AI agent, robot và token hóa: Viễn cảnh tái cấu trúc thị trường lao động toàn cầu

AI 에이jent trở thành “chủ thể kinh tế tự chủ”: Robot, token hóa và viễn cảnh tái cấu trúc thị trường lao động

Theo CoinDesk đưa tin ngày 20 tháng 1 năm 2024 (giờ địa phương), sự kết hợp giữa **từ AI**, **từ robot** và **từ tiền mã hóa** đang mở ra một lớp “chủ thể kinh tế” hoàn toàn mới: các AI agent có *ví riêng*, tự kiếm tiền và tự chi tiêu. Mô hình này, nếu mở rộng, có thể làm thay đổi cách vận hành của thị trường lao động và cấu trúc chi phí dịch vụ trên toàn cầu, ngay cả trước khi robot đạt trạng thái tự động hóa hoàn toàn.

Đứng sau nhận định trên là Jansen Teng (Jansen Teng), đồng sáng lập kiêm CEO nền tảng **từ Virtuals Protocol** – một dự án **từ DeFi** kết hợp **từ AI** và **từ tiền mã hóa**. Teng từng là tư vấn tại Boston Consulting Group (BCG), sau đó sáng lập nhiều startup trong mảng AI và crypto, và năm 2021 đã chuyển hướng từ một game DAO sang xây dựng Virtuals Protocol như một nền tảng cho **từ AI agent** và robot.

AI agent có “ví riêng”: từ công cụ hỗ trợ thành chủ thể kinh tế độc lập

Teng cho rằng đích đến của **từ AI agent** không chỉ là trợ lý làm theo lệnh con người, mà là “chủ thể kinh tế tự chủ” kiểm soát trực tiếp ví, thực hiện giao dịch và tạo doanh thu. “Chúng tôi luôn tin rằng AI agent sẽ trở thành những tác nhân kinh tế hoàn toàn tự chủ,” ông nhấn mạnh.

Cốt lõi của mô hình này là thiết kế token gắn với từng agent. Mỗi khi token của một agent được giao dịch, một phần phí giao dịch sẽ thuộc về chính agent đó. Teng mô tả đây là dạng “launchpad” cho agent: nền tảng sẽ phân bổ một phần phí on-chain cho agent, từ đó tạo nguồn vốn để agent tiếp tục mở rộng hoạt động (mua tài nguyên tính toán, API, dữ liệu, thuê robot…).

Với cách này, **từ token hóa** không chỉ là kênh gây quỹ cho dự án hay team phát triển, mà còn là cơ chế tạo *dòng tiền liên tục* để duy trì, khuyến khích và mở rộng hành vi kinh tế của chính AI agent.

Robot + “Physical AI”: khi agent bước ra thế giới vật lý

Teng cho rằng tác động của **từ AI** sẽ tăng lên rất nhiều khi các agent không chỉ sống trong không gian số mà còn có “thân xác” trong thế giới vật lý, thông qua **từ robot**. Ông gọi đây là điểm “mở chiều không gian mới”: thay vì chỉ ký kết hợp đồng, thanh toán hay xử lý dữ liệu online, agent còn có thể trực tiếp thực hiện công việc ở ngoài đời thực.

Nếu điều này trở thành hiện thực ở quy mô lớn, cấu trúc chi phí của ngành dịch vụ – từ logistics, quản lý tòa nhà, vận hành cửa hàng đến bảo trì, vệ sinh – có thể bị đảo lộn. Tuy vậy, Teng không tin rằng robot hoàn toàn tự chủ sẽ được thương mại hóa đại trà ngay lập tức. Giai đoạn mở thị trường, theo ông, sẽ là **từ robot điều khiển từ xa (teleoperation)** – robot làm việc ở hiện trường nhưng vẫn có con người giám sát hoặc điều khiển một phần.

Robot teleoperation: giảm 40–60% chi phí lao động, đồng thời tạo dữ liệu để lên “full auto”

Teng ước tính **từ lao động robot điều khiển từ xa** có thể giúp doanh nghiệp giảm khoảng 40–60% chi phí so với mô hình chỉ dùng nhân công tại chỗ. Các ngành có lao động lặp lại, thao tác đơn giản hoặc vận hành 24/7 càng dễ cảm nhận hiệu quả này.

Ở những thị trường có chi phí nhân công cao, việc dùng robot tại chỗ, được điều khiển từ xa bởi nhân sự ở khu vực nhân công rẻ hơn, có thể tạo ra mô hình “outsourcing vật lý”: công việc diễn ra ở nước A, nhưng người điều khiển ở nước B, còn **từ AI** dần dần tự động hóa các bước đơn giản.

