Tin tức 
Thông tin Coin 
Về chúng tôi 
Theo Bloomberg đưa tin ngày 24 (giờ địa phương), báo cáo mới của Citrini Research cảnh báo một kịch bản *“AI làm rung chuyển toàn bộ nền kinh tế”* đã khiến nhóm cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là phần mềm và thanh toán, đồng loạt giảm sâu trên thị trường chứng khoán Mỹ. Báo cáo nhấn mạnh sự bùng nổ của *từ AI*, đặc biệt là *AI agent*, có thể thay thế hàng loạt lao động văn phòng, kéo tụt tiêu dùng và châm ngòi cho suy thoái.
Citrini trước đây hầu như không được công chúng biết đến, nhưng bản báo cáo mang tựa đề “Global Intelligence Crisis” đã nhanh chóng trở thành chủ đề nóng sau khi đạt hơn 22 triệu lượt xem chỉ riêng trên X. Nội dung chính của tài liệu này cho rằng *từ AI* có thể làm lợi nhuận doanh nghiệp tăng vọt, song đồng thời làm suy giảm vai trò của sức lao động con người, khiến mối liên kết giữa thu nhập – tiêu dùng – tăng trưởng trong nền kinh tế thực bị bào mòn.
Trong một kịch bản giả định vào tháng 6 năm 2028, Citrini mô tả chỉ số S&P 500 lao dốc 38% so với đỉnh lịch sử, tỷ lệ thất nghiệp vượt 10%, thị trường tín dụng tư nhân chao đảo và ngay cả các khoản vay thế chấp nhà ở chất lượng cao cũng xuất hiện rạn nứt. Điều trớ trêu là trong bối cảnh đó, *từ AI* không hề “thất bại” mà trái lại vận hành *vượt kỳ vọng*, nhưng chính hiệu suất quá cao lại đe dọa nền kinh tế dựa trên thu nhập từ lao động.
Khái niệm trung tâm mà Citrini đưa ra là *từ “GDP ma” (Ghost GDP)* – tức phần GDP được ghi nhận trong thống kê quốc gia nhưng không chảy vào túi người lao động, không quay trở lại thành tiêu dùng, nên nền kinh tế thực không cảm nhận được. Báo cáo ví von: “Một cụm GPU đơn lẻ ở Bắc Dakota có thể tạo ra sản lượng tương đương 10.000 nhân viên văn phòng tại Manhattan trước đây”, phản ánh bức tranh sản lượng tăng nhưng việc làm và chi tiêu không theo kịp. Theo logic của Citrini, điều này tạo ra vòng xoáy: sa thải quy mô lớn khối văn phòng, tiêu dùng lao dốc, suy thoái lan rộng.
*bình luận*: Khái niệm *từ “GDP ma”* không mới trong kinh tế học, nhưng lần này được “đóng gói” lại trong bối cảnh *từ AI* giúp tự động hóa sâu rộng hơn rất nhiều. Với thị trường, điểm đáng sợ không phải *AI không hiệu quả*, mà là *AI quá hiệu quả* so với cơ chế phân phối thu nhập hiện tại.
Báo cáo cũng lưu ý rằng không chỉ rủi ro từ *từ AI*, mà cả các yếu tố vĩ mô khác như chính sách thuế quan của Tổng thống Trump cũng đang góp phần bào mòn tâm lý ưa rủi ro. Theo bài viết gốc, vài tháng gần đây, thị trường *từ tiền mã hóa* cũng chịu sức ép tương tự: *từ Bitcoin(BTC)* đã giảm gần 50% so với mức đỉnh lịch sử 126.080 USD (khoảng 1,8234 tỷ đồng) ghi nhận đầu tháng 10, trong khi các tài sản *“trú ẩn an toàn”* như vàng tiếp tục duy trì xu hướng đi lên.
Trong bối cảnh đó, diễn biến trên thị trường chứng khoán Mỹ cho thấy nỗi lo về *từ AI* đang được “định giá” rất nhanh. Cổ phiếu IBM(IBM) – một trong những doanh nghiệp gắn chặt với mảng điện toán và *từ AI* – lao dốc 13,1% trong phiên giao dịch thứ Hai, đóng cửa ở 223,35 USD (khoảng 320.000 đồng), đánh dấu cú sụt mạnh nhất trong một ngày suốt 25 năm qua. Cùng ngày, Microsoft(MSFT), Oracle và Accenture cũng lần lượt giảm 3,21%, 4,57% và 6,58%.
