Ủy ban cố vấn Quốc hội Mỹ đề xuất chiến lược dữ liệu đối phó Trung Quốc

Chiến lược kiểm soát và thương mại hóa dữ liệu của Trung Quốc đang trở thành biến số then chốt trong cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc. Một cơ quan cố vấn của Quốc hội Mỹ nhận định cuộc đua AI giờ đây không chỉ xoay quanh chất bán dẫn hay hạ tầng tính toán, mà đã mở rộng sang vấn đề thu thập và khai thác dữ liệu.

Ủy ban Đánh giá An ninh và Kinh tế Mỹ - Trung (U.S.-China Economic and Security Review Commission), cơ quan trực thuộc Quốc hội Mỹ, cho biết trong báo cáo rằng Trung Quốc xem dữ liệu là tài sản quốc gia mang tính chiến lược và đang khai thác nguồn lực này để nâng cao năng suất, thu thập thông tin tình báo cũng như củng cố năng lực quân sự.

Ủy ban đã tổ chức phiên điều trần với chủ đề "Trung Quốc mở rộng chiến lược thống trị dữ liệu" vào ngày 30 tháng 4. Tại phiên điều trần, các bên đã thảo luận về cách Trung Quốc coi dữ liệu là tài sản chiến lược trong cạnh tranh công nghệ, các phương thức thu thập dữ liệu hợp pháp, bất hợp pháp lẫn phi chính thức, cùng những tác động đối với an ninh quốc gia và an ninh kinh tế của Mỹ.

Báo cáo nhận định trọng tâm của cuộc đua AI đang dịch chuyển từ dữ liệu Internet công khai sang dữ liệu vận hành doanh nghiệp, dữ liệu công nghiệp và dữ liệu từ thế giới vật lý. Các tập đoàn AI lớn của Mỹ, sau khi chạm giới hạn trong việc khai thác dữ liệu Internet công khai, đang coi quyền tiếp cận dữ liệu riêng tư chất lượng cao là yếu tố ngày càng quan trọng.

Theo báo cáo, Trung Quốc đang tích hợp các nguồn dữ liệu này thông qua Cục Quản lý Dữ liệu Quốc gia Trung Quốc (National Data Administration). Cơ quan này cho rằng khối dữ liệu nói trên có thể trở thành nguồn huấn luyện cho AI doanh nghiệp, xe tự lái và robot hình người - những lĩnh vực thuộc phạm trù "trí tuệ hiện thân".

Trí tuệ hiện thân là khái niệm chỉ AI có khả năng di chuyển, nhận biết môi trường xung quanh và đưa ra phán đoán trong thế giới vật lý. Các hệ thống vận hành trong không gian thực như xe tự lái và robot không chỉ dựa vào dữ liệu văn bản hay hình ảnh, mà còn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ dữ liệu thu thập tại nhà máy, trên đường và từ thiết bị công nghiệp.

Vấn đề không chỉ nằm ở khối lượng dữ liệu. Báo cáo chỉ ra rằng quyền tiếp cận dữ liệu chất lượng cao có thể trở thành yếu tố quyết định hiệu suất mô hình AI cũng như tốc độ ứng dụng vào công nghiệp.

Trung Quốc đã xây dựng một hệ thống thể chế xem dữ liệu vừa là yếu tố sản xuất, vừa là tài sản kinh tế. Nước này đang đưa hoạt động giao dịch dữ liệu cùng việc khai thác dữ liệu công và dữ liệu doanh nghiệp vào khuôn khổ pháp lý chính thức, đồng thời siết chặt cơ chế quản lý tập trung ở cấp quốc gia.

Báo cáo cũng đề cập đến gánh nặng vận hành đối với doanh nghiệp Mỹ. Khi các quy định về dòng dữ liệu xuyên biên giới của Trung Quốc siết chặt hơn, doanh nghiệp Mỹ hoạt động tại nước này đang chịu áp lực phải mở rộng vận hành nội địa hóa và tách biệt dữ liệu khách hàng Trung Quốc khỏi dữ liệu ở các khu vực khác.

Xu hướng này có thể ảnh hưởng đến cách các tập đoàn AI và điện toán đám mây toàn cầu vận hành dữ liệu. Dù cung cấp cùng một dịch vụ, nếu tiêu chuẩn lưu trữ và xử lý dữ liệu khác nhau theo từng quốc gia, chi phí huấn luyện mô hình và quản lý dữ liệu khách hàng có thể tăng lên đáng kể.

Ủy ban khuyến nghị Quốc hội Mỹ cần xây dựng một chiến lược dữ liệu quốc gia, trong đó xem dữ liệu là tài sản kinh tế. Nhận định được đưa ra là cuộc cạnh tranh AI giờ đây không chỉ là câu chuyện sử dụng loại chip nào, mà đã mở rộng thành vấn đề ai được phép thu thập và sử dụng hợp pháp loại dữ liệu nào.

Xu hướng này cũng gắn liền với cuộc đua giành nguồn lực tính toán AI hiệu năng cao của các doanh nghiệp Trung Quốc. Nếu việc sở hữu thiết bị tính toán là một trụ cột của phát triển AI, thì việc thu thập dữ liệu thực tế từ hiện trường công nghiệp lại là trụ cột khác, quyết định hiệu suất mô hình và phạm vi ứng dụng dịch vụ.

Báo cáo không đề cập đến tác động trực tiếp nào đối với thị trường tài sản số hay giá của bất kỳ token cụ thể nào.

Ủy ban nhấn mạnh trong báo cáo rằng Quốc hội Mỹ cần xem xét tác động của hệ thống tích hợp dữ liệu và các quy định dữ liệu xuyên biên giới của Trung Quốc đối với hoạt động của doanh nghiệp Mỹ tại nước này, cũng như đối với cục diện cạnh tranh AI nói chung.