2,93%: Lợi suất trái phiếu Nhật 10 năm cao nhất từ 1996, lo ngại ngân sách phình to

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 2,93%, tiến sát mốc 3%. Giới đầu tư trái phiếu ngày càng lo ngại xu hướng mở rộng chi tiêu ngân sách dưới thời chính phủ Thủ tướng Sanae Takaichi (Takaichi Sanae) có thể tiếp tục đẩy lãi suất dài hạn đi lên.

Financial Times và Wall Street Journal đưa tin lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm gần đây đã tăng lên 2,93%, mức cao nhất kể từ năm 1996. Việc lãi suất dài hạn Nhật Bản tiến gần ngưỡng 3% được xem là tín hiệu có thể tác động đồng thời đến chi phí vay của chính phủ và cung cầu trái phiếu toàn cầu.

Tâm điểm của tranh cãi là quá trình lập ngân sách tài khóa 2027. Hồi tháng trước, chính phủ Nhật Bản đã xây dựng khung đầu tư mang tên “Nhật Bản mạnh mẽ và thịnh vượng”, theo đó không đặt giới hạn trần cho các khoản đề xuất ngân sách của từng bộ, ngành đối với các khoản đầu tư phục vụ tăng trưởng và ứng phó khủng hoảng.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi (Takaichi Sanae), tại cuộc họp báo ở văn phòng thủ tướng ngày 27 tháng 7, cho biết “ở giai đoạn các bộ, ngành đề xuất chính sách, chúng tôi sẽ không đặt trước giới hạn yêu cầu, hay còn gọi là mức trần”. Phát biểu này đồng nghĩa với việc nới lỏng giới hạn đề xuất ngân sách vốn áp dụng cho từng bộ, ngành trong một số lĩnh vực đầu tư.

Bà Takaichi cũng giải thích không phải mọi đề xuất đều được đưa thẳng vào ngân sách, và trong quá trình lập ngân sách, chính phủ sẽ ưu tiên phân bổ cho những chính sách hiệu quả. Tuy nhiên, thị trường vẫn đang theo dõi sát liệu cơ chế đề xuất không giới hạn trần này có thực sự dẫn đến chi tiêu tăng và phát hành trái phiếu chính phủ nhiều hơn hay không.

Nikkei Asia dẫn báo cáo của một chuyên gia kinh tế tại công ty chứng khoán SMBC Nikko cho biết “ngân sách cuối cùng nhiều khả năng sẽ bị ràng buộc bởi mục tiêu tài khóa và tình hình nguồn thu”, đồng thời nhận định “tình trạng bất định về chính sách tài khóa nhiều khả năng sẽ kéo dài cho đến khi quá trình lập ngân sách cuối năm hoàn tất”. Phân tích này cho thấy sự bất định ở giai đoạn đề xuất ngân sách có thể phản ánh vào lãi suất dài hạn trước khi ngân sách chính thức được chốt.

Lợi suất trái phiếu chính phủ là mức sinh lời của trái phiếu do chính phủ phát hành. Khi lợi suất tăng, giá trái phiếu hiện hữu giảm, và chi phí lãi vay mà chính phủ phải trả khi vay nợ mới cũng có thể tăng theo.

Đà tăng lãi suất dài hạn của Nhật Bản không chỉ là vấn đề nội bộ nước này. Nhật Bản là một trong những quốc gia nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ lớn nhất ở nước ngoài, nên khi lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng, dư địa đầu tư ra nước ngoài của các tổ chức đầu tư Nhật Bản và nhu cầu đối với trái phiếu chính phủ Mỹ cũng có thể bị ảnh hưởng.

Đối với giới đầu tư, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản không đơn thuần là một chỉ số nội địa. Diễn biến này gắn liền với xu hướng lợi suất dài hạn toàn cầu tăng trở lại làm dấy lên lo ngại về áp lực chiết khấu đối với thị trường cổ phiếu và tài sản số, qua đó có thể khiến áp lực định giá đối với tài sản rủi ro nói chung gia tăng.

Một yếu tố khác có thể làm gánh nặng tài khóa của Nhật Bản phình to hơn là kế hoạch giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm. The Japan Times đưa tin chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc phương án hạ thuế tiêu dùng thực phẩm từ 8% xuống 1% trong 2 năm, bắt đầu từ tháng 4 năm sau.

Biện pháp này dự kiến sẽ khiến nguồn thu ngân sách giảm khoảng 5 nghìn tỷ yên mỗi năm. The Japan Times cho biết chính phủ Nhật Bản đã đưa ra phương án huy động nguồn tài chính bù đắp mà không phụ thuộc vào trái phiếu bù đắp thâm hụt, nhằm tránh làm suy giảm niềm tin của thị trường.

Nếu nguồn thu sụt giảm dẫn đến việc phát hành trái phiếu chính phủ tăng lên, tranh cãi về sức khỏe tài khóa của Nhật Bản có thể một lần nữa trở nên gay gắt. Trước đó, TokenPost từng đưa tin chính sách mở rộng tài khóa của nội các Takaichi từng được xem là yếu tố kìm hãm đà phục hồi của đồng yên.

Masahiro Ichikawa (Ichikawa Masahiro), chiến lược gia thị trường trưởng tại Sumitomo Mitsui DS Asset Management, cho biết “giới tham gia thị trường cho rằng phía Mỹ đang lo ngại lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng thêm, và muốn tránh kịch bản lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng lan sang thị trường trái phiếu Mỹ”. Phát biểu này phản ánh mối lo ngại rằng đà tăng lãi suất dài hạn của Nhật Bản có thể lan sang thị trường trái phiếu Mỹ.

Ông Ichikawa cũng cho biết nếu chính phủ Nhật Bản không thể hiện rõ quyết tâm kỷ luật tài khóa, lo ngại về tình trạng tài chính xấu đi và bất định chính sách có thể gia tăng, khiến lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm có khả năng vượt mốc 3%. Tuy nhiên, chính phủ Nhật Bản đã khẳng định sẽ phân bổ ngân sách dựa trên tính hiệu quả trong quá trình lập ngân sách, còn phương án giảm thuế tiêu dùng thực phẩm cũng được thiết kế theo hướng không phụ thuộc vào trái phiếu bù đắp thâm hụt.

Các bộ, ngành của Nhật Bản phải nộp đề xuất ngân sách lên Bộ Tài chính trước cuối tháng này. Dựa trên đó, chính phủ Takaichi sẽ lập dự thảo ngân sách tài khóa 2027 và trình nội các phê duyệt vào cuối năm.

Nguồn tham khảo: Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản, The Japan Times, Financial Times, Wall Street Journal