Teng nhấn mạnh: teleoperation không chỉ là “giải pháp tạm thời” trước khi có **từ robot tự chủ**. Dữ liệu thao tác mà con người tạo ra trong giai đoạn này chính là bộ dữ liệu huấn luyện để robot học cách tự vận hành. “Các đội ngũ sẽ bắt đầu huấn luyện robot hoàn toàn tự động để thay thế dần điều khiển từ xa của con người,” ông nói. Con đường mà ông hình dung là:

- Giai đoạn 1: Robot vận hành hoàn toàn do con người điều khiển từ xa

- Giai đoạn 2: Bán tự động – AI hỗ trợ, giảm tỷ trọng thao tác trực tiếp của con người

- Giai đoạn 3: Đa phần nhiệm vụ được tự động hóa, con người chỉ giám sát ngoại lệ và tình huống rủi ro

Humanoid – “robot hình người” trong thế giới được thiết kế cho con người

Lý do khiến Teng ưu ái **từ robot hình người (humanoid)** là thế giới vật lý hiện nay được thiết kế theo chuẩn cơ thể và thao tác của con người. Từ nhà vệ sinh, tay nắm cửa, cầu thang, đến đường ống, tủ điện… đều được tối ưu cho người thật. Ông lấy ví dụ công việc sửa đường ống nước hoặc bồn cầu – không gian chật, hướng tiếp cận và tư thế thao tác đều “định dạng người”.

Trong môi trường như vậy, nếu không muốn cải tạo toàn bộ cơ sở hạ tầng để thân thiện với robot công nghiệp, **từ robot hình người** lại trở nên hợp lý về chi phí: nó “vừa vặn” với thế giới hiện có, tận dụng tối đa cơ sở hạ tầng đã được xây dựng cho con người.

Tuy nhiên, yếu tố an toàn và trách nhiệm pháp lý vẫn là rào cản lớn. Teng khẳng định “dù sang năm hay nhiều năm nữa, con người vẫn sẽ luôn phải giám sát ở một mức độ nào đó”. Robot có sức mạnh vật lý, có thể “tự phòng vệ”, đứng dậy, di chuyển, thậm chí tác động lên đồ vật xung quanh, nên mọi sai sót trong điều khiển hoặc tấn công mạng vào robot đều tiềm ẩn rủi ro an toàn.

*bình luận*: Với góc nhìn pháp lý và bảo hiểm, tầng kiểm soát – giám sát con người có thể trở thành yêu cầu bắt buộc, tương tự quy định với xe tự lái hoặc máy bay tự động.

Thương mại sẽ là “bãi thử” đầu tiên: robot vừa cắt giảm chi phí, vừa tăng “độ ngầu”

Theo Teng, nơi đầu tiên triển khai **từ robot** và **từ AI agent** ở quy mô lớn sẽ không phải hộ gia đình, mà là các không gian thương mại như nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại. Lý do:

- Các đơn vị này có ngân sách marketing, sẵn sàng dùng robot như một “showcase công nghệ” để thu hút khách

- Robot vừa giúp tối ưu chi phí vận hành, vừa tạo trải nghiệm mới lạ, tăng nhận diện thương hiệu

Ông cho rằng “những người dùng tiên phong sẽ là các chủ thể thương mại có sức mạnh marketing”, nơi robot không chỉ là “nhân công thay thế” mà là một phần của trải nghiệm dịch vụ: nhà hàng có robot phục vụ, khách sạn có robot lễ tân, trung tâm thương mại có robot hướng dẫn.

Token hóa và mô hình incubator: bơm vốn và sự chú ý vào robot

Trong bức tranh này, **từ token hóa** không chỉ gắn với **từ AI agent** mà còn được Teng xem là chìa khóa để tăng tốc đổi mới trong **từ lĩnh vực robot**. Ông đề xuất mô hình kết hợp **từ incubator** (vườn ươm) với token, trong đó:

- Incubator hỗ trợ đội ngũ xây dựng dự án **từ robot hình người**, cung cấp hạ tầng, thiết bị, mentor…

- Thị trường sẽ đánh giá tiềm năng dự án thông qua **từ giá token** và **từ vốn hóa** của token

Cụ thể, Teng cho rằng nếu một dự án **từ robot** phát hành token và đạt vốn hóa trên 5 triệu USD (khoảng hơn 72 tỷ đồng), họ sẽ được nhận “ghế residency” trong incubator: được sử dụng cơ sở vật chất, robot, kết nối mạng lưới đối tác… Ông nói rõ: “Khi token robot vượt vốn hóa 5 triệu USD, chúng tôi cấp suất residency”.

Cách làm này biến phản ứng của thị trường – thông qua **từ token** – thành chỉ báo định lượng cho incubator, thay vì chỉ dựa trên đánh giá nội bộ. Dự án chứng minh được sự quan tâm của cộng đồng sẽ nhận thêm nguồn lực vật lý để tăng tốc.

Teng cũng tiết lộ họ đang sở hữu một trong những cơ sở thử nghiệm robot lớn nhất Đông Nam Á, với khoảng 30 **từ robot hình người**. Hạ tầng thực nghiệm này là lợi thế chiến lược, vì không chỉ có code và token, mà còn có nơi để test các mô hình vận hành robot trong điều kiện thực.

