16.600 tỷ yen tiền lãi, Nhật Bản đối mặt sức ép trái phiếu

Chi phí trả lãi trái phiếu chính phủ Nhật Bản trong năm tài khóa 2027 có thể tăng lên khoảng 16.600 tỷ yen, khiến gánh nặng tài khóa và căng thẳng trên thị trường trái phiếu cùng lúc gia tăng. Đây mới là con số ước tính ở giai đoạn lập ngân sách, chưa phải ngân sách chính thức, nhưng việc lãi suất dài hạn tăng đang phản ánh trực tiếp vào cơ cấu chi tiêu của chính phủ nên thị trường đặc biệt chú ý.

Reuters đưa tin ngày 24 tháng 8 (giờ địa phương) rằng Bộ Tài chính Nhật Bản đang cân nhắc đặt lãi suất giả định dùng để tính chi phí trả nợ trong yêu cầu ngân sách năm tài khóa 2027 ở mức 3,8%, cao hơn mức 3,0% được áp dụng trong ngân sách năm tài khóa 2026.

Lãi suất giả định không phải lãi suất huy động vốn thực tế, mà là mức lãi suất cơ sở dùng để tính chi phí trái phiếu chính phủ khi lập ngân sách. Tuy nhiên, nếu lãi suất thị trường tăng nhanh, mức lãi suất dùng để tính toán trong ngân sách cũng có thể tăng theo.

Reuters cho biết lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm từng tăng lên 2,945% trong phiên giao dịch ngày 18 tháng 8. Trong báo cáo thị trường ngày 24, lợi suất kỳ hạn 10 năm được ghi nhận ở mức 2,89%, còn kỳ hạn 30 năm ở mức 4,075%.

Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết trong tổng chi ngân sách chung năm tài khóa 2026 là 122.300 tỷ yen, riêng khoản chi trả trái phiếu chính phủ (gồm gốc và lãi) là 31.300 tỷ yen.

Nếu ước tính riêng chi phí lãi vay vượt 16.000 tỷ yen là chính xác, lãi suất tăng sẽ trở thành yếu tố gây sức ép lên các khoản ngân sách khác như an sinh xã hội, quốc phòng và đầu tư tăng trưởng. Điều này cho thấy biến số lãi suất đang có vai trò lớn hơn trong điều hành tài khóa của Nhật Bản.

Đằng sau diễn biến này là quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ). BOJ hiện duy trì lãi suất tiền gửi bổ sung ở mức 1,0% và dẫn dắt lãi suất cho vay qua đêm không có bảo đảm quanh mức 1,0%.

Kazuo Ueda, Thống đốc BOJ, cho biết trong một bài phát biểu rằng ngân hàng trung ương đã giảm dần khối lượng mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản kể từ mùa hè năm 2024. Ông cũng công bố kế hoạch giảm khối lượng mua hàng tháng khoảng 200 tỷ yen mỗi quý cho đến hết tháng 3 năm 2027.

Trong một báo cáo riêng, BOJ đánh giá chức năng của thị trường trái phiếu chính phủ đã cải thiện và lãi suất dài hạn đang được hình thành tự do hơn theo cơ chế thị trường. Đồng thời, BOJ nhận định các ngân hàng và nhà đầu tư cá nhân đang tăng dần tỷ trọng nắm giữ trái phiếu chính phủ Nhật Bản, nhưng quá trình điều chỉnh danh mục đầu tư này cần thêm thời gian.

Khi BOJ giảm mua trái phiếu và nhu cầu tư nhân đang trong giai đoạn chuyển đổi diễn ra cùng lúc, lãi suất kỳ hạn siêu dài sẽ nhạy cảm hơn với lo ngại về tài khóa. Đặc biệt, các trái phiếu kỳ hạn dài như 30 năm phản ánh rõ nét cả tính bền vững tài khóa lẫn kỳ vọng lạm phát.

Vấn đề này không chỉ dừng lại ở bài toán tài khóa nội địa của Nhật Bản. Lãi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng tác động đồng thời đến chi phí huy động vốn bằng yen, lợi suất trái phiếu toàn cầu và khẩu vị rủi ro đối với tài sản rủi ro.

Đây cũng là lý do thị trường tiền mã hóa theo dõi sát diễn biến lãi suất tại Nhật Bản. TokenPost trước đó từng đưa tin rằng tác động trực tiếp của biến động lãi suất trái phiếu dài hạn đến các tài sản rủi ro như bitcoin(BTC) vẫn cần được xác nhận thêm.

Tại Nhật Bản, tranh luận giữa chính sách tài khóa mở rộng và mục tiêu lành mạnh hóa tài chính công vẫn tiếp diễn. TokenPost từng đưa tin rằng lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm từng tăng lên 2,830% trong phiên giao dịch ngày 6 tháng trước, giữa lúc lo ngại về tài khóa gia tăng.

Tuy nhiên, các con số như chi phí lãi vay 16.600 tỷ yen, lãi suất giả định 3,8% và quy mô yêu cầu ngân sách khoảng 130.000 tỷ yen chưa phải là phương án cuối cùng của chính phủ hay con số đã được Quốc hội thông qua. Trang thông tin lập ngân sách năm tài khóa 2027 của Bộ Tài chính Nhật Bản cũng chưa công bố trực tiếp các con số này.

Ngân sách năm tài khóa 2027 của Nhật Bản sẽ được xác định sau quá trình lập phương án của chính phủ và thẩm định tại Quốc hội. Trong quá trình đó, thị trường sẽ tiếp tục theo dõi tiêu chuẩn tính chi phí trái phiếu, diễn biến lãi suất dài hạn và tốc độ giảm mua trái phiếu của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.