST chỉ trong vài phút. Bên nguyên cho rằng động thái này góp phần đẩy nhanh cú sụp đổ trị giá khoảng 40 tỷ đô la Mỹ (khoảng 57.660 tỷ đồng, quy đổi 1 USD = 1.441,50 KRW). Phía Jane Street phủ nhận mọi cáo buộc, gọi vụ kiện là “nỗ lực tuyệt vọng nhằm gỡ lại thua lỗ” và khẳng định nguyên nhân thất bại nằm ở chính mô hình vận hành của Terraform Labs.

Cùng lúc đó, một số nhà phân tích tiền mã hóa còn cho rằng Jane Street đang vận hành một “thuật toán bán ra lúc 10 giờ sáng” (10 AM algo), bị nghi là thường xuyên “đè” **từ Bitcoin(BTC)** vào khoảng 10h (thường được hiểu là giờ bờ Đông nước Mỹ) để kiếm lợi trên thị trường phái sinh. Câu chuyện này lan nhanh trên mạng xã hội, được gắn nhãn như “kịch bản phía sau đợt điều chỉnh lần này”.

Nhiều nhà đầu tư cũng nhắc lại vụ việc Ủy ban Chứng khoán Ấn Độ (SEBI) từng ban hành một lệnh tạm thời với công ty liên quan đến Jane Street, cáo buộc đơn vị này thao túng chỉ số vào ngày đáo hạn (expiry-day) trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2023 đến tháng 3 năm 2025. Một số ý kiến cho rằng khoản lợi bất hợp pháp trong vụ việc lên đến hàng nghìn crore, rồi từ đó suy rộng: “Nếu họ thao túng được các thị trường khác, tại sao không thể làm điều tương tự với crypto?”. Tuy nhiên, vụ việc tại Ấn Độ vẫn đang trong quá trình xử lý và Jane Street đã nộp đơn kháng cáo.

“Thuyết âm mưu quá đà”: Bitwise nói gì về đà giảm của Bitcoin?

-------------------------------------------------------------

Hougan cho rằng những câu chuyện kiểu này “đi sai hướng” và “thuyết âm mưu đang bị đẩy đi quá xa”. Theo ông, các yếu tố giải thích hợp lý hơn cho đà giảm của **từ Bitcoin(BTC)** gồm: quá trình tất toán các vị thế mua (long) dùng đòn bẩy, hoạt động cắt giảm margin và dòng tiền luân chuyển sang các tài sản, lĩnh vực khác. Nói cách khác, đây là giai đoạn thị trường bước vào chu kỳ “xả bớt vị thế” sau thời gian dài tăng nóng.

Hougan dẫn lại phân tích của đồng nghiệp André Dragosch, người đã xem xét hiệu suất trong ngày của **từ Bitcoin(BTC)** kể từ sau khi các **từ ETF Bitcoin giao ngay** ra mắt vào tháng 1 năm 2024. Trái với câu chuyện “10 AM là giờ bị đè giá”, dữ liệu cho thấy biến động tiêu cực lại xuất hiện rõ hơn vào khoảng nửa đêm theo giờ bờ Đông (ET), tức là trong thời gian giao dịch ngoài giờ Mỹ. Điều này gợi ý rằng khung thời gian dễ tổn thương có thể nằm ở phiên “phi Mỹ” nhiều hơn là ở khung giờ mà Jane Street bị đồn là can thiệp.

Nhà chiến lược vĩ mô Alex Krüger cũng đứng về phía Hougan, gọi đây là “một thuyết âm mưu viral nhưng có nhiều lỗ hổng”. Theo ông, trong thị trường **từ ETF Bitcoin giao ngay**, vai trò của các nhà giao dịch basis và các bên tham gia được ủy quyền (AP – Authorized Participant) chủ yếu là thu hẹp chênh lệch giá giữa ETF, hợp đồng tương lai và thị trường giao ngay, chứ không phải “liên minh thao túng” nhằm đạp giá. Việc gắn ngay chức năng tạo lập thị trường với hành vi thông đồng là một bước nhảy logic không vững.

Krüger bổ sung rằng mỗi khi thị trường bị bao phủ bởi tâm lý bi quan, nhà đầu tư thường có xu hướng đi tìm “kẻ ác” dễ hiểu, thay vì chấp nhận các lời giải thích nhàm chán hơn như chu kỳ thị trường hay rủi ro đòn bẩy. Lịch sử cho thấy những giai đoạn tâm lý tìm “thủ phạm” như vậy thường xuất hiện gần vùng đáy, khi nỗi sợ hãi và hoài nghi đạt đỉnh.

