Elliptic: Sàn tiền mã hóa liên quan Nga bị cáo buộc làm ‘cửa ngõ’ né trừng phạt tài chính phương Tây

Các *sàn giao dịch tiền mã hóa* có liên hệ với Nga đang bị cáo buộc trở thành “cửa ngõ” giúp dòng vốn né tránh *trừng phạt tài chính phương Tây*, dù phần lớn chưa nằm trong danh sách cấm chính thức. Theo phân tích mới của công ty phân tích blockchain *Elliptic*, các nền tảng này đóng vai trò như kênh chuyển tiền nằm ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống, góp phần duy trì lưu thông vốn cho các tổ chức và cá nhân bị trừng phạt.

Theo Elliptic công bố trong báo cáo ngày 21 (giờ địa phương), các sàn này đang nhanh chóng lấp đầy khoảng trống sau mỗi vòng siết chặt trừng phạt, đúng vào thời điểm châu Âu xem xét khả năng cấm toàn diện giao dịch *tiền mã hóa* liên quan đến Nga. *bình luận*: Báo cáo cho thấy rủi ro ngày càng lớn với hệ thống tuân thủ của các sàn giao dịch toàn cầu, nhất là những nền tảng cung cấp dịch vụ ngang hàng, OTC hoặc dịch vụ “tiền mặt – crypto”.

Theo Elliptic, 5 nền tảng chính liên quan tới Nga đang nổi lên như những “điểm trung chuyển” dòng vốn: sàn P2P *Bitpapa*, *ABCeX*, *Exmo*/*Exmo.me*, *Rapira* và *Aifory Pro*. Dù mức độ liên đới, quy mô và mô hình kinh doanh khác nhau, cả 5 đều bị phát hiện có dòng tiền đáng kể chảy tới và từ các sàn đã bị Mỹ và châu Âu trừng phạt như *Garantex*, *Grinex*, *Chatex* hay tới các đối tác ở Iran.

*từ tiền mã hóa*, *trừng phạt tài chính*, *Nga*, *Elliptic*, *Garantex* là những từ khóa xuyên suốt trong bức tranh về cách dòng vốn bất hợp pháp dịch chuyển ra ngoài tầm với của hệ thống ngân hàng truyền thống thông qua hạ tầng blockchain.

Bitpapa: gần 10% giao dịch rút liên quan đối tượng bị trừng phạt

Trong 5 sàn mà Elliptic nêu tên, chỉ có sàn giao dịch P2P *Bitpapa* nằm trong danh sách trừng phạt chính thức của Mỹ. Theo Bộ Tài chính Mỹ, Cơ quan Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) đã áp đặt trừng phạt lên Bitpapa từ tháng 3 năm 2024 với cáo buộc hỗ trợ các hoạt động né tránh *trừng phạt tài chính* liên quan đến Nga.

Phân tích on-chain của Elliptic cho thấy khoảng 9,7% tổng số giao dịch rút tiền từ Bitpapa có liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp tới các tổ chức và cá nhân đang chịu trừng phạt. Nền tảng này bị cáo buộc thường xuyên thay đổi, xoay vòng địa chỉ ví nhằm gây khó khăn cho việc truy vết trên blockchain, qua đó làm suy yếu hiệu quả của các biện pháp kiểm soát.

*bình luận*: Việc một sàn đã bị trừng phạt vẫn duy trì được mức giao dịch liên quan tới đối tượng bị cấm ở tỷ lệ gần 10% cho thấy cơ chế thực thi trừng phạt trong không gian *tiền mã hóa* còn nhiều kẽ hở. Bên cạnh danh sách địa chỉ ví, mô hình dòng tiền và hành vi thay ví liên tục cũng đang trở thành tín hiệu quan trọng để truy vết.

ABCeX xử lý hơn 11 tỷ USD, gắn chặt với Garantex

Một trường hợp đáng chú ý khác là sàn *ABCeX*, hiện đang hoạt động tại tòa tháp “Federation Tower” ở Moskva. Đây cũng là địa điểm từng được sàn *Garantex* – sàn đã bị Mỹ trừng phạt và bị thu giữ tên miền vào tháng 3 năm 2025 – sử dụng trước đó. Dù vậy, cho đến nay ABCeX vẫn chưa bị Mỹ hay Liên minh châu Âu đưa vào danh sách trừng phạt chính thức.

Elliptic ước tính ABCeX đã xử lý tối thiểu 11 tỷ USD (khoảng 15,9 nghìn tỷ đồng) giá trị *tiền mã hóa*. Một phần đáng kể trong số đó có điểm đến là *Garantex* và một sàn khác là *Aifory Pro*. Dữ liệu này hàm ý rằng dù Garantex đã bị chặn trực tiếp về mặt pháp lý và hạ tầng tên miền, dòng giao dịch thực tế lại được “tái định tuyến” qua các nền tảng như ABCeX.