Token, narrative và bài toán “giữa hype và giá trị thật”

Theo Teng, trong **từ thị trường tiền mã hóa**, giá **từ token** thường chịu ảnh hưởng mạnh bởi “câu chuyện” (narrative) hơn là nền tảng kỹ thuật thuần túy. Chính ông cũng thừa nhận token đôi khi không phản ánh đầy đủ chất lượng công nghệ. Điều đó có hai mặt:

- Tích cực: narrative mạnh giúp các dự án robot–AI–crypto huy động vốn và sự chú ý rất nhanh, đẩy nhanh vòng thử nghiệm

- Tiêu cực: nếu chỉ dựa trên hype mà thiếu sản phẩm thực tế, dòng vốn có thể rút nhanh, làm chậm sự phát triển dài hạn

Trong hệ sinh thái **từ Virtuals Protocol**, người dùng stake token của nền tảng có thể nhận airdrop 3–5% nguồn cung token của các dự án mới. Đây là cách dùng **từ token hóa** để gom lực cộng đồng, tạo thanh khoản ban đầu cho những dự án kết hợp **từ AI**, **từ robot** và **từ blockchain**.

Robot + AI + blockchain: một “lớp điều phối” cho chủ thể tự động

Teng nhìn nhận **từ blockchain** như một “lớp điều phối (coordination layer)” cho mạng lưới robot và **từ AI agent**:

- **Smart contract** phân chia công việc giữa các agent/robot, định giá dịch vụ, tự động thanh toán

- Lịch sử on-chain giúp minh bạch hóa trách nhiệm và quyền lợi: ai kích hoạt tác vụ, robot nào thực thi, kết quả thế nào, chi phí được chia ra sao

- Token và staking có thể được dùng để thiết kế cơ chế thưởng – phạt, đảm bảo agent/robot làm đúng nhiệm vụ, hạn chế hành vi gian lận

*bình luận*: Nếu lớp điều phối này hoạt động ổn định, **từ blockchain** không còn chỉ là hệ thống thanh toán hay DeFi, mà trở thành hạ tầng điều khiển và kế toán cho hàng triệu chủ thể kinh tế “phi nhân loại”.

Việc làm, phản ứng xã hội và nguy cơ tội phạm robot–cyber

Teng thừa nhận làn sóng **từ tự động hóa** sẽ gây ra “phản ứng ngược” với toàn ngành **từ AI** khi công việc của con người bị thay thế. Ông dự báo sẽ có một cú “whiplash” – phản xạ mạnh của xã hội và chính trị với việc mất việc làm ở một số ngành. Đồng thời, ông vẫn cho rằng “thế giới rốt cuộc sẽ thích nghi” nếu nhịp đổi mới được quản lý hợp lý, đi kèm cơ chế đào tạo lại, chuyển đổi nghề và điều chỉnh chính sách.

Trên mặt trận an ninh, ông đưa ra viễn cảnh trong vòng 5 năm có thể xuất hiện các đơn vị chuyên trách tội phạm cyber–robot trong cơ quan điều tra như FBI. Khi robot được nối mạng và điều khiển từ xa, nguy cơ bị hack, chiếm quyền điều khiển, sử dụng cho mục đích phạm tội không còn là giả tưởng.

Hoàn toàn tự chủ: khi AI agent và robot làm lại mô hình kinh tế từ gốc

Viễn cảnh mà Teng vẽ ra là khá cực đoan nhưng nhất quán:

- **từ AI agent** và **từ robot** sẽ xử lý phần lớn công việc lặp lại, nguy hiểm hoặc “không ai muốn làm”

- Một phần vai trò tương tác với con người, chăm sóc, dịch vụ đơn giản cũng có thể được chuyển giao cho robot và agent

- Năng suất lao động toàn hệ thống tăng vọt, kéo chi phí biên của nhiều dịch vụ về gần 0

Khi đó, mô hình phân phối của cải, cách định nghĩa việc làm và vai trò của con người trong nền kinh tế có thể phải viết lại từ đầu. Tuy nhiên, Teng cũng thừa nhận thị trường còn rất sớm: thử nghiệm mới ở giai đoạn đầu, cả về **từ robot teleoperation**, **từ token hóa** dự án robot, lẫn **từ AI agent** tự quản lý ví.

*bình luận*: Điều then chốt, theo giới trong ngành, không phải là bản thân **từ công nghệ**, mà là dàn xếp giữa ba yếu tố:

- Mức độ **từ tự chủ** được chấp nhận

- Cơ chế **từ an toàn và giám sát**

- Hệ thống **từ khuyến khích kinh tế** (phí, token, sở hữu) cho cả con người lẫn agent/robot

Khi các lớp “tự chủ – an toàn – khuyến khích” này được thiết kế tốt, niềm tin của công chúng với **từ AI**, **từ robot** và **từ tiền mã hóa** sẽ quyết định việc liệu những chủ thể kinh tế phi nhân loại có thực sự bước vào dòng chảy chính của nền kinh tế hay không.