59 vụ dầu mỏ Iran bị điều tra, 22 người bị bắt giam

Mạng lưới có tên “Shayan”, bị cáo buộc có liên hệ với Bộ Tình báo Iran, được cho là đã bán dầu thô thuộc diện trừng phạt nhưng không hoàn trả cho nhà nước khoản tiền khoảng 11 tỷ USD (khoảng 14.751 tỷ won). Thực thể của mạng lưới này cũng như dòng tiền liên quan đến nay vẫn chưa được xác minh độc lập.

Iran International ngày 15/8 dẫn lời nhiều quan chức thuộc Bộ Dầu mỏ Iran cho biết mạng lưới Shayan hoạt động theo mô hình “ủy thác” (trustee), tức bán dầu thô và khí ngưng tụ (condensate) của Iran ra nước ngoài rồi thu hồi tiền về nước. Theo mô hình này, các “ủy thác viên” đóng vai trò trung gian, thay mặt những nước khó tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế do lệnh trừng phạt để bán dầu và chuyển tiền về.

Các quan chức này cho rằng mạng lưới có liên hệ với một quan chức cấp cao của Bộ Tình báo Iran, đồng thời cáo buộc 9 người đã không hoàn trả khoảng 11 tỷ USD tiền bán dầu. Iran International đưa tin nhân vật được gọi là “Shayan” được cho là giám đốc phụ trách nhiên liệu - năng lượng của Bộ Tình báo, còn Ali Rezaei - con trai ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao - cùng một người thân của cựu Bộ trưởng Tình báo cũng bị nêu tên là các trung gian.

Tuy nhiên, cáo buộc hình sự đối với những cá nhân này cũng như vai trò cụ thể của họ trong mạng lưới chưa được cơ quan chức năng Iran xác nhận bằng phán quyết chính thức. Con số khoảng 11 tỷ USD cũng là số liệu do Iran International dẫn nguồn tin đưa ra.

Bản thân cuộc điều tra của giới chức Iran đã được xác nhận một phần. Ông Ali Salehi, công tố viên tại Viện Công tố Tehran, cho biết ngày 24/7 rằng đã có 59 vụ án được mở đối với các quản lý của những doanh nghiệp ủy thác, trong đó 43 vụ đã chuyển sang giai đoạn truy tố và 22 người đã bị bắt giam.

Interpol cũng được đề nghị phát lệnh truy nã đỏ đối với 15 người đang lẩn trốn ở nước ngoài. Tuy nhiên, chưa rõ liệu những người này có phải là thành viên của mạng lưới Shayan hay không.

Mô hình ủy thác ra đời trong bối cảnh các ngân hàng Iran bị loại khỏi hệ thống tài chính quốc tế do lệnh trừng phạt của Mỹ. Theo mô hình này, khi các cơ quan chính phủ Iran hoặc các quỹ liên quan đến doanh nghiệp nhà nước, quân đội giao dầu thô, những trung gian có thể tiếp cận tài khoản và doanh nghiệp ở nước ngoài sẽ bán số dầu đó rồi chuyển tiền về Iran.

Iran International cho biết các trung gian này hoạt động tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Thổ Nhĩ Kỳ và Oman, trong khi tiêu chí lựa chọn cũng như cách tính phí, hình thức bảo lãnh không được công khai rõ ràng.

Cũng có ý kiến phản bác về phạm vi trách nhiệm giữa Bộ Dầu mỏ và Ngân hàng Trung ương Iran. Bộ trưởng Dầu mỏ Iran, ông Mohsen Paknejad, từng khẳng định vai trò của bộ này chỉ giới hạn ở khâu tiếp thị và bán dầu thô, còn việc giám sát nơi nhận tiền xuất khẩu và chuyển khoản thuộc trách nhiệm của Ngân hàng Trung ương.

Do đó, vẫn cần xác minh thêm để biết nghi vấn lần này thuộc về lỗi quản lý của cơ quan nào trong số Bộ Dầu mỏ, Ngân hàng Trung ương hay Bộ Tình báo. Đến thời điểm hiện tại, cuộc điều tra của viện công tố, cáo buộc từ các quan chức liên quan và lời giải thích về phạm vi trách nhiệm của Bộ trưởng Dầu mỏ vẫn đang tồn tại song song.

Bộ Tài chính Mỹ từng cảnh báo rằng các giao dịch dầu thô Iran thường sử dụng công ty vỏ bọc, trung gian, chuyển tải giữa các tàu trên biển, giấy tờ giả và can thiệp vào hệ thống nhận diện tàu. Trung Quốc là bên mua khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, trong đó các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ - được gọi là “teapot”, tập trung tại tỉnh Sơn Đông - được xem là bên nhập khẩu chính.

Mạng lưới né tránh trừng phạt của Iran cũng có liên hệ với trường hợp một tổ chức tài chính Thổ Nhĩ Kỳ bị trừng phạt vì bị cho là kênh chuyển tiền bán dầu Iran mà TokenPost từng đưa tin. Tuy nhiên, mối liên hệ trực tiếp giữa hai vụ việc vẫn chưa được xác nhận.

Mối liên hệ với tài sản mã hóa cũng được đề cập. Iran International dẫn lời nguồn tin cho biết ông Mohsen Falahian, một nhân vật bị nêu tên có liên quan đến mạng lưới Shayan, trong một giao dịch đã chuyển đổi 200 triệu dirham tiền bán dầu Iran sang tiền mã hóa rồi chuyển sang châu Âu.

Tuy nhiên, loại tiền mã hóa cụ thể, địa chỉ ví, mã giao dịch (hash) cũng như việc giao dịch có thực sự diễn ra hay không đều chưa được xác minh. Cũng chưa có căn cứ nào cho thấy nghi vấn lần này tác động trực tiếp đến giá Bitcoin(BTC) hay các loại tiền mã hóa khác.

Nghi vấn liên quan đến mạng lưới Shayan cho thấy điểm yếu mang tính cấu trúc của Iran khi phải dựa vào các trung gian phi chính thức để né tránh lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, quy mô khoảng 11 tỷ USD cùng cáo buộc trục lợi cá nhân hiện vẫn dựa trên lời khai của nguồn tin, nên cần được xác minh thêm thông qua phán quyết của tòa án cũng như hồ sơ tài chính, vận chuyển.