Cựu CEO Mt. Gox đề xuất hard fork ‘chuộc lại’ 79.956 Bitcoin(BTC) bị hack, cộng đồng tranh cãi dữ dội vì nguyên tắc bất biến

**Cựu CEO Mt. Gox đề xuất hard fork để “chuộc lại” 79.956 Bitcoin(BTC) bị hack, cộng đồng chia rẽ vì nguyên tắc *“bất biến”***

Theo CoinDesk đưa tin ngày 27 (giờ địa phương), Mark Karpelès, cựu Giám đốc điều hành sàn giao dịch tiền mã hóa Mt. Gox, đã công bố một đề xuất kỹ thuật nhằm khôi phục **Bitcoin(BTC)** bị đánh cắp “ngay trên *on-chain*” thông qua cơ chế hard fork, đồng thời kêu gọi cộng đồng ủng hộ. Động thái này lập tức vấp phải làn sóng phản đối dữ dội vì bị cho là đe dọa nguyên tắc *“bất biến (immutability)”* – giá trị cốt lõi của **Bitcoin(BTC)** – khiến tranh luận trong cộng đồng thêm gay gắt.

Theo tài liệu Karpelès đăng tải trên GitHub, ông đề nghị bổ sung một quy tắc mới vào cơ chế đồng thuận của **Bitcoin(BTC)**, cho phép chuyển số **Bitcoin(BTC)** bị đánh cắp từ Mt. Gox – hiện đang “nằm yên” trong một ví đơn lẻ – sang một “địa chỉ phục hồi” mà không cần khóa riêng tư ban đầu. Ông cho biết số coin này đã “án binh bất động” hơn 15 năm và được xem là một trong những UTXO (đầu ra giao dịch chưa sử dụng) bị truy vết nổi tiếng nhất trong lịch sử **Bitcoin(BTC)**.

Số tài sản bị đánh cắp mà ông nhắc tới được ước tính trên 5,2 tỉ USD (khoảng 7.498,5 tỉ đồng). Karpelès lập luận rằng, vì Nobuaki Kobayashi – quản tài viên phụ trách tài sản Mt. Gox – vẫn đang giám sát quá trình phân bổ cho chủ nợ, nên nếu số **Bitcoin(BTC)** này được phục hồi *on-chain*, việc phân chia cho những chủ sở hữu hợp pháp hoàn toàn có thể thực hiện trong khuôn khổ pháp lý và thủ tục hiện có.

Tuy vậy, Karpelès cũng thừa nhận thẳng thắn đây là một đề xuất hard fork. Ông mô tả thay đổi này là việc “biến một giao dịch vốn không hợp lệ trở nên hợp lệ” và nhấn mạnh tất cả các nút mạng phải nâng cấp trước một “độ cao kích hoạt (activation height)” nhất định. Vì hard fork là hình thức thay đổi trực tiếp các quy tắc của mạng lưới, mức độ đồng thuận xã hội trong cộng đồng **Bitcoin(BTC)** được xem là yếu tố then chốt, mang tính quyết định.

Karpelès khẳng định ông không tìm cách “vượt rào” quy trình phát triển **Bitcoin(BTC)**, mà muốn đưa ra một bản đề xuất cụ thể để mở đầu cho cuộc thảo luận. Theo ông, quản tài viên Mt. Gox trước nay không thúc đẩy bất kỳ nỗ lực phục hồi *on-chain* nào vì “không chắc cộng đồng sẽ chấp nhận thay đổi đồng thuận như vậy”. Karpelès gọi đây là một thế bế tắc: quản tài viên cần sự chắc chắn trước khi hành động, còn cộng đồng lại khó đánh giá nếu không có bản thiết kế kỹ thuật cụ thể. “Bản vá lần này cung cấp một ‘đối tượng cụ thể’ để mọi người thảo luận, qua đó phá vỡ bế tắc”, ông nói.

bình luận: Đề xuất của Karpelès thực chất “đặt lại luật chơi” cho một UTXO cụ thể, điều mà cộng đồng **Bitcoin(BTC)** từ trước tới nay luôn né tránh vì lo ngại tạo tiền lệ xấu cho tương lai.

