36,7 triệu rupee bị phong tỏa: SEBI Ấn Độ ra lệnh tạm thời nghi thao túng giá đóng cửa

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Ấn Độ (SEBI) đã phong tỏa 36,7 triệu rupee bị nghi là khoản lợi bất chính, đồng thời hạn chế quyền tiếp cận thị trường của một pháp nhân liên quan tới JPMorgan Chase (JPM) và một công ty chứng khoán nội địa, do nghi vấn thao túng phiên đấu giá xác định giá đóng cửa. Đây là vụ xử lý đầu tiên được công bố chỉ hơn hai tuần sau khi cơ chế xác định giá đóng cửa mới mang tên Phiên đấu giá đóng cửa (Closing Auction Session - CAS) chính thức áp dụng từ ngày 3/8.

Theo Economic Times đưa tin ngày 19 (giờ địa phương), SEBI đã ban hành lệnh tạm thời, không qua phiên điều trần trước, đối với Copthall Mauritius Investment Limited và Mansi Share and Stock Broking Private Limited. Cơ quan này yêu cầu phong tỏa khoản lợi nhuận bị nghi là bất chính của cả hai dưới hình thức tiền gửi có kỳ hạn, đồng thời áp thêm hạn chế đối với tài khoản tự doanh của Mansi.

Giao dịch bị nghi vấn diễn ra trong phiên CAS ngày 13/8, đúng ngày đáo hạn hợp đồng quyền chọn tuần của chỉ số Sensex trên Sở giao dịch chứng khoán Bombay (BSE). Giá tham chiếu của Sensex là 77.829,60 điểm, trong khi giá đóng cửa được xác định qua CAS là 78.079,96 điểm. SEBI cho rằng trong quá trình này, Giá cân bằng chỉ định (Indicative Equilibrium Price) của chỉ số đã biến động bất thường.

Copthall được xác định chiếm tới 86,6% tổng giá trị lệnh mua các cổ phiếu cấu thành Sensex trong phiên CAS. SEBI cho biết pháp nhân này đã đặt tổng cộng 32 lệnh mua giới hạn trên toàn bộ cổ phiếu thuộc rổ Sensex với mức giá cao hơn giá tham chiếu, tạo áp lực đẩy giá toàn chỉ số đi lên.

Copthall từng được truyền thông xác định là công ty con ở nước ngoài của JPMorgan Chase. Tuy nhiên, đối tượng trực tiếp trong lệnh lần này là Copthall Mauritius Investment Limited, không phải trụ sở chính của JPMorgan Chase.

Mansi bị chỉ ra là bên thực hiện chiều giao dịch ngược lại. Theo SEBI, công ty này đặt lệnh bán trị giá 1,4565 tỷ rupee rồi hủy 1,4343 tỷ rupee trong số đó, tương đương tỷ lệ hủy lệnh lên tới 99,06%.

SEBI cho biết loạt lệnh này đã đè giá tham chiếu của Sensex xuống trong khoảng 5 phút, và ngay sau khi lệnh bị hủy, giá tham chiếu bật tăng trở lại nhanh chóng. Việc đặt và hủy lệnh trong phiên đấu giá đóng cửa có khả năng tác động tới giá đóng cửa của chỉ số chính là điểm mấu chốt trong nhận định lần này của cơ quan quản lý.

Dù vậy, SEBI chưa khẳng định hai pháp nhân này có thông đồng với nhau ở giai đoạn hiện tại. Nội dung cốt lõi của lệnh tạm thời là cả hai đã sử dụng các chiến lược tác động giá theo hai chiều ngược nhau trong cùng một phiên CAS. Đây mới là biện pháp tạm thời chứ chưa phải chế tài cuối cùng, nên kết luận có thể thay đổi sau khi các bên liên quan giải trình.

CAS là cơ chế được SEBI giới thiệu qua văn bản lưu hành ngày 16/1 và chính thức áp dụng từ ngày 3/8. Trước đây, giá đóng cửa được tính dựa trên giá bình quân gia quyền theo khối lượng giao dịch (VWAP) của 30 phút cuối phiên chính thức. Với cơ chế mới, thị trường sẽ trải qua một phiên đấu giá riêng trước khi đóng cửa để xác định một mức giá cân bằng duy nhất.

SEBI giới thiệu CAS với mục tiêu cải thiện chức năng khám phá giá và nâng cao hiệu quả khớp lệnh cho các lệnh có khối lượng lớn. Giá đóng cửa có vai trò quan trọng vì được dùng làm giá thanh toán hợp đồng quyền chọn, giá trị tài sản ròng (NAV) của quỹ tương hỗ và cơ sở tính toán chỉ số, nên độ tin cậy của giá đóng cửa gắn liền với mức giá tham chiếu chung của toàn thị trường.

Phản ứng của thị trường khá trái chiều. Theo Mint, BSE và NSE ghi nhận lần lượt 400 và 515 thành viên giao dịch tham gia CAS trong ngày đầu tiên, cho thấy việc triển khai cơ chế mới diễn ra ổn định. NSE cũng cho biết có hơn 50.000 tài khoản riêng biệt tham gia ngay trong ngày đầu áp dụng.

Ngược lại, một bộ phận nhà đầu tư cá nhân lên tiếng phản đối, viện dẫn lý do thanh khoản thấp, gánh nặng thuế và việc cơ chế thay đổi liên tục. Nithin Kamath, nhà sáng lập sàn giao dịch Zerodha, cho rằng vấn đề không nằm ở bản thân CAS mà đến từ các hạn chế đối với bán khống trên thị trường cơ sở cùng tình trạng thiếu thanh khoản, hai yếu tố này mới là nguyên nhân khiến giá đóng cửa biến động mạnh.

Vụ việc cho thấy cơ chế mới chưa thể ngay lập tức chặn đứng nguy cơ thao túng giá. Do CAS vẫn đang ở giai đoạn đầu triển khai, mức độ tham gia giao dịch, cách quản lý việc hủy lệnh và tình trạng mất cân đối cung cầu vào ngày đáo hạn nhiều khả năng sẽ tiếp tục là những vấn đề được giám sát chặt chẽ.

Lệnh của SEBI hiện chỉ mang tính tạm thời và hai pháp nhân liên quan có thể trải qua quy trình giải trình. Vì CAS được dùng để xác định giá thanh toán quyền chọn, giá trị tài sản ròng của quỹ và cơ sở tính chỉ số, kết quả thẩm định tiếp theo của cơ quan quản lý Ấn Độ sẽ là phép thử đầu tiên cho quá trình ổn định của cơ chế này.