*bình luận*: Với quy mô hàng tỷ USD, ABCeX đang dần đóng vai trò “hệ thống thanh toán bóng tối” cho các sàn bị trừng phạt. Việc cơ quan chức năng khó chứng minh mối liên hệ sở hữu hoặc kiểm soát giữa ABCeX và Garantex khiến việc thêm tên sàn này vào danh sách trừng phạt trở nên phức tạp hơn nhiều so với mô hình ngân hàng truyền thống.

Exmo tuyên bố rút khỏi Nga nhưng bị nghi chia sẻ hạ tầng với Exmo.me

Sàn *Exmo* từng thông báo rút khỏi thị trường Nga sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraina năm 2022, đồng thời cho biết đã bán toàn bộ hoạt động tại Nga cho pháp nhân riêng mang tên *Exmo.me*. Trên danh nghĩa, hai pháp nhân hoạt động tách biệt và Exmo không còn hiện diện tại thị trường Nga.

Tuy nhiên, phân tích on-chain của Elliptic cho thấy Exmo và Exmo.me dường như vẫn dùng chung hạ tầng lưu ký (custody) và hệ thống ví nóng được “pool” tài sản. Dòng tài sản từ người dùng hai nền tảng có dấu hiệu chảy vào một cấu trúc ví chung, cho thấy chúng có thể vẫn do cùng một bộ máy kỹ thuật hoặc quản trị điều phối.

Elliptic ghi nhận dòng giao dịch trị giá hơn 19,5 triệu USD (khoảng 281,4 tỷ đồng) giữa Exmo và các sàn nằm trong danh sách trừng phạt. Trong số các đối tác này có *Garantex*, *Grinex* và *Chatex*, đều là những cái tên bị Mỹ hoặc châu Âu đưa vào danh sách cấm. Việc “tách pháp nhân” trên giấy tờ nhưng vẫn chia sẻ hạ tầng và tiếp tục giao dịch với các sàn bị trừng phạt khiến Exmo đối mặt với nhiều chỉ trích.

*bình luận*: Mô hình “bán” hoặc “tách” hoạt động tại Nga, song vẫn dùng chung ví, chung lưu ký đang dấy lên lo ngại về “tẩy rửa rủi ro pháp lý”. Các sàn có thể tuyên bố rút lui để giảm áp lực từ nhà đầu tư phương Tây, trong khi thực tế vẫn duy trì luồng thanh khoản với thị trường Nga thông qua đơn vị “chị em”.

Rapira: đăng ký tại Georgia, chuyển hơn 72 triệu USD tới Grinex

Nền tảng *Rapira*, đăng ký pháp nhân tại Georgia, cũng nằm trong danh sách bị Elliptic chỉ đích danh. Dù đăng ký tại Georgia, Rapira vẫn duy trì văn phòng tại Moskva và tiếp tục mở rộng tập khách hàng người Nga, biến mình thành một cầu nối giữa Nga và các thị trường tài chính khu vực.

Theo phân tích của Elliptic, Rapira đã chuyển trực tiếp trên 72 triệu USD (khoảng 1,04 nghìn tỷ đồng) *tiền mã hóa* tới sàn *Grinex* – một nền tảng đã bị áp lệnh trừng phạt. Báo chí Nga đưa tin, cuối năm 2025, cơ quan chức năng nước này đã đột kích văn phòng Moskva của Rapira để điều tra nghi vấn dòng vốn chảy sang Dubai thông qua các kênh *tiền mã hóa*.

*bình luận*: Việc một sàn đăng ký tại Georgia nhưng bị Nga đột kích cho thấy áp lực chính trị hai chiều: một mặt Nga muốn kiểm soát chặt dòng vốn ngoại tệ, mặt khác các cơ quan phương Tây lo ngại Georgia và Dubai trở thành “bến đỗ an toàn” cho dòng vốn né trừng phạt.

Aifory Pro: tiền mặt–crypto và thẻ USDT giúp lách hệ thống thanh toán

Sàn *Aifory Pro* là trường hợp thứ năm được Elliptic nêu trong báo cáo. Nền tảng này cung cấp dịch vụ đổi *tiền mặt – tiền mã hóa* tại Moskva, Dubai và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời phát hành loại “thẻ thanh toán ảo” nạp tiền bằng Tether(USDT). Nhờ vậy, người dùng tại Nga – vốn bị hạn chế truy cập hệ thống thanh toán phương Tây – có thể chi tiêu trên các dịch vụ trực tuyến bị chặn qua kênh *tiền mã hóa*.

Elliptic còn phát hiện luồng tiền trị giá khoảng 2 triệu USD (khoảng 28,9 tỷ đồng) từ Aifory Pro đến sàn *Abantether* tại Iran. Iran hiện cũng là đối tượng bị trừng phạt tài chính từ phương Tây, nên luồng giao dịch này làm dấy lên lo ngại về việc hình thành “mạng lưới thanh toán song song” kết nối Nga–Iran bằng *tiền mã hóa*.