Tranh luận chuyển hướng sang “đường ống” ETF và nhu cầu Bitcoin giao ngay

-----------------------------------------------------------------------

Dù nhiều chuyên gia đánh giá các cáo buộc thao túng là phóng đại, cuộc tranh luận hiện nay không chỉ dừng lại ở câu hỏi “ai là thủ phạm”. Thay vào đó, trọng tâm đang dần chuyển sang cơ chế vận hành – hay “đường ống (plumbing)” – của **từ ETF Bitcoin giao ngay**.

Jeff Park, giám đốc đầu tư của ProCap, ngày 25 tháng 2 nhấn mạnh rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở một doanh nghiệp đơn lẻ, mà là cách các AP – vốn được hưởng một số ngoại lệ về quy định – thực hiện quy trình tạo lập và mua lại (creation/redemption) cho ETF. Ông đặt câu hỏi: trong khuôn khổ pháp lý hiện tại, AP xử lý phần tiếp xúc với **từ Bitcoin(BTC)** như thế nào?

Về lý thuyết, AP không nhất thiết phải mua **từ Bitcoin(BTC)** giao ngay để đáp ứng nhu cầu nắm giữ ETF. Thay vào đó, họ có thể sử dụng hợp đồng tương lai hay các công cụ phái sinh khác để phòng hộ (hedging) mức độ tiếp xúc với tài sản cơ sở. Nhóm chỉ trích lo ngại rằng nếu cơ chế này được sử dụng rộng rãi, nhu cầu mua **từ Bitcoin(BTC)** trên thị trường giao ngay có thể bị “làm chậm lại”, khiến lực đỡ giá yếu đi trong các giai đoạn điều chỉnh.

Ngược lại, phe ủng hộ cho rằng chức năng chính của AP và các nhà giao dịch chênh lệch giá vẫn là bảo đảm ETF bám sát giá thị trường, cung cấp thanh khoản và thu hẹp basis giữa thị trường phái sinh – ETF – giao ngay. Từ góc độ này, việc dùng công cụ phái sinh không phải là thao túng, mà là một phần bình thường của hạ tầng tài chính hiện đại.

Cho tới nay, chưa có vụ kiện hay tài liệu quản lý nào chứng minh được “âm mưu thao túng có tổ chức” trong thị trường **từ Bitcoin(BTC)** liên quan trực tiếp đến các ETF hay các quỹ định lượng lớn. Tuy vậy, việc các tên tuổi như Jane Street, các chiến lược phái sinh và cơ chế ETF bị đặt cạnh nhau trong bối cảnh giá lao dốc đã góp phần làm dày thêm lớp hoài nghi của nhà đầu tư.

Hougan kêu gọi nhà đầu tư quay lại với bức tranh đơn giản hơn: chu kỳ 4 năm của **từ Bitcoin(BTC)**, quá trình reset đòn bẩy và dòng tiền luân chuyển giữa các nhóm tài sản. Theo ông, từng đó đã đủ để giải thích đợt điều chỉnh hiện tại, không nhất thiết phải viện tới một “kịch bản đen tối” đứng sau. Hougan kết luận rằng đây chỉ là một “**từ crypto winter cổ điển**”, và sau đó sẽ là một “mùa xuân crypto cổ điển” khác. Ông hiểu tâm lý con người luôn muốn tìm đối tượng để đổ lỗi, nhưng “thực tế thường nhàm chán hơn những câu chuyện thuyết âm mưu lan truyền trên mạng”.

*bình luận*: Cuộc tranh luận xung quanh **từ Bitcoin(BTC)** lần này cho thấy, bên cạnh biến động giá, cấu trúc thị trường – từ cơ chế **từ ETF Bitcoin giao ngay** đến cách các AP xử lý dòng tiền – đang trở thành điểm nóng mới. Ngay cả khi không có “thủ phạm” rõ ràng, câu hỏi về việc liệu ETF có thực sự tạo thêm lực mua giao ngay, hay chỉ tái phân bổ rủi ro qua phái sinh, sẽ còn tiếp tục định hình kỳ vọng của nhà đầu tư trong các chu kỳ **từ crypto winter** và “mùa xuân crypto” kế tiếp.