Phá sản Mỹ tăng 12,2%, cảnh báo suy thoái quay lại

Số đơn xin phá sản tại Mỹ trong 12 tháng tính đến cuối tháng 6 đã đạt 608.511 vụ, tăng 12,2% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này, cùng với xu hướng lợi suất trái phiếu doanh nghiệp, đang khiến giới phân tích một lần nữa cảnh báo về nguy cơ kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái.

Theo Business Insider, nhà kinh tế học người Phần Lan Tuomas Malinen (Tuomas Malinen) đã xem xét ba chỉ số quan trọng của kinh tế Mỹ và cho biết số vụ phá sản doanh nghiệp cùng đường cong lợi suất khu vực tư nhân đang phát tín hiệu về khả năng suy thoái. Ông không nêu thời điểm cụ thể suy thoái có thể bắt đầu, nhưng nói rằng “cần phải thừa nhận nền kinh tế Mỹ có thể sụp đổ vào bất kỳ lúc nào”. Phát biểu này cho thấy ông xem rủi ro suy thoái là hiện hữu dù chưa xác định được mốc thời gian cụ thể.

Ba biến số mà ông Malinen xem xét là △số vụ phá sản tại Mỹ △lợi suất trái phiếu doanh nghiệp △đơn đặt hàng mới ngành sản xuất. Trong đó, số vụ phá sản và lợi suất trái phiếu được xem là tín hiệu cảnh báo, còn đơn đặt hàng mới ngành sản xuất là tín hiệu tích cực. Ông cho rằng dù thị trường chứng khoán Mỹ vẫn tăng điểm và tăng trưởng bề nổi ổn định, những điểm yếu bên trong nền kinh tế đang lớn dần.

Theo Văn phòng Hành chính Tòa án Liên bang Mỹ (Administrative Office of the U.S. Courts), số đơn xin phá sản trong 12 tháng kết thúc ngày 30/6 là 608.511 vụ, tăng so với 542.529 vụ của cùng kỳ năm trước, tương đương mức tăng 12,2%. Trong đó, phá sản doanh nghiệp là 26.941 vụ, tăng 16,9%; phá sản phi doanh nghiệp (cá nhân) là 581.570 vụ, tăng 12%. Tổng số đơn phá sản đã tăng liên tục theo từng quý kể từ mức đáy 380.634 vụ ghi nhận vào tháng 6/2022. (uscourts.gov)

Số đơn xin phá sản thường được xem là chỉ số phản ánh gánh nặng nợ của hộ gia đình và doanh nghiệp, mang tính trễ so với chu kỳ kinh tế. Chỉ số này thường tăng sau khi kinh tế đã suy yếu, nhưng trong giai đoạn điều kiện tài chính xấu đi nhanh, đây cũng được xem là tín hiệu cho thấy rủi ro trên thị trường tín dụng đang gia tăng.

Trên thị trường trái phiếu, đường cong lợi suất khu vực tư nhân được xem là một chỉ báo cảnh báo khác. Ông Malinen so sánh chênh lệch giữa lãi suất trái phiếu doanh nghiệp xếp hạng Baa kỳ hạn từ 20 năm trở lên với lãi suất cơ bản (prime rate) của ngân hàng. Ông cho biết đường cong lợi suất này từng chuyển sang dương trước các đợt suy thoái do đại dịch Covid-19, khủng hoảng tài chính toàn cầu, suy thoái đầu những năm 2000 và suy thoái đầu những năm 1990.

Khi lãi suất trái phiếu doanh nghiệp vượt qua lãi suất cơ bản của ngân hàng, điều này có thể phản ánh rủi ro tín dụng doanh nghiệp gia tăng, hoặc kỳ vọng thị trường về việc lãi suất sẽ tiếp tục tăng. Business Insider cho biết đường cong này hiện đã tiệm cận mức đảo chiều, còn ông Malinen xem đây là tín hiệu cho thấy suy thoái kinh tế Mỹ có thể “sắp bắt đầu”.

Tuy nhiên, cũng có tín hiệu ngược chiều. Viện Quản lý Cung ứng Mỹ (ISM) cho biết chỉ số đơn đặt hàng mới ngành sản xuất tháng 7 đạt 56,7 điểm, tăng 0,7 điểm so với mức 56,0 của tháng 6. Đây là chỉ số duy nhất trong ba biến số mà ông Malinen xem xét cho thấy tín hiệu tích cực. (ismworld.org)

Chỉ số đơn đặt hàng mới của ISM phản ánh xu hướng đặt hàng của các doanh nghiệp sản xuất. Chỉ số trên 50 điểm thường được hiểu là mở rộng, dưới 50 điểm là thu hẹp. Việc đơn đặt hàng mới vẫn duy trì trong vùng mở rộng là cơ sở cho lập luận rằng sản xuất và việc làm khó có thể suy giảm đột ngột trong ngắn hạn.

Ông Malinen cho rằng mức tăng đơn đặt hàng ngành sản xuất này có thể chỉ đến từ làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI). Ông nhận định chỉ một số lĩnh vực của kinh tế Mỹ đang tăng trưởng mạnh, trong khi thành công của các lĩnh vực này có thể đảo chiều bất ngờ. Ông cũng cho rằng nếu hoạt động giao dịch liên quan đến AI sụp đổ, suy thoái kinh tế có thể bắt đầu đột ngột theo kịch bản tương tự giai đoạn hậu bong bóng dotcom.

Đầu tư AI gần đây được xem là biến số quan trọng, tác động đồng thời đến lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ và thị trường trái phiếu. TokenPost trước đó đã đưa tin về xu hướng áp lực đầu tư AI khiến phát hành trái phiếu doanh nghiệp gia tăng và chênh lệch lợi suất nới rộng. Cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu và thu gom chip xử lý đồ họa (GPU) vừa làm tăng kỳ vọng tăng trưởng doanh thu, vừa gây áp lực lên gánh nặng vay nợ và dòng tiền của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, phân tích của ông Malinen có phần khác biệt với quan điểm chung của phần lớn giới tài chính Phố Wall. Business Insider cho biết ông Malinen là người đã nhiều năm đưa ra các cảnh báo bi quan về kinh tế Mỹ, trong khi nhiều tổ chức dự báo khác vẫn cho rằng đà tăng trưởng sẽ được duy trì và làn sóng AI sẽ tiếp tục.

Mô hình GDPNow của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Atlanta (Federal Reserve Bank of Atlanta) ước tính tăng trưởng GDP thực quý 3 của Mỹ đạt 5,8334% theo năm, tính đến ngày 6/8. Con số này cho thấy sự chênh lệch giữa cảnh báo từ các chỉ số tín dụng, phá sản và ước tính tăng trưởng thực tế của nền kinh tế. (fred.stlouisfed.org)

Đối với nhà đầu tư, điểm đáng chú ý là các tranh luận về triển vọng kinh tế Mỹ có thể tác động đến lãi suất và biến động giá tài sản rủi ro. Số vụ phá sản và lợi suất trái phiếu doanh nghiệp phản ánh điều kiện tín dụng, trong khi đơn đặt hàng mới của ISM đo lường nhu cầu thực tế. Phân tích lần này chưa khẳng định suy thoái đã xảy ra, mà cho thấy các chỉ số tín dụng và sản xuất đang phát đi tín hiệu trái chiều.