“Bất biến là cốt lõi” – cộng đồng phản pháo, lo ngại tiền lệ nguy hiểm

------------------------------------------------------------------

Ngay sau khi đề xuất xuất hiện, làn sóng phản đối bùng lên trên các diễn đàn như Bitcointalk. Phần lớn ý kiến cho rằng việc tạo ngoại lệ đối với nguyên tắc “không thể đảo ngược” và “tính bất biến” sẽ trở thành tiền lệ nguy hiểm cho toàn bộ hệ sinh thái **Bitcoin(BTC)**.

Thành viên “coupable”, người tham gia diễn đàn từ năm 2015, cảnh báo rằng nếu cộng đồng chấp nhận hard fork để thu hồi tài sản mỗi khi xảy ra vụ hack lớn, sẽ không có lý do gì để từ chối các yêu cầu tương tự trong tương lai. Theo ông, điều này “phá hủy hoàn toàn khái niệm **Bitcoin(BTC)**” vốn được xây dựng trên quyền tự chủ tài sản và khả năng kháng kiểm duyệt.

Một người dùng khác có tên “PrivacyG” nhấn mạnh **Bitcoin(BTC)** phải giữ được tính độc lập với mọi quyết định của cơ quan thực thi pháp luật trong bất kỳ phạm vi tài phán nào. Một khi cộng đồng sẵn sàng điều chỉnh quy tắc đồng thuận để giải quyết một vụ việc cụ thể, **Bitcoin(BTC)** rất dễ bị nhìn nhận như một hệ thống “luật tùy trường hợp”, thay vì một loại tiền tệ trung lập không có ngoại lệ.

Karpelès thừa nhận đây là nhóm lập luận phản biện mạnh nhất, nhưng ông cho rằng trường hợp Mt. Gox là “đặc biệt”: số **Bitcoin(BTC)** bị đánh cắp đã được cơ quan điều tra và cộng đồng theo dõi, xác định danh tính ví và nguồn gốc trong thời gian rất dài. Theo ông, điều này khác với các “yêu cầu bồi thường ngẫu nhiên” vì địa chỉ liên quan đã được công bố rộng rãi, có lịch sử truy vết rõ ràng và gần như không có hoạt động chuyển dịch nào trong hơn một thập kỷ.

Ở chiều ngược lại, một bộ phận chủ nợ Mt. Gox lại tỏ ra đồng tình với ý tưởng của Karpelès. Người dùng “Samson”, tự nhận là chủ nợ của Mt. Gox, cho biết anh chỉ nhận lại được khoảng 15% số **Bitcoin(BTC)** mình gửi trên sàn thông qua thủ tục phá sản, do phần còn lại đã biến mất. “Nếu những đồng coin đó có thể được di chuyển bằng bất kỳ cách nào, tôi muốn phần của mình được hoàn trả”, anh nói, đồng thời cho rằng lựa chọn thông qua lệnh tòa án để yêu cầu quyền với số **Bitcoin(BTC)** này cũng là một hướng đi có thể ủng hộ.

bình luận: Cuộc tranh luận đang xoay quanh ranh giới giữa công lý cho nạn nhân và tính toàn vẹn của giao thức. Nếu cộng đồng chấp nhận một “trường hợp ngoại lệ duy nhất”, câu hỏi tiếp theo sẽ là: Ai quyết định đâu là “ngoại lệ hợp lệ”?

Mt. Gox – từ sàn chiếm 70% giao dịch toàn cầu tới vụ sập sàn chấn động lịch sử Bitcoin(BTC)

----------------------------------------------------------------------------------------

Mt. Gox từng là cái tên thống trị thị trường **Bitcoin(BTC)** giai đoạn 2010–2014, có thời điểm xử lý đến 70% khối lượng giao dịch toàn cầu. Quy mô này khiến sàn trở thành “miếng mồi béo bở” cho các nhóm tin tặc trong bối cảnh hạ tầng bảo mật của ngành còn sơ khai.

