Big Tech Mỹ gánh hơn 3.000 tỷ USD cam kết ngoài bảng vì hạ tầng AI

Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ đã tích lũy hơn 3.000 tỷ USD cam kết tài chính nằm ngoài bảng cân đối kế toán để phục vụ tham vọng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), vượt xa con số chi vốn được công bố chính thức. Giới phân tích cho rằng khoản nghĩa vụ hợp đồng dài hạn này đang âm thầm làm tăng gánh nặng đầu tư trung tâm dữ liệu và chip bán dẫn.

Tờ Wall Street Journal (WSJ) đưa tin sau khi phân tích phần chú thích trong báo cáo chứng khoán gần nhất của 9 công ty gồm Alphabet(GOOGL), Meta(META), Microsoft(MSFT), Amazon(AMZN), Oracle(ORCL), Nvidia(NVDA), Broadcom(AVGO), SpaceX và AMD(AMD). Theo tính toán của WSJ, tổng chi vốn của các công ty này trong một năm gần nhất đạt khoảng 600 tỷ USD, trong khi cam kết ngoài bảng cao gấp khoảng 5 lần con số đó.

Cốt lõi của các cam kết ngoài bảng là những hợp đồng thuê và mua chưa chính thức khởi động. Dù doanh nghiệp đã ký hợp đồng dài hạn để đảm bảo nguồn cung trung tâm dữ liệu, điện năng, chip và máy chủ, phần lớn nghĩa vụ này chưa được ghi nhận là nợ trên bảng cân đối kế toán chừng nào việc trả tiền thuê hay giao hàng chưa bắt đầu.

WSJ nhận định cơ chế này hoàn toàn hợp lệ theo chuẩn kế toán hiện hành, nhưng khiến nhà đầu tư khó hình dung được toàn bộ gánh nặng tài chính thực tế. Vì các cam kết bị phân tán rải rác trong phần chú thích công bố, chỉ nhìn vào số liệu chi vốn công khai sẽ không phản ánh đủ áp lực đầu tư AI mà các công ty đang gánh.

Dạng hợp đồng thuê chưa khởi động (unommenced lease) thường xuất hiện ở các thỏa thuận đặt trước quyền sử dụng trung tâm dữ liệu. Trước khi hợp đồng thuê thực sự bắt đầu, nghĩa vụ thanh toán trong tương lai chỉ nằm trong phần chú thích báo cáo, chưa được phản ánh như một khoản nợ thông thường trên báo cáo tài chính chính thức.

Meta là ví dụ điển hình khi công bố cam kết thuê dài hạn liên quan dự án trung tâm dữ liệu tại bang Louisiana. WSJ ước tính riêng khoản cam kết thuê chưa khởi động của Meta đã lên tới 347 tỷ USD.

Cam kết mua (purchase commitment) là các hợp đồng đặt trước để giữ chỗ chip, máy chủ, điện năng và dung lượng điện toán đám mây. Khi nhu cầu huấn luyện và vận hành mô hình AI tăng nhanh, các tập đoàn công nghệ lớn đã mở rộng loại hợp đồng dài hạn này để tránh rơi vào tình trạng thiếu nguồn cung.

Alphabet cũng được nhắc tên là công ty có cam kết mua tăng mạnh, tập trung vào hạ tầng công nghệ và hợp đồng điện năng. Trước đó, TokenPost từng đưa tin các cam kết mua sắm phục vụ AI của nhóm Big Tech đã vượt mốc 1.500 tỷ USD.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) trong báo cáo quý công bố tháng 3 cho biết các tập đoàn điện toán đám mây lớn đang sử dụng công ty mục đích đặc biệt (SPV), hợp đồng thuê vận hành dài hạn, thỏa thuận mua dung lượng và cơ chế bảo lãnh để tài trợ cho hạ tầng AI. BIS mô tả cấu trúc này về bản chất kinh tế tương đương nợ vay, nhưng lại nằm ngoài báo cáo tài chính của công ty mẹ, giống như một dạng vay nợ trong bóng tối.

Vấn đề nảy sinh khi tốc độ tăng doanh thu từ AI không theo kịp gánh nặng cam kết. WSJ cho biết dòng tiền tự do gần đây của cả Alphabet và Amazon đều ghi nhận mức âm. Khi chi vốn vượt quá dòng tiền hoạt động, mức độ phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài có thể tăng lên.

Cấu trúc tài trợ cho chip bán dẫn cũng là yếu tố gây áp lực. Theo Axios, hồi tháng 6, hai quỹ Apollo và Blackstone cùng Broadcom(AVGO) đã lập một nền tảng cho vay trị giá 35 tỷ USD phục vụ hạ tầng điện toán AI của Anthropic.

Trong cấu trúc này, một công ty mục đích đặc biệt sẽ sở hữu chip AI còn Anthropic sẽ thuê lại. Nếu giá trị phần cứng giảm hoặc việc trả tiền thuê gặp trục trặc, cơ chế bảo lãnh có thể được kích hoạt, khiến rủi ro hợp đồng lan sang cả nhà cung cấp chip lẫn nhà đầu tư tài chính.

Standard & Poor's Global Ratings (S&P Global Ratings) đánh giá sự linh hoạt tài chính của các tập đoàn công nghệ lớn đang thu hẹp khi đầu tư trung tâm dữ liệu AI tiếp tục mở rộng. Tổ chức này lưu ý riêng các hợp đồng thuê chưa khởi động và cam kết bảo đảm giá trị còn lại có thể được tính vào nợ điều chỉnh một khi điều kiện kích hoạt xảy ra trên thực tế.

Thị trường hiện có hai luồng đánh giá trái chiều. Nếu nhu cầu AI tiếp tục tăng, các cam kết dài hạn có thể được xem là bước đi khôn ngoan để giữ chỗ nguồn cung sớm. Ngược lại, nếu nhu cầu chững lại, những hợp đồng khó hủy ngang này có thể trở thành gánh nặng siết chặt dòng tiền.

Mối liên hệ trực tiếp với thị trường tiền mã hóa hiện vẫn còn hạn chế. Áp lực từ hạ tầng AI có thể tác động đến tâm lý chung của cổ phiếu công nghệ và tài sản rủi ro, nhưng chưa có căn cứ để quy việc giảm giá của một token AI cụ thể riêng cho các cam kết ngoài bảng của Big Tech. Dù vậy, nếu chu kỳ đầu tư AI hạ nhiệt, điều này cũng có thể ảnh hưởng đến môi trường thanh khoản chung của các tài sản rủi ro lớn như Bitcoin(BTC) và Ethereum(ETH).