Cựu CEO Mt. Gox đề xuất hard fork thu hồi 79.956 Bitcoin(BTC), cộng đồng bùng nổ tranh cãi

Mark Karpelès, cựu Giám đốc điều hành của sàn Mt. Gox, vừa gây tranh cãi dữ dội khi đề xuất cộng đồng **“Bitcoin(BTC)”** xem xét một phương án *“hard fork”* để thu hồi số **“Bitcoin(BTC)”** bị đánh cắp năm 2014. Đề xuất này nhằm thay đổi quy tắc mạng lưới để lấy lại khoảng 79.956 **“Bitcoin(BTC)”**, trực diện va chạm với nguyên tắc “giao dịch bất khả hồi” vốn là nền tảng của **“Bitcoin(BTC)”**.

Theo tài liệu Karpelès công bố trên GitHub ngày 24 (giờ địa phương), ông đề nghị sửa đổi quy tắc đồng thuận của **“Bitcoin(BTC)”** sao cho 79.956 **“Bitcoin(BTC)”** hiện đang nằm trong một ví đơn lẻ có thể được chuyển tới “địa chỉ thu hồi chỉ định”, ngay cả khi không có khóa riêng gốc. Tính theo giá hiện tại, số tài sản này vào khoảng 5,2 tỉ USD (khoảng 7,514 nghìn tỉ đồng với tỷ giá 1 USD = 1.445 won).

Karpelès mô tả đây là một trong những “đầu ra giao dịch chưa sử dụng (UTXO)” bị theo dõi gắt gao nhất trong lịch sử **“Bitcoin(BTC)”**, khi “các đồng coin này đã không hề di chuyển suốt hơn 15 năm”. Trong mô hình UTXO, mỗi “mảnh dư” chưa dùng đến là một đơn vị có thể truy vết nguồn gốc và lịch sử di chuyển on-chain, vì vậy trạng thái “bất động” kéo dài của khối tài sản này càng thu hút sự chú ý.

Ông thừa nhận tác động sâu rộng của đề xuất, đồng thời khẳng định việc thực thi gần như chắc chắn đòi hỏi một *hard fork* – nâng cấp giao thức không tương thích ngược với quy tắc cũ. Sau thời điểm kích hoạt, chỉ các nút nâng cấp mới chấp nhận quy tắc mới, biến những giao dịch từng bị mạng lưới từ chối thành giao dịch hợp lệ. Nói cách khác, hệ thống sẽ chèn một “ngoại lệ” ở tầng đồng thuận để di chuyển tài sản từ một ví cụ thể mà không cần chữ ký hợp lệ từ khóa riêng ban đầu.

Karpelès lập luận đây không phải nỗ lực “vượt rào” quy trình phát triển của **“Bitcoin(BTC)”**, mà là cách đưa một điểm nghẽn lâu năm lên bàn thảo luận. Theo ông, người phụ trách quản lý phá sản Mt. Gox tại Nhật Bản là Nobuaki Kobayashi tỏ ra thận trọng với phương án thu hồi on-chain, chủ yếu vì chưa rõ cộng đồng **“Bitcoin(BTC)”** có thực sự ủng hộ hay không. “Quản tài viên sẽ không hành động khi thiếu sự chắc chắn, còn cộng đồng lại không thể đánh giá nếu không có đề xuất cụ thể, từ đó tạo ra thế bế tắc”, Karpelès nhận định.

Nếu quá trình thu hồi thành công, số **“Bitcoin(BTC)”** này có thể được phân bổ thêm cho các chủ nợ trong khuôn khổ thủ tục phá sản hiện tại của Mt. Gox. Tuy nhiên, vì đây là kịch bản sử dụng “quy tắc ngoại lệ ở cấp độ mạng lưới” để can thiệp vào tài sản tại một ví nhất định, nó phải vượt qua cả rào cản kỹ thuật lẫn đồng thuận xã hội – vốn nổi tiếng khắt khe trong cộng đồng **“Bitcoin(BTC)”**.

