40.000 tỷ USD nợ công Mỹ, ông Rogoff cảnh báo cần một cú sốc thị trường

Tổng nợ công của Mỹ đã lần đầu tiên vượt mốc 40.000 tỷ USD, khiến giới quan sát tiếp tục lo ngại về lộ trình tài khóa của nước này. Trong bối cảnh lãi suất cao khiến chi phí đảo nợ tăng lên, thị trường cũng đang tranh luận trái chiều về vai trò của đồng USD, Bitcoin(BTC) và vàng.

Theo bài viết trên The Guardian ngày 26 (giờ địa phương), ông Kenneth Rogoff, giáo sư kinh tế tại Đại học Harvard, cho rằng lộ trình tài khóa dài hạn của Mỹ không bền vững và giới chính trị khó có thể hành động nếu không có một cú sốc thị trường tạo áp lực. Ông đánh giá việc Bộ Tài chính Mỹ mua lại trái phiếu dài hạn (buyback) chỉ là biện pháp trấn an thị trường trong ngắn hạn, chứ không phải giải pháp căn cơ cho vấn đề nợ công.

Theo số liệu công bố hằng ngày của Bộ Tài chính Mỹ, tổng nợ công đã đạt 40.047 tỷ USD vào ngày 19. Con số này gồm 32.266 tỷ USD nợ do công chúng nắm giữ và 7.782 tỷ USD nợ nội bộ giữa các cơ quan chính phủ.

Tổng nợ công là chỉ số phản ánh toàn bộ nợ mà chính phủ Mỹ đã phát hành, khác với khái niệm “nợ do công chúng nắm giữ” mà Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) thường dùng khi đánh giá khả năng bền vững tài khóa. Nếu nhầm lẫn hai chỉ số này, tỷ lệ nợ và gánh nặng tài khóa có thể bị phóng đại hoặc bị đánh giá thấp hơn thực tế.

Trong báo cáo triển vọng ngân sách và kinh tế công bố hồi tháng 2, CBO dự báo thâm hụt ngân sách năm tài khóa 2026 ở mức 1.900 tỷ USD, tương đương 5,8% GDP. Chi phí lãi ròng được dự báo tăng từ 970 tỷ USD năm 2025 lên hơn 1.000 tỷ USD năm 2026. CBO cũng dự báo nợ do công chúng nắm giữ sẽ tăng từ 101% GDP năm 2026 lên 120% GDP năm 2036.

Vấn đề không chỉ nằm ở quy mô nợ mà còn ở mức lãi suất. Nếu lãi suất thấp, gánh nặng lãi vay sẽ tăng chậm dù nợ phình to. Nhưng khi lãi suất dài hạn duy trì ở mức cao, chi phí đảo nợ sẽ tăng nhanh hơn nhiều. Đây chính là điểm mà cảnh báo của ông Rogoff hướng tới.

Ngày 19, Bộ Tài chính Mỹ thông báo sẽ nâng quy mô mua lại trái phiếu kỳ hạn dài mỗi đợt nhằm hỗ trợ thanh khoản, từ mức tối đa 2 tỷ USD lên tối thiểu 4 tỷ USD. Chương trình áp dụng từ ngày 9 tháng 9 đến ngày 4 tháng 11. Bộ Tài chính Mỹ cho biết nhu cầu của nhà đầu tư đối với các kỳ hạn dài vẫn ổn định.

Buyback là hình thức chính phủ mua lại trái phiếu đã phát hành trên thị trường. Biện pháp này thường được dùng để tăng thanh khoản và giảm áp lực giao dịch ở một số kỳ hạn nhất định, chứ không trực tiếp làm giảm thâm hụt ngân sách hay thay đổi lộ trình nợ.

