ECB hậu Lagarde: Châu Âu siết chặt tiền mã hóa, stablecoin và định hình tương lai đồng euro kỹ thuật số

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang bước vào giai đoạn chuyển giao lãnh đạo khi Christine Lagarde tuyên bố sẽ rời ghế trước kỳ bầu cử tổng thống Pháp năm sau. Động thái này lập tức thu hút sự chú ý của thị trường vì có thể ảnh hưởng trực tiếp tới định hướng *tiền mã hóa*, *stablecoin* và *đồng euro kỹ thuật số* trong nhiều năm tới. Dù dưới thời Lagarde, châu Âu đã hoàn thiện khung pháp lý MiCA và đưa dự án *đồng euro kỹ thuật số* vào lộ trình triển khai, nhưng khoảng trống với DeFi, tiêu chuẩn quản lý *stablecoin* và thiết kế chi tiết của CBDC vẫn là những bài toán chưa có lời giải rõ ràng.

Theo bối cảnh hiện tại, các ứng viên kế nhiệm Lagarde đều theo đuổi đường lối “ưu tiên thận trọng, siết chặt giám sát” hơn là thúc đẩy nới lỏng. Vì vậy, giới phân tích cho rằng khó có khả năng chính sách *tiền mã hóa* của châu Âu sẽ chuyển hướng nhanh sang lập trường thân thiện hay “pro-crypto” trong ngắn hạn.

Theo bối cảnh đã được nhiều hãng tin quốc tế phân tích trong loạt bài từ cuối năm 2024 (giờ địa phương), Lagarde trong suốt nhiệm kỳ được xem là một trong những gương mặt có quan điểm hoài nghi mạnh mẽ nhất với *tiền mã hóa*. Năm 2022, bà từng tuyên bố: “Theo quan điểm rất khiêm tốn của tôi, *tiền mã hóa* không có bất kỳ giá trị nội tại nào”, đồng thời nhấn mạnh các tài sản như Bitcoin(BTC) chỉ là “tài sản đầu cơ” không có tài sản bảo chứng phía sau.

Dưới lý do bảo vệ nhà đầu tư, Lagarde nhiều lần cảnh báo rằng nhà đầu tư thiếu hiểu biết có thể “mất trắng toàn bộ tài sản” và kêu gọi phải có khung kiểm soát nghiêm khắc. Quan điểm này đã định hình giọng điệu chính của ECB trong quá trình Liên minh châu Âu xây dựng và thông qua đạo luật MiCA về tài sản mã hóa. Dù không trực tiếp soạn thảo luật, ECB tham gia sâu vào các vòng thảo luận, đưa ra ý kiến từ góc độ chính sách tiền tệ và hạ tầng thanh toán, qua đó ảnh hưởng mạnh đến cấu trúc giám sát đối với các doanh nghiệp *tiền mã hóa* hoạt động trong khu vực đồng euro.

Đặc biệt, *stablecoin* là lĩnh vực Lagarde cảnh giác nhất. Sau khi MiCA được thông qua, bà tiếp tục thúc giục Nghị viện châu Âu và chính phủ các nước thành viên thắt chặt thêm điều kiện phát hành để ngăn nguy cơ “tháo chạy” khỏi *stablecoin*. Bà đề nghị áp dụng tiêu chuẩn tương đương nghiêm ngặt với các tổ chức phát hành ngoài EU, cho rằng nếu thiếu một cơ chế công nhận chặt chẽ, *stablecoin* phát hành ở các khu vực “nới lỏng quy định” có thể tràn vào EU và gây ra tình trạng “chạy về nơi quy định thấp nhất”. Lagarde nhiều lần lập luận rằng *stablecoin* có nguy cơ “biến tiền từ một loại hàng hóa công thành sản phẩm do tư nhân kiểm soát”, từ đó bào mòn chủ quyền tiền tệ quốc gia. Những tranh luận này được dự báo sẽ nằm ở trung tâm của cuộc thảo luận về MiCA 2.0, trong đó *stablecoin* gắn với euro và DeFi sẽ là các mảng bị soi kỹ nhất.