Ngay sau khi đề xuất được công khai, làn sóng phản đối lan nhanh trên các diễn đàn và cộng đồng **“Bitcoin(BTC)”**. Nhiều thành viên cho rằng việc “bẻ cong” nguyên tắc giao dịch bất khả hồi sẽ làm tổn hại bản sắc cốt lõi của **“Bitcoin(BTC)”**. Một người dùng trên diễn đàn Bitcointalk cảnh báo nếu có ngoại lệ mỗi khi xảy ra vụ hack lớn, “sẽ luôn có người đòi một bộ quy tắc đặc biệt khác”, và chuỗi tiền lệ như vậy có thể bào mòn niềm tin vào hệ thống. Một ý kiến khác nhấn mạnh **“Bitcoin(BTC)”** phải vận hành độc lập với quyết định của chính phủ hay phán quyết tòa án; nếu chấp nhận thu hồi on-chain dựa trên tiêu chí pháp lý bên ngoài, mạng lưới sẽ bị kéo gần hơn tới các chuẩn mực mà nó vốn muốn đứng ngoài.

Đáp lại, Karpelès cho rằng trường hợp Mt. Gox là “ngoại lệ” so với các vụ hack thông thường. Theo lập luận của ông, cơ quan thực thi pháp luật và phần lớn cộng đồng đã đồng thuận rằng địa chỉ ví nói trên chứa “tài sản bị đánh cắp từ Mt. Gox”, do đó tính chính danh cho việc thu hồi là tương đối rõ ràng. Một số người tự nhận là chủ nợ cũng công khai ủng hộ, coi đây là cơ hội hiếm hoi để cứu vãn phần nào khoản lỗ từ cú sụp đổ năm 2014.

Mt. Gox từng là sàn giao dịch xử lý khoảng 70% khối lượng **“Bitcoin(BTC)”** toàn cầu giai đoạn 2010–2014, trước khi sụp đổ vì bị rút ruột trong nhiều năm mà không bị phát hiện. Ước tính khoảng 750.000 **“Bitcoin(BTC)”** của khách hàng đã biến mất, kéo theo thủ tục phá sản tại Tokyo. Hơn một thập kỷ trôi qua, Mt. Gox vẫn được nhắc đến như một trong những cú sập lớn nhất lịch sử tiền mã hóa, định hình nhận thức rủi ro sàn tập trung cho đến ngày nay.

Tháng 5 năm ngoái, Strive – tổ chức đầu tư do Vivek Ramaswamy sáng lập – từng hé lộ kế hoạch mua 75.000 **“Bitcoin(BTC)”** thông qua các quyền đòi nợ liên quan đến phá sản Mt. Gox, tận dụng thị trường mua bán “claim” để gom **“Bitcoin(BTC)”** với giá chiết khấu. Động thái đó cho thấy thị trường truyền thống vẫn coi Mt. Gox là một “case study” cơ hội cao – rủi ro lớn xoay quanh tài sản **“Bitcoin(BTC)”** bị kẹt trong thủ tục pháp lý.

*bình luận* Đề xuất hard fork lần này không chỉ đặt câu hỏi liệu việc thu hồi số **“Bitcoin(BTC)”** bị đánh cắp có khả thi về mặt kỹ thuật hay không, mà còn buộc cộng đồng đối diện với ranh giới giữa “ngoại lệ chính đáng” và “phá vỡ nguyên tắc”. Nếu chấp nhận một ngoại lệ ở cấp độ đồng thuận vì lý do đạo lý hay pháp lý, **“Bitcoin(BTC)”** sẽ tiến gần hơn tới mô hình có thể bị can thiệp – điều mà nhiều người xem là đi ngược với tinh thần ban đầu của nó. Ngược lại, nếu kiên quyết bảo vệ tính bất khả hồi tuyệt đối, các nạn nhân của những vụ việc như Mt. Gox gần như không còn hy vọng thu hồi tài sản on-chain.

Trong bối cảnh đó, tranh luận quanh đề xuất thu hồi 79.956 **“Bitcoin(BTC)”** có thể kéo dài, khi cộng đồng buộc phải cân nhắc giữa việc bảo vệ tối đa niềm tin vào quy tắc bất biến của mạng lưới và mong muốn giải quyết các “di sản” đau thương trong lịch sử **“Bitcoin(BTC)”**. Dù kết quả ra sao, cuộc tranh luận này đang trở thành phép thử mới nhất cho mức độ kiên định của hệ sinh thái với các nguyên tắc mà **“Bitcoin(BTC)”** theo đuổi từ ngày đầu.