Token Espresso(ESP) lên sàn với vốn hóa 275 triệu USD, nhà đầu tư public sale kẹt lỗ vì vesting kéo dài

Dự án **từ Espresso(ESP)** – nền tảng *từ layer1 dành riêng cho rollup* – đã chính thức phát hành **từ token Espresso(ESP)** với mức định giá khoảng 275 triệu USD (khoảng 3.985 tỷ đồng). Tuy nhiên, nhóm nhà đầu tư tham gia *từ public sale* ban đầu lại đang đối mặt với khoản lỗ đáng kể do giá token giảm và lịch *từ vesting* kéo dài, khiến họ gần như “mắc kẹt” với khoản đầu tư này.

Theo dữ liệu tổng hợp từ CoinGecko (ngày 13, giờ địa phương), **từ Espresso(ESP)** được niêm yết với vai trò token gốc của mạng, đồng thời kích hoạt quá trình chuyển đổi sang cơ chế *từ bằng chứng cổ phần (PoS)*. Dự án đã phân phối 10% tổng cung dưới dạng *từ airdrop* tới hơn 1 triệu địa chỉ ví, cho thấy chiến lược ưu tiên phân tán quyền sở hữu trong cộng đồng ngay từ giai đoạn đầu.

**từ ESP** khởi đầu giao dịch ở mức 0,072 USD (khoảng 105 đồng) rồi nhanh chóng tăng lên 0,083 USD (khoảng 120 đồng). Trong 7 giờ đầu sau niêm yết, khối lượng giao dịch tích lũy trên các sàn lớn, theo CoinGecko, vượt 115 triệu USD (khoảng 1.665 tỷ đồng), phản ánh sự quan tâm đáng kể của thị trường đối với nhóm token hạ tầng phục vụ *từ rollup* thế hệ mới.

Espresso được giới thiệu như một *từ blockchain* lớp nền dành riêng cho các *từ rollup* và *từ appchain*, tập trung vào việc “đóng gói” những chức năng cốt lõi mà các mạng lớp 2 cần để mở rộng quy mô. Cụ thể, giao thức hướng tới cung cấp đồng thời *từ tính cuối cùng (finality)* của giao dịch, *từ khả dụng dữ liệu (DA)* và *từ khả năng tương tác thời gian thực (interoperability)* chỉ trong một lớp cơ sở. Với mô hình này, các rollup có thể tận dụng sẵn hạ tầng của Espresso thay vì tự xây dựng và vận hành hệ thống nền tảng riêng, qua đó giảm chi phí và độ phức tạp kỹ thuật.

Việc ra mắt **từ token ESP** đánh dấu bước chuyển quan trọng khi mạng Espresso đi vào giai đoạn *từ PoS* đầy đủ. Người nắm giữ ESP có thể *từ staking* để ủy quyền cho các *từ validator* hoặc trực tiếp tham gia xác thực, qua đó tham gia bảo mật và vận hành mạng lưới. Trong cấu trúc mới, ESP không chỉ là token tiện ích, mà trở thành tài sản trung tâm trong *từ quản trị giao thức* và phân phối phần thưởng, chi phối cách thức mạng được điều hành trong dài hạn.

Trước khi *từ mainnet* chính thức hoạt động, vào tháng 7 năm 2025, Espresso đã thực hiện một vòng *từ token sale* riêng thông qua nền tảng *từ Kaito Launchpad*. Khi đó, 1% tổng cung được bán với mức định giá dự án khoảng 400 triệu USD (khoảng 5.796 tỷ đồng). So với mức vốn hóa thị trường hiện tại vào khoảng 275 triệu USD, lượng token của nhóm nhà đầu tư *từ public sale* này đang ghi nhận mức lỗ trên giấy tờ khoảng 31%.

Gánh nặng lớn hơn đến từ cấu trúc *từ vesting* kéo dài. Nhà đầu tư trên Kaito Launchpad bị ràng buộc bởi lộ trình mở khóa trong 2 năm, khiến họ khó có khả năng thoát vị thế hoặc chốt lời trong ngắn hạn. Trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều token mới lên sàn với mức giá khởi điểm thấp hơn giá bán public, mô hình này khiến nhóm nhà đầu tư lẻ tham gia *từ public sale* rơi vào thế bất lợi so với các nhóm được phân bổ token khác.

**bình luận**: Câu chuyện của Espresso phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt so với các giai đoạn thị trường trước, khi nhiều dự án DeFi hay hạ tầng blockchain niêm yết ở mức giá cao hơn đáng kể so với giá vòng bán lẻ ban đầu. Hiện tượng “niêm yết dưới giá bán” lặp lại đang khiến nhà đầu tư ngày càng cảnh giác với mô hình launchpad truyền thống.

**từ ESP** cũng là ví dụ mới nhất cho mô hình token “*từ underwater*” – tức giao dịch dưới giá bán vòng đầu ngay từ khi niêm yết. Gần đây, token của các dự án lớn khác như Infinex và Aztec cũng chứng kiến kịch bản tương tự, khác hẳn bối cảnh “niêm yết là x2, x3” trong các chu kỳ hưng phấn trước đó.

Giới phân tích cho rằng nhiều dự án đang định giá vốn hóa ở mức cao trong các vòng *từ token sale*, nhưng đến khi bắt đầu giao dịch, thanh khoản thực tế lại không đủ để hấp thụ lượng cung tiềm năng, trong khi áp lực bán từ các nhóm nhận *từ airdrop* lại rất lớn. Đối với những dự án phân phối lượng lớn token miễn phí, việc người dùng xả bớt để chốt lời, kết hợp với lượng token bán public còn bị *từ khóa (lock)*, đã tạo nên cấu trúc cung – cầu bất lợi cho giá trong thời gian dài.

**bình luận**: Mô hình phân phối lệch – airdrop mở khóa sớm, trong khi token nhà đầu tư public bị khóa lâu – đang bị chỉ trích là đẩy rủi ro về phía những người bỏ tiền tham gia sớm nhưng ít có quyền lựa chọn thời điểm thoát hàng.

Trong trường hợp của **từ Espresso(ESP)**, dự án bước lên thị trường với câu chuyện tương đối rõ ràng về việc trở thành hạ tầng cho rollup và appchain, cùng tham vọng trở thành lớp nền cung cấp *từ DA*, finality và interoperability cho nhiều hệ sinh thái. Song song với đó là “mặt tối” gồm khoản lỗ trên giấy tờ của nhà đầu tư ban đầu và lịch *từ vesting* kéo dài, có thể tạo áp lực tâm lý và áp lực cung trong các giai đoạn mở khóa tiếp theo.

Với xu hướng nhiều token mới xuất hiện trong trạng thái “*từ underwater*” ngay từ khi giao dịch, tương lai của **từ Espresso(ESP)** sẽ phụ thuộc lớn vào việc mạng lưới có thực sự thu hút được các rollup và appchain triển khai trên hạ tầng của mình hay không. Nếu Espresso chứng minh được giá trị sử dụng trong thực tế, thúc đẩy nhu cầu *từ staking* và sử dụng ESP trong hệ sinh thái, đây sẽ là yếu tố then chốt giúp cân bằng lại áp lực cung và định hình lại quỹ đạo giá của **từ ESP** trong trung và dài hạn.