40.000 tỷ USD nợ công Mỹ: Tranh cãi trách nhiệm thế hệ Baby Boomer

Tổng nợ công của Mỹ đã lần đầu tiên vượt mốc 40.000 tỷ USD vào ngày 18/8/2026, đánh dấu một cột mốc mới trong bức tranh tài khóa vốn đã kéo dài nhiều thập kỷ của nước này. Xung quanh nguyên nhân khiến khoản nợ này phình to, tranh cãi về trách nhiệm của thế hệ Baby Boomer tiếp tục nổ ra, nhưng các phân tích chính thức lại cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều, xoay quanh tổ hợp chính sách và cơ cấu chi tiêu phúc lợi.

Ủy ban Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm (Committee for a Responsible Federal Budget - CRFB) cho biết ngày 19/8 (giờ địa phương), dựa trên dữ liệu nợ công hàng ngày của Bộ Tài chính Mỹ, rằng tổng nợ công đã chạm mốc 40.000 tỷ USD. Trong đó, phần nợ liên bang do công chúng nắm giữ đã vượt 32.000 tỷ USD. Đây là hai khái niệm thống kê khác nhau và không thể xem là một.

Nợ công Mỹ đã vượt mốc 39.000 tỷ USD vào tháng 3/2026, nghĩa là chỉ trong khoảng 5 tháng, con số này đã tăng thêm 1.000 tỷ USD. CRFB phân tích rằng tỷ lệ nợ do công chúng nắm giữ trên GDP đã tăng từ 32% năm 2001 lên 100% vào năm 2026. Cùng giai đoạn này, cán cân ngân sách liên bang chuyển từ mức thặng dư 1,2% GDP sang mức thâm hụt 5,8% GDP.

Tạp chí Fortune cho rằng các lựa chọn chính trị của thế hệ Baby Boomer - nhóm nắm quyền lực lâu dài tại Nhà Trắng, Quốc hội và giới lãnh đạo doanh nghiệp - có liên hệ trực tiếp với đà tăng của nợ công. Bài phân tích gộp chung các đợt cắt giảm thuế và luật phúc lợi dưới thời các Tổng thống George W. Bush, Barack Obama, Donald Trump, cùng phản ứng ứng phó đại dịch COVID-19 của chính quyền Joe Biden, xem đây như một dòng chảy chính sách xuyên suốt.

Tuy nhiên, phân tích của CRFB lại chỉ ra tổ hợp chính sách, thay vì một thế hệ cụ thể, là nguyên nhân chính. Theo tổ chức này, các đợt cắt giảm thuế lớn trong giai đoạn 2001-2023 giải thích 37% mức tăng nợ công, trong khi việc mở rộng chi tiêu lớn và các gói ứng phó khủng hoảng tài chính 2007-2009 cùng đại dịch COVID-19 mỗi yếu tố giải thích 28%. Đây là các ước tính phản thực (counterfactual), không phải tỷ trọng kế toán thực tế trong số dư nợ.

CRFB ước tính rằng nếu thiếu đi hai trong ba yếu tố kể trên - cắt giảm thuế lớn, mở rộng chi tiêu và ứng phó khủng hoảng - thì tỷ lệ nợ trên GDP của Mỹ hiện nay sẽ gần với mức của năm 2001. Nếu cả ba yếu tố đều không xảy ra, khoản nợ hiện tại gần như đã được trả hết. Đây là phép tính giả định trên cơ sở loại trừ chính sách, không phải số liệu quan sát thực tế.

Sự xấu đi của tình hình tài khóa còn chịu tác động từ chi tiêu phúc lợi bắt buộc theo luật định và chi phí lãi vay trái phiếu chính phủ ngày càng tăng. Các chương trình y tế - phúc lợi như An sinh xã hội (Social Security), Medicare, Medicaid cùng chi phí lãi vay tích lũy đã kéo dài tác động của các đợt cắt giảm thuế và chính sách ứng phó khủng hoảng qua nhiều năm.

Cơ cấu chi tiêu tập trung vào nhóm cao tuổi là điều có thể kiểm chứng. Theo mô hình ngân sách Penn Wharton (Penn Wharton Budget Model - PWBM) của Đại học Pennsylvania, trong năm tài khóa 2025, trong số 4.400 tỷ USD chi tiêu liên bang có thể phân bổ theo độ tuổi, 61,9% được dành cho nhóm từ 65 tuổi trở lên. Nếu tính trên tổng chi tiêu liên bang, con số này tương đương 2.708,6 tỷ USD, chiếm 38,6%.

