ECB vận hành Pontes từ quý 3/2026, siết kết nối thanh toán tài sản token hóa

Ngân hàng Trung ương châu Âu (European Central Bank - ECB) đang xúc tiến thiết kế hệ thống kết nối thanh toán tài sản token hóa với tiền ngân hàng trung ương. Đây là bước đưa các giao dịch tài chính dựa trên công nghệ sổ cái phân tán (DLT) vào mạng lưới thanh toán Eurosystem hiện có.

Theo phát biểu của Piero Cipollone, Ủy viên Hội đồng điều hành ECB, tại hội nghị chuyên đề của Ngân hàng Trung ương Đức (Bundesbank) ngày 26 tháng 8 (giờ địa phương), ECB sẽ xây dựng nền tảng vận hành cho tài chính token hóa thông qua hai chương trình Pontes và Appia. Pontes là hệ thống kết nối các nền tảng DLT trên thị trường với dịch vụ TARGET của Eurosystem, giúp hoàn tất phần thanh toán tiền mặt bằng tiền ngân hàng trung ương.

ECB cho biết Pontes sẽ được đưa vào vận hành ban đầu trong quý 3 năm 2026. Sau đó, thời gian hoạt động trong ngày làm việc sẽ được kéo dài lên 22,5 giờ, và đến giữa năm 2028, hệ thống hướng tới dịch vụ 24/7, khả năng lập trình cao hơn cùng hỗ trợ đa tiền tệ.

Appia là lộ trình dài hạn hơn Pontes. Trong tài liệu Appia công bố hồi tháng 3, ECB cho biết sẽ đưa ra bản thiết kế cho hệ sinh thái tài chính token hóa vào năm 2028. Các trục công việc bao gồm khả năng tương tác giữa tài sản, tiêu chuẩn kỹ thuật, thực thi chính sách tiền tệ và quản lý tài sản thế chấp.

Đằng sau kế hoạch này là tình trạng phân mảnh của thị trường vốn châu Âu. Trong cùng bài phát biểu, ông Cipollone chỉ ra rằng Liên minh châu Âu (EU) hiện có 31 trung tâm lưu ký chứng khoán trung ương (CSD), 14 đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và 323 sàn giao dịch. Năm 2023, hơn 95% giao dịch được thanh toán trong cùng một CSD riêng lẻ.

CSD là hạ tầng thị trường đảm nhận việc lưu ký và thanh toán chứng khoán, còn CCP đứng giữa các bên giao dịch để giảm rủi ro thanh toán. Do hạ tầng thị trường châu Âu bị chia cắt theo biên giới quốc gia và quy định riêng từng nước, giới quan sát lo ngại rằng ngay cả khi token hóa phát triển, dịch vụ thanh toán, lưu ký và quản lý tài sản vẫn có thể tiếp tục phân tán.

ECB cho rằng token hóa có thể gộp thanh toán, lưu ký và dịch vụ tài sản vào một nền tảng duy nhất. Tuy nhiên, cơ quan này cũng cảnh báo nếu tiền ngân hàng trung ương không còn giữ vai trò neo thanh toán, mức độ phụ thuộc vào các phương tiện thanh toán tư nhân có thể tăng lên. Vì vậy, trọng tâm của lộ trình lần này không nằm ở bản thân tài sản token hóa, mà ở việc xác định hạ tầng công nào sẽ đảm bảo tính chung thẩm của thanh toán.

Chính sách được triển khai theo từng giai đoạn. Ngày 27 tháng 1, ECB thông báo sẽ chấp nhận các tài sản có thể giao dịch được phát hành bởi CSD sử dụng DLT làm tài sản thế chấp cho Eurosystem kể từ ngày 30 tháng 3. Dù vậy, việc công nhận tài sản thế chấp đối với các tài sản phát hành hoàn toàn trên mạng lưới DLT vẫn đang được xem xét thêm.

Ngày 19 tháng 8, 61 bên liên quan gồm các tổ chức thị trường tài chính và cơ quan công quyền đã được chọn tham gia nhóm liên lạc Appia. Nhóm này có nhiệm vụ hỗ trợ vận hành Pontes và hiện thực hóa tầm nhìn của Appia. Việc cả hạ tầng thị trường lẫn cơ quan công quyền cùng tham gia một khuôn khổ thảo luận cho thấy giai đoạn kiểm chứng thực tế đang được mở rộng.

Trước đó, cấu trúc được xác nhận là sử dụng token tiền mặt trên nền tảng DLT của Eurosystem, hoặc thanh toán qua hệ thống thanh toán tổng tức thời (RTGS) mang tên T2. Pontes được giới thiệu như giải pháp của Eurosystem để kết nối các giao dịch tài chính bán buôn, trong đó có chứng khoán token hóa, với mạng lưới thanh toán bằng tiền ngân hàng trung ương.

Theo bài đăng về chính sách kinh tế vĩ mô thận trọng công bố tháng 4 của ECB, vốn hóa thị trường toàn cầu của tài sản token hóa trên các blockchain công khai được ước tính đạt 38 tỷ euro vào tháng 2 năm 2026, tăng so với mức 7,4 tỷ euro hồi đầu năm 2024. Tuy nhiên, ECB cũng đánh giá quy mô này vẫn còn hạn chế nếu so với thị trường tài chính truyền thống.

Isabel Schnabel, Ủy viên Hội đồng điều hành ECB, phát biểu tại hội nghị Jackson Hole ngày 28 tháng 8 rằng ngân hàng trung ương cũng cần “đi lên on-chain”. Bà nhấn mạnh cần hiện đại hóa tiền ngân hàng trung ương và các công cụ thực thi chính sách trong môi trường token hóa.

Phản ứng của thị trường hiện trái chiều. Trên LinkedIn và các diễn đàn, nhiều ý kiến cho rằng thanh toán dựa trên tiền ngân hàng trung ương có thể tháo gỡ nút thắt của giao dịch bán buôn token hóa. Ngược lại, cũng có lo ngại về vấn đề giám sát và kiểm soát liên quan đến đồng euro kỹ thuật số nói chung.

Vấn đề lần này không phải là yếu tố tác động giá ngắn hạn cho thị trường tiền mã hóa, mà là bài toán xác định điểm giao giữa mạng lưới thanh toán của ngân hàng trung ương và tài chính token hóa. Ở châu Âu, tranh luận không chỉ dừng ở việc có phát hành hay không, mà còn liên quan đến cách các nhà cung cấp thanh toán tư nhân và phương tiện thanh toán của ngân hàng trung ương cùng tồn tại.

Các tài liệu của ECB mô tả Pontes và Appia không phải là hai dự án tách biệt, mà là một chiến lược thống nhất: Pontes phụ trách kết nối thanh toán bằng tiền ngân hàng trung ương, còn Appia xử lý cấu trúc dài hạn về khả năng tương tác, tiêu chuẩn, quản lý tài sản thế chấp và thực thi chính sách tiền tệ.

Hiện tại, những gì đã được xác nhận chỉ là định hướng chính sách và lộ trình. Đây chưa phải là quy định chính thức yêu cầu đưa toàn bộ dự trữ lên chuỗi, và theo lộ trình đã công bố, Pontes sẽ vận hành ban đầu trong quý 3 năm 2026 rồi mở rộng dần thời gian hoạt động và tính năng cho tới giữa năm 2028.