Ngay từ năm 2011, Mt. Gox đã bị tấn công do lỗ hổng bảo mật, khiến hàng nghìn **Bitcoin(BTC)** bị rút khỏi hệ thống. Sau đó là những cáo buộc liên quan đến lỗi vận hành nội bộ khiến thêm một lượng lớn tài sản bị “thất lạc”, làm dấy lên tranh cãi kéo dài về năng lực quản trị rủi ro và giám sát kỹ thuật tại sàn.

Ngày 24 tháng 2 năm 2014, một tài liệu nội bộ bị rò rỉ cho thấy Mt. Gox được cho là đã mất tới 744.408 **Bitcoin(BTC)** trong nhiều năm mà không phát hiện, rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán. Chỉ bốn ngày sau, ngày 28 tháng 2, công ty nộp đơn xin bảo hộ phá sản tại Tokyo, báo cáo rằng khách hàng đã mất khoảng 750.000 **Bitcoin(BTC)**, còn công ty mất thêm 100.000 **Bitcoin(BTC)** từ kho của mình. Khi đó, tổng nợ ước tính vào khoảng 65 triệu USD (khoảng 93,8 tỉ đồng), trong khi giá trị tài sản bị mất tính theo thị giá lúc bấy giờ gần 500 triệu USD (khoảng 7.213 tỉ đồng).

bình luận: Với quy mô thiệt hại và mức độ ảnh hưởng, sự sụp đổ của Mt. Gox đến nay vẫn được xem là một trong những “cú sốc lịch sử” lớn nhất của **Bitcoin(BTC)**, định hình nhận thức cộng đồng về rủi ro tập trung sàn và tầm quan trọng của tự quản lý tài sản (*self-custody*).

Bài test cho định nghĩa “tài sản bị đánh cắp” và giới hạn của thay đổi đồng thuận

----------------------------------------------------------------------------

Đề xuất hard fork của Mark Karpelès đang buộc cộng đồng **Bitcoin(BTC)** phải đối mặt lần nữa với hai câu hỏi căn bản: thế nào là “tài sản bị đánh cắp” dưới góc độ giao thức, và trong trường hợp nào việc thay đổi quy tắc đồng thuận được xem là chính đáng.

Ở một phía, những người ủng hộ cho rằng:

- Vụ Mt. Gox là “sự kiện đặc biệt”, đã được điều tra và xác minh rộng rãi;

- Địa chỉ chứa 79.956 **Bitcoin(BTC)** gần như không có hoạt động trong hơn 15 năm, giúp việc xác định phạm vi tác động trở nên rõ ràng;

- Phục hồi số coin này sẽ mang lại mức bồi thường tốt hơn cho hàng chục nghìn nạn nhân vẫn đang chờ đợi.

Ở phía còn lại, phe phản đối cảnh báo rằng:

- Bất kỳ ngoại lệ nào được chấp nhận hôm nay có thể bị trích dẫn làm tiền lệ cho những tranh chấp trong tương lai;

- Mở đường cho việc chính trị, tòa án hoặc cơ quan hành pháp gây áp lực lên cộng đồng nhằm can thiệp giao thức;

- Làm xói mòn niềm tin vào tính “bất biến” và “kháng kiểm duyệt” – nền tảng định vị **Bitcoin(BTC)** là tài sản phi tập trung, không phụ thuộc bên thứ ba.

bình luận: Dù khả năng hard fork được chấp thuận là rất thấp với trạng thái “bảo thủ” hiện nay của cộng đồng **Bitcoin(BTC)**, đề xuất của Karpelès đang trở thành phép thử quan trọng với cả khái niệm *bất biến* lẫn giới hạn của việc “sửa sai” trên chuỗi khối.

Trong thời gian tới, cuộc tranh luận quanh đề xuất hard fork để phục hồi số **Bitcoin(BTC)** bị đánh cắp từ Mt. Gox nhiều khả năng còn tiếp tục kéo dài. Dù kết quả ra sao, đây sẽ là ví dụ điển hình cho cách cộng đồng **Bitcoin(BTC)** xử lý mâu thuẫn giữa bảo vệ nguyên tắc cốt lõi và nỗ lực mang lại công lý cho nạn nhân – hai giá trị vốn khó dung hòa trên một hệ thống được thiết kế để “không quay ngược thời gian”.