Tuy nhiên, có tới 2.600 tỷ USD chi tiêu không thể phân bổ theo độ tuổi. Trong khi chi tiêu cho người cao tuổi chủ yếu gồm An sinh xã hội và Medicare, tổng chi tiêu liên bang còn bao gồm cả Medicaid, trợ cấp khuyết tật, phúc lợi cựu chiến binh và giáo dục - những khoản chi hướng đến nhóm trẻ tuổi và trong độ tuổi lao động.

Vì vậy, rất khó để đồng nhất chi tiêu cho người cao tuổi với khoản nợ do riêng thế hệ Baby Boomer tạo ra. Các đạo luật cắt giảm thuế và mở rộng chi tiêu đều được thông qua bởi nghị sĩ thuộc nhiều đảng phái và nhiều thế hệ khác nhau, trong khi các gói ứng phó khủng hoảng tài chính và đại dịch COVID-19 được triển khai như chính sách khẩn cấp.

Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (Congressional Budget Office - CBO) dự báo rằng đạo luật điều chỉnh ngân sách được ban hành năm 2025 sẽ khiến thâm hụt ngân sách tích lũy giai đoạn 2026-2035 tăng thêm 4.700 tỷ USD. Cùng dự báo này, CBO cho biết tỷ lệ nợ do công chúng nắm giữ trên GDP sẽ tăng từ 101% năm 2026 lên 120% vào năm 2036.

Thời điểm quỹ An sinh xã hội cạn kiệt phụ thuộc vào phạm vi tính toán. Cơ quan An sinh xã hội Mỹ (Social Security Administration - SSA) cho biết quỹ Bảo hiểm hưu trí và người còn sống (OASI) sẽ cạn kiệt vào quý IV/2032, sau đó chỉ có thể chi trả 78% mức phúc lợi theo kế hoạch. Nếu gộp chung quỹ OASI với quỹ Bảo hiểm khuyết tật (DI), thời điểm cạn kiệt được lùi tới quý III/2034, với khả năng chi trả 83% mức phúc lợi.

Riêng nhận định của Fortune về việc quỹ này sẽ 'cạn kiệt trong vòng 6 năm' và mức phúc lợi của người nghỉ hưu tương lai 'tự động bị cắt giảm 22%' lại khác với báo cáo tóm tắt chính thức năm 2026 của SSA. Do ngày công bố chính xác và phạm vi tính toán của phát biểu này chưa được xác minh, các con số đó chưa đủ cơ sở để khẳng định trong nội dung chính.

Việc nợ công Mỹ chạm mốc 40.000 tỷ USD có thể được nhìn nhận như phần tiếp nối của xu hướng nợ liên bang Mỹ và chi phí lãi vay gia tăng mà TokenPost từng phản ánh. TokenPost cũng từng đề cập đến quy mô nợ công và tranh cãi tài chính An sinh xã hội đã lan rộng thành xung đột thế hệ.

Cointelegraph nhận định nợ công gia tăng có thể củng cố câu chuyện Bitcoin (BTC) như một tài sản khan hiếm phi quốc gia, đồng thời nhắc tới nhiều yếu tố khác như dòng vốn vào các quỹ ETF, biến động giá trị đồng USD, thị trường trái phiếu chính phủ và hoạt động mua lại vị thế bán khống (short covering). Hãng tin AP cho biết giá Bitcoin và vàng tăng ngay sau khi nợ công vượt mốc 40.000 tỷ USD, nhưng cũng lưu ý nhiều yếu tố cùng tác động, gồm việc mở rộng chương trình mua lại trái phiếu chính phủ và các động thái chính sách tài sản số của Nhà Trắng. Không có cơ sở nào cho thấy riêng mốc nợ 40.000 tỷ USD đã trực tiếp tác động đến giá BTC.

Nhìn chung, vấn đề nợ công Mỹ được giới phân tích xem là kết quả của sự cộng hưởng giữa các đợt cắt giảm thuế, mở rộng chi tiêu, ứng phó khủng hoảng và chi tiêu phúc lợi gia tăng, hơn là hệ quả từ lá phiếu của riêng một thế hệ. Trong thời gian tới, giới quan sát nhiều khả năng sẽ tiếp tục theo dõi sự khác biệt giữa tổng nợ công và nợ do công chúng nắm giữ, cũng như cách chi tiêu An sinh xã hội, Medicare và chi phí lãi vay trái phiếu chính phủ được phản ánh vào các dự báo tài khóa.