Siết ETF đòn bẩy đơn lẻ, lo ngại hiệu ứng bóng bóp dịch chuyển dòng vốn

Có ý kiến cảnh báo rằng nếu quy định siết chặt chỉ tập trung vào các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) đòn bẩy đơn lẻ, nhu cầu đầu tư có thể dịch chuyển sang các sản phẩm đòn bẩy khác, tạo ra hiệu ứng bóng bóp. Lập luận đưa ra là do hoạt động đầu tư đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân đã mở rộng sang vay ký quỹ, giao dịch thiếu tiền thanh toán, hợp đồng chênh lệch giá (CFD) và các sản phẩm niêm yết ở nước ngoài, nên cần một khung quản lý bao quát toàn bộ nhóm sản phẩm thay vì chỉ nhắm vào một loại.

Ông Lee Hyo-seop, Nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Thị trường Vốn Hàn Quốc (Korea Capital Market Institute), trong báo cáo "Thực trạng và hàm ý của đầu tư đòn bẩy ở nhà đầu tư cá nhân" công bố gần đây, cho biết cần xem xét siết chặt quy định gia nhập đối với các sản phẩm đòn bẩy rủi ro cao. Quan điểm của ông là nếu chỉ kiểm soát ETF đòn bẩy đơn lẻ, nhu cầu đầu cơ đòn bẩy có thể không giảm mà dịch chuyển sang các sản phẩm rủi ro cao khác trong và ngoài nước.

Việc sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân đã tăng nhanh. Tính đến cuối tháng 6 năm nay, dư nợ vay ký quỹ trong nước đạt 36.700 tỷ won, tăng 5,5 lần so với mức 6.700 tỷ won vào cuối năm 2016.

Tổng tài sản ròng của các ETF đòn bẩy trong nước theo dõi gấp đôi biến động của chỉ số cơ sở cũng tăng 13,1 lần trong cùng giai đoạn, từ 3.000 tỷ won lên 39.400 tỷ won. Dư nợ giao dịch thiếu tiền thanh toán và CFD tại các công ty chứng khoán trong nước lần lượt đạt 1.400 tỷ won và 1.900 tỷ won, tăng 57% và 60% so với cuối năm 2024.

Vay ký quỹ là hình thức nhà đầu tư vay tiền từ công ty chứng khoán để mua cổ phiếu. Giao dịch thiếu tiền thanh toán là cách bù đắp phần tiền mua còn thiếu trước ngày thanh toán, còn CFD là sản phẩm phái sinh phi tập trung, trong đó nhà đầu tư không nắm giữ cổ phiếu thực mà chỉ thanh toán phần chênh lệch giá. Cả ba hình thức đều có thể sinh lời lớn nếu đúng hướng đầu tư, nhưng cũng khiến khoản lỗ phình to nếu diễn biến ngược lại.

Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hàn Quốc (FSC) đã áp dụng các biện pháp đối với sản phẩm đòn bẩy đơn lẻ, gồm nâng mức ký quỹ cơ bản, hạn chế niêm yết mới và hạn chế quảng cáo. Kể từ ngày 31/7, nhà đầu tư cá nhân thông thường muốn mua mới hoặc mua thêm các sản phẩm đòn bẩy đơn lẻ niêm yết trong và ngoài nước phải nắm giữ tối thiểu 30 triệu won tiền mặt.

Trước đó, chỉ cần đạt mức 10 triệu won trở lên, bao gồm cả chứng khoán thay thế như cổ phiếu, ETF, trái phiếu, là đủ điều kiện. Trước đây, tòa soạn đã đưa tin mức ký quỹ cơ bản đối với sản phẩm đòn bẩy đơn lẻ đã tăng từ 10 triệu won lên 30 triệu won.

Trong phương án triển khai sớm công bố ngày 24/7, FSC cho biết sẽ trao đổi để thực hiện việc siết nghĩa vụ quản lý tỷ lệ chênh lệch giá và tăng mức phạt từ ngày 19/8, đồng thời cải thiện đơn vị khối lượng giao dịch trong tháng 11. Đây là các biện pháp tiếp theo nhằm hạ nhiệt giao dịch quá nóng và giảm chênh lệch giá của sản phẩm đòn bẩy đơn lẻ.

