499.000 COMP thông qua, Compound đối mặt tranh cãi về "phanh khẩn cấp" của DAO

Nguyên tắc thực thi mã nguồn của tổ chức tự trị phi tập trung (DAO) đang bị đặt dấu hỏi sau một cuộc xung đột quản trị tại Compound(COMP), khi đề xuất chuyển 499.000 COMP, tương đương khoảng 24 triệu USD vào thời điểm đó, được thông qua. Việc phiếu ủy quyền dồn về một số ít địa chỉ và quyền hủy đề xuất trước khi thực thi đã trở thành hai điểm tranh cãi chính.

Theo tài liệu chính thức của Compound, chủ sở hữu COMP và những người nhận ủy quyền phiếu là các bên đề xuất, bỏ phiếu và thực thi trong hệ thống này. Một đề xuất phải trải qua 2 ngày xem xét và 3 ngày bỏ phiếu, đồng thời cần tối thiểu 400.000 phiếu thuận mới được chuyển sang giai đoạn khóa thời gian (timelock).

Timelock là cơ chế trì hoãn việc thực thi một đề xuất đã được thông qua trong một khoảng thời gian nhất định, thay vì áp dụng ngay lập tức. Vụ việc lần này cho thấy dù quy trình được công khai minh bạch, một quyết định tài chính quy mô lớn vẫn có thể bị đảo ngược vào phút chót nếu phiếu bầu tập trung vào một nhóm nhỏ.

Tranh cãi bắt nguồn từ đề xuất số 247 mang tên “goldCOMP”, được đăng trên diễn đàn cộng đồng Compound vào tháng 5 năm 2024. Cũng trên diễn đàn này, OpenZeppelin nêu nghi vấn rằng một số lượt ủy quyền mới trùng khớp với mô hình rút tiền từ sàn Bybit, đặt ra khả năng xảy ra một cuộc tấn công quản trị.

Vào thời điểm đó, 5 địa chỉ cộng lại nắm giữ 230.333 COMP được ủy quyền, tương đương hơn một nửa ngưỡng 400.000 phiếu cần thiết để thông qua. Giới quan sát cho rằng điểm yếu không nằm ở bản thân quy tắc bỏ phiếu, mà ở việc quyền biểu quyết có thể dồn về một phía chỉ trong thời gian ngắn.

Làn sóng tranh cãi tiếp theo bùng lên với đề xuất số 289 vào tháng 7. Đề xuất này đề nghị chuyển 499.000 COMP vào một cấu trúc sinh lời kỳ hạn 1 năm. The Block đưa tin đề xuất được thông qua với chênh lệch phiếu khá sít sao, bất chấp sự phản đối từ cộng đồng.

Theo The Block, trong quá trình này xuất hiện cáo buộc rằng nhóm Golden Boys do nhà đầu tư lớn (cá voi) Humpy dẫn dắt đã gây ảnh hưởng đến kết quả bỏ phiếu. Trên diễn đàn Compound, nhiều ý kiến chỉ trích rằng nếu dòng tiền bị chuyển ra ngoài cấu trúc DAO hoặc một nhóm cụ thể nắm quyền kiểm soát thực tế, ý nghĩa phi tập trung của dự án sẽ bị suy yếu.

Humpy phản bác trên diễn đàn, cho rằng cách gọi đây là hành vi “chiếm đoạt quỹ” là xuyên tạc sự thật. Ông lập luận rằng cơ chế Trust Setup chỉ cho phép thực hiện một số hành động giới hạn nhất định, nên không thể xảy ra việc sử dụng tiền sai mục đích một cách tùy tiện.

Sự việc chuyển sang giai đoạn thảo luận thỏa hiệp vào ngày 29 tháng 7 năm 2024. Đề xuất “Stake Compound Product” trên diễn đàn Compound đưa ra phương án hủy bỏ đề xuất 289, đồng thời phân bổ 30% quỹ dự trữ thị trường cho những người sở hữu COMP tham gia staking.

Cùng ngày hôm đó, Gauntlet, Consensys, Wintermute và OpenZeppelin đều lên tiếng xem xét hoặc bày tỏ sự ủng hộ đối với phương án này. Humpy cũng thể hiện sự đồng thuận trên diễn đàn.

Các giao thức DeFi khác cũng rà soát lại rủi ro liên quan. Inverse Finance tạm thời đóng thị trường thế chấp bằng COMP, rồi mở lại sau khi xung đột quản trị được giải quyết.

Trong đề xuất công bố vào tháng 8 năm 2024, Inverse Finance giải thích lý do tạm dừng thị trường COMP khi đó là nhằm ngăn chặn việc vay thêm và đánh giá lại rủi ro. Có thể thấy một cuộc xung đột quản trị ở một giao thức đã ảnh hưởng đến cách quản lý tài sản thế chấp ở một thị trường DeFi khác.

Giới học thuật cũng đề cập đến vấn đề tương tự. Nghiên cứu công bố năm 2026 mang tên “On the Centralization of Governance Power in Decentralized Autonomous Organizations” đã phân tích 48 DAO đang hoạt động trên nền tảng Ethereum(ETH), và kết luận rằng các cơ chế đăng ký, staking, ủy quyền dù được thiết kế để mở rộng sự tham gia và tăng cường bảo mật, nhưng trên thực tế lại có xu hướng tập trung quyền ra quyết định vào tay một số ít bên.

Bài nghiên cứu năm 2024 “SoK: Attacks on DAOs” cũng xem xét các cuộc tấn công nhắm vào DAO, phân loại theo các vụ việc từng xảy ra, khả năng lý thuyết và những lỗ hổng được phát hiện qua kiểm toán. Nghiên cứu này chỉ ra rằng phần lớn các cuộc tấn công nhắm vào cấu trúc con người tham gia quản trị, hơn là vào lỗ hổng kỹ thuật của mã nguồn.

Đối với nhà đầu tư trong khu vực, vấn đề đáng quan tâm không nằm ở biến động giá mà ở cấu trúc kiểm soát. TokenPost từng đưa tin cuộc bỏ phiếu quản trị của Cardano(ADA) không đạt ngưỡng biểu quyết cần thiết, có thể ảnh hưởng đến lịch trình nâng cấp mạng lưới. Trường hợp của Compound cũng cho thấy việc một đề xuất được thông qua không đồng nghĩa với việc dòng tiền di chuyển ra sao và ai thực sự nắm quyền thực thi cuối cùng.

Sau các sự việc trên, cộng đồng Compound tiếp tục thảo luận về đề xuất “Compound Governance Proposal Guardian”. Đề xuất này thiết lập một ví đa chữ ký (multisig) của cộng đồng theo cơ chế 4/8, đóng vai trò người giám hộ (guardian) có quyền hủy một đề xuất đã được thông qua trước khi thực thi, trong các trường hợp: △ rủi ro đối với tài sản người dùng △ một bên nắm quyền kiểm soát thực tế △ sự cố bảo mật khẩn cấp △ đề xuất vẫn được thông qua dù có tới 400.000 phiếu chống. Quyền hạn này sẽ tự động hết hiệu lực sau 6 tháng, và muốn gia hạn phải trải qua một cuộc bỏ phiếu quản trị mới.