Nhóm thanh toán và thẻ tín dụng không nằm ngoài “vùng bão”: Visa, Mastercard và American Express mất tương ứng 4,5%, 5,77% và 7,2% giá trị. Giới phân tích cho rằng việc Citrini nhấn mạnh nguy cơ *tín dụng tư nhân* và các mô hình cho vay dựa trên phần mềm có thể kéo nhau rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán dây chuyền đã khiến nhà đầu tư thêm thận trọng với các doanh nghiệp tài chính – công nghệ.
Làn sóng lo ngại còn được khuếch đại bởi những cảnh báo khác. Chuyên gia lý thuyết rủi ro Nassim Taleb cho rằng *từ AI* có thể đẩy một số công ty phần mềm đến bờ vực phá sản. Song song, hãng *từ AI* Anthropic tiết lộ công cụ “Claude Code” của mình có thể được dùng để hiện đại hóa các hệ thống phần mềm cũ viết bằng ngôn ngữ COBOL – vốn đang vận hành rất nhiều hệ thống giao dịch quy mô lớn trong chính phủ, ngân hàng và hàng không, đặc biệt là trên nền tảng do IBM cung cấp. Thông tin này được cho là đã góp phần kích hoạt tâm lý bán tháo cổ phiếu IBM trên thị trường.
Theo Citrini, nếu các công cụ dạng *“Agentic AI”* như Claude Code của Anthropic hay Codex của OpenAI tiếp tục phổ biến, doanh nghiệp sẽ có xu hướng lấy phần chi phí tiết kiệm từ việc cắt giảm nhân sự để tái đầu tư vào các hệ thống *từ AI* mạnh hơn, tạo thành một *“vòng phản hồi”* tự động hóa: AI giúp giảm nhân sự, tiết kiệm chi phí; chi phí tiết kiệm lại được đổ vào AI mới, tiếp tục giảm thêm nhân sự. Chuỗi phản ứng này, theo báo cáo, có thể đồng thời thu hẹp việc làm và làm chậm tiêu dùng.
*bình luận*: Với *từ tiền mã hóa*, kịch bản “vòng phản hồi” này có hai mặt. Một mặt, chi phí vận hành sàn giao dịch, ví, nền tảng phái sinh… có thể giảm mạnh nhờ tự động hóa, giúp biên lợi nhuận cải thiện. Mặt khác, nếu thu nhập của khối lao động tri thức suy giảm diện rộng, dòng tiền đầu tư mang tính đầu cơ vào *từ Bitcoin(BTC)* và các tài sản rủi ro nhiều khả năng sẽ co lại.
Dù vậy, không phải ai cũng tin rằng viễn cảnh tối màu mà Citrini phác họa sẽ sớm xảy ra. Một số nhà đầu tư công nghệ thời gian gần đây nhiều lần nhấn mạnh rằng *từ AI agent* hiện tại vẫn chưa thật sự hiệu quả về mặt chi phí. Nhà đầu tư Jason Calacanis cho biết ông đang chi khoảng 300 USD (khoảng 430.000 đồng) mỗi ngày để vận hành một *từ AI agent*, nhưng tỷ lệ sử dụng thực tế chỉ khoảng 10–20%. Giám đốc điều hành Social Capital, Chamath Palihapitiya, cũng đưa ra nhận định tương tự, cho rằng để việc thay thế nhân sự bằng *từ AI agent* có ý nghĩa kinh tế, các agent này phải đạt mức năng suất ít nhất gấp đôi một nhân viên bình thường.
Tỷ phú đầu tư Mark Cuban nhận xét, chính những *“rào cản kinh tế”* này là lập luận phản biện thuyết phục nhất trước quan điểm cho rằng *từ AI* sẽ nhanh chóng thay thế quy mô lớn lực lượng lao động con người trong tương lai gần.
Tựu trung, làn sóng điều chỉnh của nhóm cổ phiếu công nghệ lần này phản ánh câu hỏi trung tâm mà thị trường đang cố gắng trả lời: *từ AI* sẽ được “định giá” như thế nào, khi vừa mang lại triển vọng tăng trưởng khổng lồ, vừa kéo theo những rủi ro khó đo lường với việc làm, tiêu dùng và tín dụng. Chừng nào giới đầu tư còn tiếp tục rà soát cả mặt tích cực lẫn các hệ quả tiêu cực tiềm ẩn của *từ AI*, biến động trên thị trường chứng khoán – cũng như trên thị trường *từ tiền mã hóa* với các tài sản như *từ Bitcoin(BTC)* – có thể sẽ còn duy trì ở mức cao.
Bình luận 0