Nguồn cung năng lượng chịu sức ép từ eo biển Hormuz và nhà máy lọc dầu Nga

Căng thẳng tại Iran và chiến tranh Nga - Ukraine đang cùng lúc siết chặt nguồn cung dầu thô lẫn dầu tinh chế, khiến bất ổn trên thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng lớn. Với thị trường Việt Nam, đây lại là thời điểm cần theo dõi lại "đường truyền" nối giá dầu, chi phí vận chuyển, lạm phát, lãi suất dài hạn và tâm lý tài sản rủi ro.

Theo Bloomberg Markets, xung đột tại Iran và chiến tranh Ukraine đang làm thắt chặt nguồn cung dầu thô, dầu diesel, xăng và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Căng thẳng liên quan đến Iran xoay quanh eo biển Hormuz, trong khi chiến tranh Ukraine kéo theo các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga và tình trạng thiếu hụt dầu tinh chế.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải huyết mạch cho dầu thô và LNG từ Trung Đông. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong nửa đầu năm 2025, trung bình 20,9 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỗi ngày đã đi qua eo biển Hormuz. Cùng kỳ, tổng khối lượng giao dịch dầu qua đường biển toàn cầu đạt 79,8 triệu thùng mỗi ngày.

Nếu việc lưu thông qua eo biển này gặp trục trặc, tác động có thể phản ánh ngay vào giá dầu. Khi vận chuyển dầu bị chậm trễ, phí bảo hiểm hàng hải và chi phí vận chuyển sẽ tăng theo, kéo theo chi phí thu mua của các nhà máy lọc dầu và các nước nhập khẩu. Nếu vận chuyển LNG cũng bị ảnh hưởng, chi phí nhiên liệu cho điện và công nghiệp cũng có thể biến động.

TokenPost từng đưa tin trước đó rằng gián đoạn tại eo biển Hormuz và nguồn cung dầu diesel có thể kéo theo biến động giá dầu, chi phí vận chuyển, lãi suất dài hạn và khẩu vị tài sản rủi ro. Vào thời điểm đó, điểm mấu chốt không chỉ nằm ở một chỉ số lạm phát đơn lẻ, mà ở cách giá năng lượng lan tỏa ra toàn bộ thị trường tài chính.

Áp lực trên thị trường dầu tinh chế cũng đang gia tăng. Trong báo cáo thị trường dầu tháng 8, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết nguồn cung dầu toàn cầu trong tháng 7 đạt 101,5 triệu thùng mỗi ngày, tăng so với tháng trước nhưng vẫn thấp hơn 6,3 triệu thùng mỗi ngày so với cùng kỳ năm trước.

Cũng trong báo cáo này, IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 sẽ giảm 1,6 triệu thùng mỗi ngày. Tính đến ngày 12/8, cơ quan này cho biết tình trạng gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz cùng giá nhiên liệu cao đang gây sức ép lên tiêu thụ dầu.

Công suất lọc dầu cũng chịu áp lực tương tự. IEA cho biết công suất lọc dầu trong tháng 7 đạt 80,9 triệu thùng mỗi ngày, thấp hơn khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày so với cùng kỳ năm trước. Gián đoạn xuất khẩu sản phẩm dầu tại Trung Đông cùng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga đã khiến ước tính công suất lọc dầu quý 3 bị điều chỉnh giảm.

Chênh lệch giá crack (crack spread) của dầu diesel, nhiên liệu máy bay và xăng tăng lên đã đẩy biên lợi nhuận lọc dầu tại khu vực Đại Tây Dương lên mức cao. Crack spread là chênh lệch giữa giá sản phẩm tinh chế từ dầu thô và giá dầu thô. Nguồn cung - cầu dầu tinh chế càng eo hẹp, gánh nặng giá diesel và xăng càng lớn dù giá dầu thô không đổi.

Các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga gây tác động trực tiếp đến nguồn cung dầu tinh chế hơn là dầu thô. Dù có dầu thô, nếu cơ sở lọc dầu ngừng hoạt động, nguồn cung các sản phẩm cuối như diesel, nhiên liệu máy bay và xăng vẫn giảm. Vì vậy, ngay cả khi giá dầu thô ổn định, giá dầu tinh chế vẫn có thể tăng riêng biệt.

Điều đáng chú ý với độc giả Việt Nam là giá năng lượng cũng có mối liên hệ gián tiếp với thị trường tiền mã hóa. Giá năng lượng tăng sẽ đẩy giá nhập khẩu và chi phí logistics lên cao, từ đó tác động đến lãi suất dài hạn và thanh khoản đồng USD, ảnh hưởng đến tâm lý đối với các tài sản rủi ro như Bitcoin(BTC) và Ethereum(ETH).

Bài viết trước đó về nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz và nguồn cung dầu diesel lan sang toàn thị trường tài chính cũng nằm trong mạch lập luận này. Cú sốc năng lượng không chỉ dừng ở giá một loại hàng hóa cụ thể, mà có thể lan sang chi phí doanh nghiệp, giá tiêu dùng và khẩu vị rủi ro trên thị trường tài chính.

Tuy nhiên, khó có thể xem giá thị trường dự đoán là tín hiệu chắc chắn cho xu hướng giá dầu. Theo Crypto Briefing, xác suất thị trường dự đoán phản ánh khả năng giá dầu thô lập đỉnh lịch sử mới trước cuối năm là 10,5%, tính đến ngày 31/12. Đây chỉ là đánh giá xác suất của người tham gia giao dịch, không phải dự báo giá thực tế hay căn cứ để ra quyết định đầu tư.

Áp lực trên thị trường năng lượng hiện đang xoay quanh hai trục chính: eo biển Hormuz và các nhà máy lọc dầu Nga. Những điểm cần tiếp tục theo dõi là khả năng phục hồi lưu thông qua eo biển, mức độ thiệt hại mở rộng tại các nhà máy lọc dầu Nga, và mức độ duy trì của chênh lệch giá crack dầu tinh chế.