Ông Lee đánh giá tích cực về phương án quản lý tổng hạn mức, tức áp trần đầu tư cá nhân đối với ETF đòn bẩy đơn lẻ. Ông nói "cần siết chặt nghĩa vụ cảnh báo rủi ro đối với những cá nhân có khả năng chịu lỗ thấp" và cho rằng "để ngăn chặn đầu tư đòn bẩy thiếu cân nhắc, việc kiểm soát tỷ trọng đầu tư liên quan trong giới hạn nhất định so với tổng tài sản đầu tư là điều quan trọng". Phát biểu này cho thấy quan điểm ủng hộ việc quản lý rủi ro ở cấp độ danh mục tổng thể của từng nhà đầu tư.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở phạm vi quản lý. Nếu chỉ dựng rào cản gia nhập cao đối với ETF đòn bẩy đơn lẻ, nhà đầu tư có thể chuyển sang vay ký quỹ, giao dịch thiếu tiền thanh toán, CFD hoặc các sản phẩm đòn bẩy niêm yết ở nước ngoài. Viện Nghiên cứu Thị trường Vốn Hàn Quốc nhận định sự dịch chuyển này có thể không làm giảm nhu cầu đầu cơ đòn bẩy mà còn tạo ra tình trạng dồn vốn vào các sản phẩm rủi ro cao khác.

Với sản phẩm đòn bẩy, nếu tài sản cơ sở biến động ngược chiều với hướng đầu tư, khoản lỗ sẽ phình to theo tỷ lệ đòn bẩy. Chi phí lãi vay, phí quản lý và hiệu ứng lãi kép âm cũng có thể khiến khoản lỗ lớn hơn. Hiệu ứng lãi kép âm là hiện tượng tỷ suất lợi nhuận tích lũy lệch khỏi mức bội số đơn thuần trong quá trình giá tài sản cơ sở tăng giảm liên tục.

Tình trạng giao dịch chững lại sau khi cơ quan quản lý tài chính siết chặt quy định đã được xác nhận. Tòa soạn từng đưa tin tổng giá trị giao dịch của 16 ETF đòn bẩy và nghịch đảo đơn lẻ giảm còn khoảng 1.200 tỷ won vào ngày 3/8. Con số này chỉ bằng khoảng 1/10 so với mức 12.400 tỷ won ghi nhận vào ngày 30/7, phiên giao dịch cuối cùng trước khi mức ký quỹ được nâng lên.

Xét theo cấu trúc thị trường, khi ngưỡng giao dịch của một sản phẩm cụ thể tăng lên, dòng vốn có thể dịch chuyển sang các sản phẩm khác có cấu trúc rủi ro - lợi nhuận tương tự. Đặc biệt, nếu nhu cầu đòn bẩy chủ yếu dựa trên giao dịch định hướng ngắn hạn, thì việc giao dịch giảm ở nhóm sản phẩm bị quản lý khó có thể xem là dấu hiệu cho thấy khẩu vị rủi ro chung đang thu hẹp.

Ông Lee nhận định "nhà đầu tư cá nhân đầu tư vào sản phẩm đòn bẩy có thể ghi nhận khoản lỗ lớn nếu tài sản cơ sở biến động ngược chiều với hướng đầu tư, và khoản lỗ có thể phình to hơn do chi phí lãi vay cao, phí quản lý và hiệu ứng lãi kép âm", đồng thời cho rằng "cần xem xét siết chặt quy định gia nhập đối với các sản phẩm đòn bẩy rủi ro cao".

Cuộc thảo luận hiện đang mở rộng từ ETF đòn bẩy đơn lẻ sang câu hỏi làm thế nào để quản lý tổng thể hoạt động đầu tư đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân. Viện Nghiên cứu Thị trường Vốn Hàn Quốc đề xuất cần theo dõi sát dư nợ vay ký quỹ và tổng tài sản ròng của ETF đòn bẩy, đồng thời mở rộng nền tảng nhà đầu tư tổ chức dài hạn thông qua các ưu đãi thuế.