Trái ngược với cái nhìn gay gắt về *tiền mã hóa* tư nhân, Lagarde lại thừa nhận nhu cầu xã hội với “tiền mặt kỹ thuật số”. Từ năm 2021, bà công khai ủng hộ việc nghiên cứu một phiên bản *đồng euro kỹ thuật số* để đáp ứng xu hướng người dùng chuyển từ tiền giấy sang thanh toán số. Cùng năm đó, ECB chính thức khởi động giai đoạn điều tra dự án *đồng euro kỹ thuật số* và đến năm 2025, Hội đồng Thống đốc thống nhất bước vào giai đoạn chuẩn bị cho khả năng phát hành thực tế.

Tuy vậy, *đồng euro kỹ thuật số* ngay từ khi khởi động đã vấp phải làn sóng chỉ trích mạnh. Làn sóng lo ngại tập trung vào rủi ro giám sát: ngân hàng trung ương có thể tiếp cận chi tiết dữ liệu thanh toán cá nhân, can thiệp hoặc hạn chế một số loại chi tiêu, biến công cụ thanh toán này thành phương tiện kiểm soát hành vi kinh tế. Các câu hỏi về mức độ ẩn danh, khả năng dùng *đồng euro kỹ thuật số* ngoại tuyến, cũng như rủi ro hệ thống khi hạ tầng gặp sự cố vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Để trấn an dư luận, ECB nhiều lần khẳng định *đồng euro kỹ thuật số* sẽ hướng tới “mức bảo vệ quyền riêng tư tương đương tiền mặt”, đồng thời giúp đồng euro “tiến hóa phù hợp với tương lai”. Lagarde từng nhấn mạnh mục tiêu “biến đồng euro thành một loại tiền tệ hiện đại, với phiên bản tiền mặt kỹ thuật số song song tiền giấy”. Piero Cipollone, thành viên Ban điều hành ECB, cũng cho rằng *đồng euro kỹ thuật số* sẽ cho phép người dân “tiếp tục hưởng các ưu điểm của tiền mặt trong thời đại số”, đồng thời tăng sức chống chịu cho hạ tầng thanh toán châu Âu, giảm chi phí giao dịch và tạo nền tảng cho đổi mới trong khu vực tư nhân. Tuy nhiên, việc công cụ này được nhìn nhận là “tiền kỹ thuật số công cộng” hay “tiền giám sát” vẫn phụ thuộc lớn vào cách điều phối chính sách của tân chủ tịch ECB và mức độ đồng thuận chính trị trong EU.

Quyết định rời nhiệm sở sớm của Lagarde cũng gắn liền với toan tính chính trị nội bộ Pháp. Nếu bà từ chức trước bầu cử tổng thống, Tổng thống Emmanuel Macron sẽ có cơ hội tác động trực tiếp đến quá trình lựa chọn lãnh đạo ECB nhiệm kỳ kế tiếp – một vị trí có ảnh hưởng sâu rộng tới chính sách tiền tệ châu Âu ngay cả sau khi nhiệm kỳ của ông kết thúc. Với vị thế nền kinh tế lớn thứ hai EU sau Đức, Pháp từ lâu được cho là có tiếng nói quan trọng trong mọi quyết định nhân sự cấp cao của ECB.

Bối cảnh chính trị Pháp hiện không ổn định khi đảng cực hữu “Tập hợp Quốc gia” đang nổi lên trong các khảo sát dư luận và chính phủ Macron liên tục thay thủ tướng. Lãnh đạo Tập hợp Quốc gia, Jordan Bardella, công khai chỉ trích khả năng Macron định “đặt người của mình” vào ghế chủ tịch ECB, cho rằng điều đó sẽ giúp ông duy trì ảnh hưởng lên chính sách tài chính châu Âu vượt quá nhiệm kỳ.