Áp lực lãi suất vẫn chưa hạ nhiệt. Theo đường cong lợi suất hằng ngày do Bộ Tài chính Mỹ công bố ngày 27, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm ở mức 4,67%, kỳ hạn 30 năm ở mức 5,19%. Cùng ngày, The Wall Street Journal đưa tin lãi suất trúng thầu trái phiếu kỳ hạn 7 năm đạt 4,512%, mức cao nhất kể từ tháng 12 năm 2024.

Trên thị trường trái phiếu, lãi suất dài hạn vừa phản ánh chi phí vay của chính phủ, vừa tác động đến tỷ lệ chiết khấu khi định giá tài sản. Lãi suất dài hạn duy trì ở mức cao có thể cho thấy nhu cầu trái phiếu chính phủ vẫn tốt, nhưng đồng thời cũng gây áp lực lên các tài sản rủi ro như cổ phiếu và tiền mã hóa. Vì vậy, khó có thể khẳng định lo ngại tài khóa sẽ ngay lập tức kéo giá tài sản rủi ro đi lên.

Trong giới tiền mã hóa, câu chuyện này được diễn giải theo hướng đồng USD suy yếu và lo ngại pha loãng giá trị tiền tệ. Theo Barron's đưa tin ngày 28 (giờ địa phương), Bitcoin(BTC) từng tăng lên 81.326,81 USD trong phiên rồi giảm về 79.741 USD, và sau thông báo mở rộng chương trình mua lại trái phiếu dài hạn của Bộ Tài chính Mỹ, dòng tiền tìm kênh thay thế USD đã chảy vào BTC. Cũng theo Barron's, vàng được hỗ trợ nhờ lo ngại về tài khóa Mỹ và nhu cầu phòng vệ trước đồng USD yếu.

Vàng và BTC thường được nhắc đến cùng nhau trong câu chuyện tài sản thay thế nhờ tính khan hiếm. Tuy nhiên, vàng vẫn mang đặc tính tài sản trú ẩn an toàn truyền thống, trong khi BTC vừa đóng vai trò tài sản thay thế vừa mang tính rủi ro cao với biến động mạnh. Cùng một yếu tố lo ngại tài khóa, phản ứng của hai tài sản này có thể khác nhau tùy diễn biến lãi suất, đồng USD và thanh khoản thị trường.

Giới đầu tư cũng chưa có quan điểm thống nhất. Ông Anthony Scaramucci, nhà sáng lập SkyBridge Capital, thừa nhận vấn đề nợ và lạm phát của Mỹ nhưng xem BTC là một phần của giải pháp. Ngược lại, ông Peter Schiff vẫn giữ quan điểm ưu tiên vàng ngay cả sau thông báo mở rộng buyback của Bộ Tài chính Mỹ. Cả hai chỉ là nhận định cá nhân của từng nhà đầu tư, không phải khuyến nghị đầu tư.

Đây không đơn thuần là câu chuyện tài khóa riêng của nước Mỹ, bởi lãi suất dài hạn và biến động của đồng USD tại Mỹ đều tác động đến tỷ giá, giá cổ phiếu quốc tế, giá vàng và thanh khoản của các tài sản rủi ro bao gồm BTC. TokenPost trước đó từng đưa tin việc tổng nợ công Mỹ vượt mốc 40.000 tỷ USD khiến cảnh báo kéo dài 3 năm của Ray Dalio được nhắc lại.

Vấn đề lần này cũng liên quan đến bài viết trước đây của TokenPost cho rằng việc nợ công Mỹ phình to khó có thể kéo giá BTC tăng ngay lập tức. Niềm tin vào đồng USD suy yếu có thể củng cố câu chuyện tài sản thay thế, nhưng lãi suất cao vẫn có thể gây áp lực lên thanh khoản tài sản rủi ro. Bài viết của ông Rogoff là một bài bình luận quan điểm cá nhân, không phải thông báo chính sách, còn chương trình mở rộng mua lại trái phiếu dài hạn của Bộ Tài chính Mỹ sẽ chính thức áp dụng từ ngày 9 tháng 9.