Fair Isaac (FICO) giảm 16,68%, giới đầu tư lo thế độc quyền điểm tín dụng bị phá vỡ

Tập đoàn Fair Isaac (FICO) đóng cửa phiên giao dịch chính thức ngày 4 tại Mỹ với mức giảm 16,68% so với phiên trước, còn 932,26 USD (khoảng 1,26 triệu won) một cổ phiếu. Nguyên nhân chính khiến cổ phiếu này lao dốc là lo ngại điểm tín dụng FICO có thể mất vị thế gần như độc quyền trong khâu thẩm định vay mua nhà tại Mỹ.

Nguồn cơn trực tiếp của đợt giảm này đến từ việc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang Mỹ (FHFA) cải tổ mô hình chấm điểm tín dụng. Bill Pulte, Giám đốc FHFA, đã chỉ đạo hai định chế cho vay được chính phủ bảo trợ là Fannie Mae và Freddie Mac cho phép tất cả các tổ chức cho vay thế chấp sử dụng mô hình VantageScore 4.0.

VantageScore cho biết trong thông cáo báo chí ngày 4 rằng quyết định này có hiệu lực ngay lập tức. Chỉ đạo mới mở rộng phạm vi áp dụng VantageScore từ một nhóm nhỏ tổ chức cho vay sang cơ chế chấp thuận cho toàn bộ hệ thống cho vay.

Trên mạng xã hội X, ông Pulte viết: “FICO đã hưởng thế độc quyền quá lâu. Giờ thì không còn nữa”. Ông cũng cho rằng ba công ty xếp hạng tín dụng Equifax (EFX), Experian và TransUnion (TRU) đã thu phí quá cao đối với người dân Mỹ.

Ông Pulte nói thêm rằng FHFA đang cân nhắc nghiêm túc việc chuyển từ mô hình “tri-merge” (dùng cả ba công ty xếp hạng tín dụng) sang mô hình “bi-merge” (chỉ dùng hai công ty). Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây mới chỉ là phương án đang xem xét, chưa phải quyết định chính thức.

Theo trang chính sách của FHFA cập nhật đến ngày 22/4, kể từ thời điểm đó các tổ chức cho vay được cấp phép có thể chọn giữa điểm FICO cổ điển hoặc VantageScore 4.0 khi bán khoản vay cho Fannie Mae và Freddie Mac. Trang này cũng nêu rõ các yêu cầu về báo cáo tín dụng chưa thay đổi ngay.

VantageScore cho biết mô hình của họ đã được dùng làm điểm tín dụng duy nhất cho hơn 9% tổng số khoản vay mua nhà mà Fannie Mae và Freddie Mac chứng khoán hóa trong giai đoạn từ ngày 1/5 đến 31/8, với 50 tổ chức cho vay tham gia ngay từ giai đoạn đầu.

Trong nhiều năm, điểm FICO gần như là tiêu chuẩn mặc định khi các ngân hàng Mỹ thẩm định hồ sơ vay. Trên thị trường vay mua nhà, việc Fannie Mae và Freddie Mac chấp nhận mô hình chấm điểm nào sẽ tác động trực tiếp đến quy trình vận hành và cơ cấu chi phí của các tổ chức cho vay.

Nếu VantageScore 4.0 được mở rộng ra toàn bộ hệ thống cho vay, các tổ chức tín dụng sẽ có thêm lựa chọn ngoài mô hình FICO truyền thống. Điều này có thể tạo áp lực về giá và thị phần lên FICO, song mức độ tiết giảm chi phí thực tế cũng như thay đổi trong thực tiễn thẩm định vay vẫn cần thời gian để kiểm chứng khi chính sách được triển khai.

Phản ứng của thị trường gắn liền với cơ cấu giá trong ngành xếp hạng tín dụng. Theo Reuters, phát biểu của ông Pulte cùng chỉ đạo mở rộng VantageScore đã gây áp lực không chỉ lên Fair Isaac mà còn lên các cổ phiếu liên quan đến xếp hạng tín dụng như Equifax và TransUnion.

Chuyên gia phân tích Ashish Sabadra của RBC Capital Markets nhận định trong báo cáo gửi khách hàng rằng nếu mô hình bi-merge được áp dụng rộng rãi trên toàn thị trường vay mua nhà, tới một phần ba số lượt tra cứu tín dụng thế chấp có thể chịu tác động tiêu cực. Ông cho rằng đây là diễn biến cần theo dõi vì có thể làm gia tăng cạnh tranh và áp lực giá trong thị trường báo cáo tín dụng thế chấp.

RBC Capital Markets ước tính khoảng 21% doanh thu năm 2025 của Equifax đến từ mảng thế chấp, trong khi con số này ở TransUnion là khoảng 13% và ở Experian khoảng 4%. Đây là lý do vì sao tranh luận về mô hình bi-merge không chỉ liên quan đến FICO mà còn ảnh hưởng đến cơ cấu doanh thu của toàn ngành xếp hạng tín dụng.

Đợt giảm giá lần này là diễn biến tiếp theo sau cú sốc từ việc mở rộng VantageScore mà TokenPost từng đưa tin trước đó. Khi đó, tính đến khi đóng cửa phiên chính thức, giá trị giao dịch cổ phiếu Fair Isaac được ghi nhận ở mức khoảng 1,333 tỷ USD (khoảng 1.798,7 tỷ won).

Với nhà đầu tư trong khu vực, sự việc này cũng là một ví dụ cho thấy chính sách tài chính nhà ở tại Mỹ có thể tác động nhanh đến định giá của các doanh nghiệp hạ tầng dữ liệu tài chính. Fair Isaac không phải công ty tiền mã hóa, nhưng diễn biến này cho thấy các cổ phiếu công nghệ dữ liệu và fintech định giá cao trên thị trường Mỹ có thể bị đánh giá lại nhanh chóng khi chính sách thay đổi.

Vấn đề cần theo dõi tiếp theo là tốc độ mà Fannie Mae và Freddie Mac chấp nhận VantageScore 4.0 sẽ lan rộng đến đâu trong thực tế hoạt động của các tổ chức cho vay. Hiện tại, thay đổi đã được xác nhận là việc mở rộng chấp thuận sử dụng VantageScore 4.0 cho toàn bộ tổ chức cho vay thế chấp, còn việc điều chỉnh yêu cầu báo cáo tín dụng vẫn đang ở giai đoạn xem xét riêng.