Thuế 50% với Canada: Chính giới các bang biên giới Mỹ phản ứng dữ dội

Mỹ đã áp thuế 50% lên một loạt mặt hàng nhập khẩu từ Canada kể từ 0h01 ngày 22/8, khiến làn sóng phản đối lan rộng trong giới chính trị và doanh nghiệp tại các bang biên giới như Maine, Vermont và Michigan. Cả nghị sĩ Cộng hòa lẫn Dân chủ ở những khu vực có quan hệ thương mại lớn với Canada đều lên tiếng yêu cầu nối lại đàm phán.

Bộ Tài chính Canada cho biết mức thuế mới của Mỹ áp dụng cho lượng hàng hóa Canada trị giá khoảng 27,6 tỷ đô la Canada. Đáp lại, Canada sẽ áp thuế trả đũa 15%, 25% và 50% lên hàng hóa Mỹ kể từ 0h01 ngày 8/9. Hãng tin AP đưa tin quy mô đợt thuế trả đũa này vào khoảng 20 tỷ USD (khoảng 27.600 tỷ won).

Thủ tướng Canada Mark Carney chính thức tuyên bố dừng đàm phán, cho rằng Mỹ đã đưa ra những điều kiện mới không phù hợp với lợi ích của Canada. Ông Carney nói các điều kiện phía Mỹ đưa ra là “phi kinh tế và bất công”, một phát ngôn cho thấy Ottawa xem đây là bước lùi so với thiện chí trước đó. Ngược lại, phía Mỹ cáo buộc Canada bất ngờ đưa thêm nhiều yêu cầu vào phút chót khiến đàm phán đổ vỡ.

Mâu thuẫn lần này không chỉ dừng ở tranh chấp thương mại giữa hai chính phủ. Theo số liệu của Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ, năm 2025 Michigan xuất khẩu sang Canada lượng hàng hóa trị giá 23,2 tỷ USD (khoảng 32.000 tỷ won), chiếm 39% tổng kim ngạch xuất khẩu của bang. Maine xuất 1,3 tỷ USD (khoảng 1.794 tỷ won) sang Canada, tương đương 41%, còn Vermont xuất 635 triệu USD (khoảng 876,3 tỷ won), chiếm 31%.

Với các bang này, thuế quan không còn là chuyện đối ngoại xa vời mà tác động trực tiếp đến giá cả và việc làm. Hoạt động sản xuất, nông thủy sản và logistics qua lại biên giới vốn gắn bó chặt chẽ, nên chỉ cần thay đổi thuế suất cũng có thể kéo theo chi phí doanh nghiệp và giá tiêu dùng tăng.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins cho biết trong một tuyên bố rằng “đàm phán thương mại Mỹ - Canada cứ thay đổi thất thường khiến chi phí, rủi ro và sự bất định của doanh nghiệp Maine tăng lên”. Bà cho biết Maine nhập khẩu khoảng 2 tỷ USD (khoảng 2.760 tỷ won) hàng phi dầu mỏ từ Canada mỗi năm, đồng thời kêu gọi hai bên quay lại bàn đàm phán.

Thống đốc Vermont Phil Scott cũng chỉ trích việc Canada áp thuế trả đũa là “ý tưởng tồi”. Ông nói kinh tế, cộng đồng và tương lai của Vermont gắn bó sâu sắc với Canada, nên hai bên cần sớm đạt được một thỏa thuận bền vững.

Thống đốc Michigan Gretchen Whitmer cho rằng thuế quan thực chất là một khoản tăng thuế đánh vào các hộ gia đình và doanh nghiệp Michigan. Bà cảnh báo giá cả tại siêu thị, cây xăng có thể tăng, trong khi các nhà sản xuất ô tô buộc phải cân nhắc chuyển chi phí sang người tiêu dùng hoặc cắt giảm nhân sự.

Tại Michigan, chuỗi cung ứng ô tô là tâm điểm của tranh cãi. Phòng Thương mại Michigan và Phòng Thương mại Ontario ra tuyên bố chung, nhấn mạnh chuỗi cung ứng hai bên đã gắn kết sâu sắc và kêu gọi nối lại đàm phán. Giới doanh nghiệp khu vực Detroit cũng cảnh báo bế tắc kéo dài có thể vô tình tạo lợi thế cho các đối thủ cạnh tranh toàn cầu, đặc biệt là Trung Quốc.

Honda cho biết nếu không đạt được thỏa thuận mới, tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng Bắc Mỹ có thể buộc hãng phải tăng giá xe. Linh kiện ô tô thường phải qua biên giới nhiều lần trong quá trình lắp ráp, nên gánh nặng thuế quan dễ dồn tích vào giá thành xe hoàn chỉnh và lịch trình sản xuất.

Danh sách trả đũa của Canada cũng gây ra những phản ứng chính trị riêng. Trong bản danh sách sửa đổi công bố ngày 27/8, Bộ Tài chính Canada đã loại hải sản và các sản phẩm cá ra khỏi diện chịu thuế, giúp giảm bớt tác động trực tiếp mà ngành đánh bắt của Maine từng lo ngại.

Trước đó, ngành tôm hùm Maine từng lo ngại mức thuế 25% của Canada sẽ ảnh hưởng đến vụ đánh bắt mùa thu. Tuy nhiên, khi hải sản được loại khỏi danh sách cuối cùng, áp lực lên ngành đánh bắt địa phương đã nhẹ hơn so với dự tính ban đầu.

Về nguyên tắc, thuế trả đũa thường nhắm vào những ngành có ý nghĩa chính trị hoặc công nghiệp nhạy cảm với nước đối tác nhằm tăng áp lực đàm phán. Trong danh sách lần này, các mặt hàng như thép, sản phẩm sữa, đồ gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy - giấy và thiết bị điện tử đều được nêu tên, đặt lợi ích của các bang biên giới và khu vực sản xuất vào trung tâm của mâu thuẫn.

Căng thẳng còn có nguy cơ lan sang lĩnh vực ô tô và thép. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo riêng rằng Mỹ sẽ áp thuế 50% lên xe, xe tải, linh kiện và thép nhập khẩu từ Canada kể từ ngày 1/1/2027.

Hiện tại, hai mốc thời gian được xác nhận là ngày 8/9 khi Canada thực thi thuế trả đũa, và ngày 1/1/2027 khi Mỹ đe dọa áp thêm thuế mới. Áp lực đòi tái đàm phán từ chính giới và doanh nghiệp hai nước nhiều khả năng sẽ còn tăng thêm trước khi thuế trả đũa của Canada chính thức có hiệu lực.