*bình luận*: Sự kết hợp giữa chuyển đổi *tiền mặt – crypto*, USDT và thẻ thanh toán ảo cho thấy cách các sàn đang tái tạo lại hạ tầng ngân hàng và thẻ quốc tế trong “vùng xám pháp lý”. Đây là bài toán khó cho cơ quan quản lý, bởi việc phân biệt đâu là nhu cầu thanh toán hợp pháp, đâu là hành vi né trừng phạt không hề đơn giản trên tầng ứng dụng.

Trừng phạt đẩy dòng tiền “di chuyển” hơn là chặn đứng: quy mô bất hợp pháp gần 150 tỷ USD

Từ các trường hợp trên, Elliptic kết luận rằng *trừng phạt tài chính* hiện nay không thực sự chặn đứng dòng chảy *tiền mã hóa*, mà chủ yếu khiến chúng “phân tán và tái bố trí” sang các nền tảng mới hoặc ít tên tuổi hơn. Sau khi *Garantex* bị trừng phạt mạnh tay, khối lượng giao dịch tại các sàn khác liên quan tới Nga đã tăng đáng kể – xu hướng này được nhiều công ty phân tích on-chain ghi nhận.

Theo dữ liệu của Chainalysis, trong năm 2025, tổng giá trị *tiền mã hóa* chảy vào các địa chỉ ví bị nghi liên quan tới hoạt động bất hợp pháp đạt 154 tỷ USD (khoảng 223,7 nghìn tỷ đồng), mức cao kỷ lục. Một công ty khác là TRM Labs ước tính con số này vào khoảng 158 tỷ USD (khoảng 229,0 nghìn tỷ đồng), cho thấy sự nhất quán về xu hướng tăng quy mô dòng tiền bất hợp pháp.

Song song đó, ngành *đào Bitcoin(BTC)* công nghiệp tại Nga vẫn tiếp tục tăng trưởng trong bối cảnh bị hạn chế xuất khẩu năng lượng. Năm 2024, hai doanh nghiệp lớn nhất là *BitRiver* và *Intelion* ghi nhận doanh thu cộng dồn khoảng 200 triệu USD (gần 2,9 nghìn tỷ đồng), chiếm hơn một nửa quy mô thị trường đào Bitcoin hợp pháp tại Nga. Nhiều chuyên gia nhận định, với nguồn điện rẻ và khó tiếp cận các kênh tài chính truyền thống, đào Bitcoin đang trở thành một hình thức kiếm ngoại tệ mới cho Nga.

*bình luận*: Khi quy mô dòng tiền bất hợp pháp tiến sát ngưỡng 150–160 tỷ USD mỗi năm, *tiền mã hóa* đã vượt khỏi khuôn khổ một “tài sản rủi ro” thông thường, trở thành một hạ tầng tài chính song song nơi trừng phạt có thể bị vô hiệu hóa bằng cách phân tán dòng tiền qua hàng trăm trung gian nhỏ hơn.

Thách thức cho châu Âu và Mỹ: trừng phạt danh sách chưa đủ, cần chiến lược đa tầng

Trong bối cảnh châu Âu và Mỹ đang bàn thảo thêm các gói trừng phạt nhắm tới toàn bộ hoạt động giao dịch *tiền mã hóa* liên quan Nga, báo cáo của Elliptic cho thấy chính sách dựa chủ yếu vào “danh sách đen” nền tảng và địa chỉ ví là chưa đủ.

Khi nhu cầu *rửa tiền* và *né trừng phạt tài chính* liên tục tìm được “nhà mới” sau mỗi vòng siết, các cơ quan quản lý đứng trước yêu cầu phải xây dựng một mô hình giám sát đa tầng, bao gồm:

- Tăng cường chia sẻ thông tin on-chain giữa cơ quan chức năng và các sàn giao dịch ở nhiều khu vực pháp lý khác nhau, không chỉ giới hạn trong nhóm G7.

- Làm rõ và giám sát cấu trúc sở hữu thực sự (beneficial ownership) giữa các sàn có quan hệ “chị em”, tránh tình trạng tách pháp nhân trên giấy nhưng chia sẻ hạ tầng và thanh khoản.

- Siết chặt giám sát đối với mạng lưới thanh toán dựa trên stablecoin như Tether(USDT), đặc biệt là các sản phẩm thẻ và ví ảo phục vụ khách hàng tại khu vực bị trừng phạt.

*bình luận*: Trong thế giới *tiền mã hóa*, danh sách trừng phạt chỉ là lớp phòng tuyến đầu tiên. Nếu không kết hợp phân tích hành vi on-chain, hiểu rõ cấu trúc sở hữu và mô hình kinh doanh của sàn, các biện pháp trừng phạt rất dễ biến thành “trò đuổi bắt” bất tận giữa cơ quan quản lý và các nền tảng trung gian.

Từ những dữ liệu mà Elliptic, Chainalysis và TRM Labs cung cấp, có thể thấy *tiền mã hóa* đang trở thành công cụ vừa giúp duy trì dòng vốn cho các nền kinh tế bị trừng phạt, vừa tạo thêm áp lực chính trị lên châu Âu và Mỹ trong việc thiết kế khung *trừng phạt tài chính* phù hợp với kỷ nguyên blockchain.