Trong cuộc đua kế nhiệm, hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất là Pablo Hernández de Cos, cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha, và Klaas Knot, cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hà Lan. Cả hai đều được đánh giá là công nhận tiềm năng của *tiền mã hóa* và công nghệ blockchain, song đặt ổn định tài chính lên hàng đầu. De Cos từng cảnh báo tại một hội nghị của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) năm 2022 rằng *tiền mã hóa* có thể tạo ra “những rủi ro rất khó đo lường, ngay cả với các nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm”, và kêu gọi xây dựng một khuôn khổ giám sát đủ mạnh để đưa thị trường ra khỏi tình trạng “miền Tây hoang dã”. Knot trong các phát biểu công khai cũng ghi nhận lợi ích của token hóa tài sản và sổ cái phân tán ở góc độ hiệu quả vận hành và tăng thanh khoản, nhưng đồng thời nhấn mạnh không nên mặc định rằng các sáng kiến này sẽ mang lại lợi ích ròng cho hệ thống tài chính toàn cầu. Ông khẳng định quan điểm “trung lập về công nghệ” song song với nguyên tắc không chấp nhận bất kỳ đổi mới nào làm suy yếu nền tảng ổn định.

*bình luận* Những phát biểu này được thị trường xem như tín hiệu cho thấy ngay cả khi Lagarde rời đi, “di sản” thận trọng với *tiền mã hóa*, *stablecoin* và DeFi của ECB khó có sự thay đổi đáng kể trong tương lai gần. Mỹ hiện vẫn loay hoay với sự thiếu chắc chắn về pháp lý, trong khi EU đã đi trước với MiCA – nhưng cái giá phải trả là hình ảnh một ngân hàng trung ương “không thân thiện với crypto” in đậm trong mắt cộng đồng.

Đặt trong bức tranh rộng hơn, EU có thể không mang hình ảnh “thân thiện với *tiền mã hóa*” như một số khu vực pháp lý khác, nhưng thực tế lại đang dẫn đầu về tốc độ hoàn thiện khung thể chế với MiCA. Các quy định tiếp theo liên quan DeFi, tài chính on-chain, *stablecoin* và *đồng euro kỹ thuật số* sẽ được định đoạt trong thế “tam giác quyền lực”: tân chủ tịch ECB, Ủy ban châu Âu và chính phủ các nước thành viên, với những nhượng bộ và đấu trí không tránh khỏi.

Với việc các ứng viên kế nhiệm Lagarde đều theo đuổi lập trường cẩn trọng, có phần “diều hâu” hơn trong một số chủ đề, giới quan sát nhận định châu Âu nhiều khả năng sẽ tiếp tục củng cố hình ảnh “quốc gia dẫn dắt về *quy định tiền mã hóa*” hơn là một “crypto hub” cởi mở. Dù vậy, khi khung pháp lý MiCA đi vào vận hành đầy đủ và lộ trình *đồng euro kỹ thuật số* được làm rõ, không ít ý kiến kỳ vọng châu Âu sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho các mô hình kinh doanh *tiền mã hóa* và blockchain dài hạn, dựa trên lợi thế lớn về “sự chắc chắn trong điều tiết”.

Trong bối cảnh đó, cộng đồng và doanh nghiệp *tiền mã hóa* tại châu Âu sẽ phải thích nghi với thực tế: đổi mới được chấp nhận, nhưng chỉ trong biên độ mà ngân hàng trung ương và nhà lập pháp đánh giá là không đe dọa ổn định tài chính và chủ quyền tiền tệ. *tiền mã hóa*, *stablecoin* và *đồng euro kỹ thuật số* sẽ tiếp tục là ba từ khóa trung tâm trong cuộc tranh luận chính sách của EU trong nhiều năm tới.