Iran nêu điều kiện chấm dứt chiến tranh để mở lại eo biển Hormuz

Iran đã đưa ra các điều kiện cho một thỏa thuận tiềm năng với Mỹ, bao gồm chấm dứt chiến tranh, dỡ bỏ phong tỏa cảng biển, đền bù thiệt hại và nới lỏng trừng phạt. Cuộc thảo luận xoay quanh việc mở lại eo biển Hormuz đang chuyển từ giai đoạn nối lại đàm phán đơn thuần sang giai đoạn đưa ra điều kiện ở mức cao hơn.

Mohsen Rezaei, Tổng thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, công bố các điều kiện đàm phán với Mỹ trong một cuộc phỏng vấn trên đài Al-Manar. Hãng tin Tasnim dẫn lời ông Rezaei cho biết các điều kiện gồm chấm dứt chiến tranh trên toàn bộ mặt trận Tây Á, Israel rút quân khỏi vùng lãnh thổ Liban đang bị chiếm đóng, và chấm dứt chiến tranh tại Gaza.

Theo Reuters, ông Rezaei, theo đề nghị của các nước trung gian, đang soạn thảo danh sách điều kiện để mở lại eo biển Hormuz, trong đó bao gồm việc chấm dứt chiến tranh khu vực. Cũng theo Reuters, Iran và Oman đang thảo luận về hành lang hàng hải, và tuyến đường trung tâm có thể được sử dụng trở lại nếu Mỹ đáp ứng các điều kiện đưa ra.

Phạm vi điều kiện được các hãng tin trình bày không hoàn toàn giống nhau. Iran International phân loại phát biểu của ông Rezaei thành 4 điều kiện cốt lõi: chấm dứt chiến tranh khu vực, dỡ phong tỏa cảng biển của Iran, đền bù thiệt hại và nới lỏng trừng phạt. Tuy nhiên, hãng này cho rằng chưa rõ đây là chỉ dẫn đàm phán chính thức hay chỉ là quá trình đang được tổng hợp.

Phát biểu lần này xuất hiện ngay sau thời điểm việc nối lại đàm phán chính thức giữa Mỹ và Iran bị phủ nhận. Trước đó, Nhà Trắng được cho là đã thông báo với các bên trung gian rằng sẽ không quay lại các điều khoản trong bản ghi nhớ hồi tháng 6.

Trước chiến tranh, khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Reuters cho biết hoạt động vận tải biển qua eo biển này đã giảm mạnh kể từ khi chiến tranh nổ ra vào tháng 2, và các thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4 và tháng 6 cũng không giúp giao thông hàng hải phục hồi.

Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố Mỹ phải dỡ bỏ phong tỏa cảng biển của Iran, đồng thời thực hiện đền bù và dỡ bỏ trừng phạt thì Iran mới có thể cho phép mở lại eo biển. Điều này cho thấy phát biểu của ông Rezaei không hẳn là tín hiệu hòa dịu, mà gần với một yêu cầu đàm phán gộp chung quyền kiểm soát hàng hải và việc nới lỏng trừng phạt.

Phía Mỹ tỏ ra thờ ơ. Theo AP, Tổng thống Donald Trump nói ông “không vội” đưa Iran trở lại bàn đàm phán, đồng thời tuyên bố “chúng tôi không muốn nói chuyện với họ, chúng tôi cũng không tìm kiếm một cuộc gặp nào cả”. AP cho biết chính quyền Mỹ hiện đặt trọng tâm vào việc gia tăng sức ép kinh tế hơn là hành động quân sự.

Các kênh trung gian chưa hoàn toàn bị cắt đứt. AP đưa tin Qatar và Pakistan đang tham gia trung gian hạ nhiệt căng thẳng, trong khi Pháp và Ả Rập Xê Út đang xem xét các tuyến hàng hải thay thế để tránh eo biển Hormuz. Đây được xem là động thái nhằm quản lý rủi ro gián đoạn vận tải biển trong dài hạn, hơn là dấu hiệu một thỏa thuận sắp đạt được.

Phản ứng của thị trường khá hạn chế. Theo Barron's, trong phiên giao dịch sớm tại châu Âu ngày 28, giá dầu Brent hợp đồng tháng 10 giảm 0,3% xuống còn 89,42 USD/thùng, trong khi giá dầu WTI giảm 0,3% xuống 83,25 USD/thùng. Giới phân tích cho rằng giá dầu giảm nhẹ do kỳ vọng về tiến triển đàm phán hòa bình và việc mở lại eo biển Hormuz suy yếu.

Diễn biến giá dầu cho thấy vấn đề này đang phản ánh trước tiên qua kênh năng lượng và chi phí vận tải biển, chứ chưa tác động trực tiếp đến thị trường tiền mã hóa. TokenPost trước đó cũng đưa tin rằng mối liên hệ trực tiếp với thị trường tài sản số hiện vẫn còn hạn chế.

Thị trường dự đoán Polymarket cũng cho thấy mức giá thận trọng. Hợp đồng “Thỏa thuận Mỹ-Iran năm 2026 có bao gồm khoản tiền tái thiết cho Iran hay không” đang ở mức khoảng 30%, trong khi tổng khối lượng giao dịch của thị trường liên quan đạt 470.606 USD. Mức giá này không phải là chỉ báo khẳng định khả năng đạt thỏa thuận, mà phản ánh cách dòng vốn của người tham gia được phân bổ.

Giá trên thị trường dự đoán khác với kết quả khảo sát dư luận hay các dự báo chính thức. Nó cho thấy dòng vốn đang nghiêng về phía nào trước một sự kiện cụ thể, nhưng có thể thay đổi nhanh tùy theo cơ cấu người tham gia và thanh khoản. Khi đọc các số liệu từ Polymarket, cần xem xét đồng thời khối lượng giao dịch và cấu trúc thị trường.

Với độc giả nói chung, diễn biến này tác động trước tiên qua giá dầu, cước vận tải biển và rủi ro địa chính trị tại Trung Đông, trước khi ảnh hưởng đến Bitcoin(BTC). Thay đổi trong điều kiện lưu thông qua eo biển Hormuz có thể tác động đến chi phí nhập khẩu dầu thô và chi phí logistics tại các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu.

Sau phát biểu của ông Rezaei, những điểm cần theo dõi tiếp theo là liệu danh sách điều kiện có trở thành đề xuất đàm phán chính thức hay không, liệu lập trường gây sức ép kinh tế của Mỹ có thay đổi hay không, và liệu các nước trung gian có đưa vấn đề tuyến hàng hải và nới lỏng trừng phạt vào cùng một bàn đàm phán hay không. Đến nay, những thông tin được công bố vẫn gần với việc tái thiết lập điều kiện đàm phán hơn là một thỏa thuận đã đạt được.