700 tỷ USD dư địa chịu rủi ro lãi suất ngân hàng có thể co lại vì tiền gửi token hóa

Sự kết hợp giữa tiền gửi token hóa (tokenized deposit) và AI đại lý (agentic AI) có thể khiến dòng tiền gửi ngân hàng dịch chuyển nhanh hơn, từ đó thu hẹp khả năng ngân hàng nắm giữ tài sản cho vay dài hạn. Điều này không có nghĩa là số dư tiền gửi biến mất ngay lập tức, mà cho thấy khả năng ngân hàng chấp nhận rủi ro lãi suất để duy trì tài sản kỳ hạn dài có thể suy yếu.

Theo báo cáo mang tên “Tiền gửi token hóa có thể ảnh hưởng đến thanh khoản và chuyển đổi kỳ hạn của ngân hàng” do Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas (Federal Reserve Bank of Dallas) công bố ngày 25 (giờ địa phương), tiền gửi token hóa có thể làm thay đổi cách ngân hàng quản lý thanh khoản cũng như cấu trúc chuyển đổi kỳ hạn. Báo cáo do Rosie Levy và Srini Ramaswamy, đều là chuyên gia kinh tế tài chính cấp cao của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas, thực hiện.

Tiền gửi token hóa là hình thức đưa tiền gửi ngân hàng lên blockchain hoặc sổ cái số. Khác với stablecoin vốn là tài sản vận hành bên ngoài hệ thống ngân hàng, tiền gửi token hóa vẫn là khoản tiền gửi nằm trong khuôn khổ quản lý ngân hàng hiện hành. Tuy nhiên, khi được tích hợp tính năng thanh toán 24/7 và lập trình tự động, người gửi tiền có thể chuyển tiền sang ngân hàng trả lãi suất cao hơn với tốc độ nhanh hơn nhiều.

Báo cáo nhận định nếu AI đại lý được kết hợp thêm, dòng vốn có thể dịch chuyển giữa các ngân hàng gần như tức thời mà người gửi tiền không cần thao tác trực tiếp. Trước đây, tiền gửi truyền thống có tính “dính” nhất định nhờ mối quan hệ khách hàng, thói quen thanh toán và chi phí chuyển đổi. Khi độ dính này giảm, ngân hàng buộc phải thận trọng hơn khi quyết định cho vay lãi suất cố định dài hạn hoặc nắm giữ trái phiếu kỳ hạn dài.

Con số đáng chú ý không phải là dư nợ cho vay, mà là dư địa chịu rủi ro lãi suất. Dựa trên dữ liệu tài sản – nợ phải trả của các ngân hàng thương mại Mỹ, báo cáo ước tính mức độ chịu rủi ro thời hạn (duration) của tổng tài sản ngân hàng vào khoảng 7 nghìn tỷ USD, trong đó khoảng 80% được hỗ trợ bởi đặc tính kỳ hạn của tiền gửi.

Theo kịch bản mà báo cáo đưa ra, nếu thời gian tồn tại bình quân gia quyền (WAL) của tiền gửi giảm 10%, dư địa chuyển đổi kỳ hạn của ngân hàng sẽ giảm khoảng 580 tỷ USD, tính theo quy đổi trái phiếu kỳ hạn 10 năm. Nếu độ nhạy lãi suất của tiền gửi tăng 10%, dư địa chấp nhận rủi ro thời hạn của ngân hàng sẽ giảm khoảng 700 tỷ USD trên cùng cơ sở quy đổi. Báo cáo không đưa ra công thức tính lãi suất cho vay cụ thể từ các con số này.

Để duy trì cơ cấu cho vay hiện tại, ngân hàng sẽ phải điều chỉnh cấu trúc nợ. Báo cáo chỉ ra rằng ngân hàng có thể tăng tỷ trọng phát hành nợ có kỳ hạn, nhưng nếu phải dựa nhiều vào nguồn vốn bán buôn (wholesale funding), điều này có thể tác động tiêu cực đến chi phí tín dụng của người tiêu dùng và doanh nghiệp. Việc lãi suất vay của khách hàng phổ thông tăng lên là suy luận rút ra từ thay đổi cấu trúc này, không phải là kết luận mà báo cáo trực tiếp tính toán.

Chuyển đổi kỳ hạn (maturity transformation) là cơ chế ngân hàng nhận tiền gửi kỳ hạn ngắn rồi dùng để cho vay và đầu tư trái phiếu kỳ hạn dài. Tiền gửi càng ổn định, ngân hàng càng có thể nắm giữ nhiều tài sản dài hạn. Ngược lại, khi tiền gửi phản ứng nhạy với lãi suất, ngân hàng buộc phải tích trữ thêm tài sản thanh khoản hoặc tìm nguồn vốn có kỳ hạn dài hơn.

Câu chuyện tiền gửi token hóa cũng gắn liền với làn sóng phát triển của stablecoin, dù bản chất pháp lý của hai loại tài sản này khác nhau. Stablecoin thường do một tổ chức phát hành riêng biệt phát hành, dựa trên tài sản dự trữ, trong khi tiền gửi token hóa vẫn là khoản nợ của ngân hàng, chỉ được thể hiện trên sổ cái số.

Trên thực tế, các ngân hàng đã bắt đầu hành động. Trong thông cáo báo chí ngày 4, Wells Fargo(WFC) cho biết sẽ ra mắt dịch vụ tiền gửi token hóa ở quy mô giới hạn cho khách hàng doanh nghiệp và thương mại vào mùa thu năm nay. Phạm vi áp dụng ban đầu chỉ giới hạn ở giao dịch giữa đô la Mỹ và bảng Anh. Wells Fargo(WFC) cho biết sẽ mở rộng phạm vi khách hàng, quốc gia và loại tiền tệ trong năm 2027.

Đây là bước tiếp nối của kế hoạch mà Wells Fargo(WFC) từng công bố về việc triển khai từng bước dịch vụ thanh toán tiền gửi token hóa cho khách hàng doanh nghiệp và thương mại vào mùa thu năm nay. Ở thời điểm đó, phạm vi ban đầu cũng chỉ giới hạn ở giao dịch đô la Mỹ và bảng Anh, với lộ trình mở rộng đồng tiền hỗ trợ và nhóm khách hàng sau năm 2027.

The Clearing House cũng cho biết trong bài viết công khai ngày 6 rằng tổ chức này đang thảo luận để phát triển tiền gửi token hóa thành hạ tầng thanh toán thương mại thông dụng hằng ngày. Trong ngành ngân hàng, các thử nghiệm về cấu trúc thanh toán và quyết toán liên ngân hàng, như dự án thí điểm tiền gửi token hóa sử dụng sổ cái của SWIFT, vẫn đang tiếp tục được triển khai.

Khi tiền gửi token hóa được mở rộng, bên hưởng lợi và bên chịu áp lực có thể khác nhau. Khách hàng doanh nghiệp có thể được hưởng hiệu quả từ thanh toán liên tục, chi trả có điều kiện và quyết toán nhanh. Ngân hàng có thể nâng cao năng lực cạnh tranh trong thanh toán, nhưng khi tính linh động của tiền gửi tăng lên, ngân hàng cũng phải gánh thêm áp lực về ổn định nguồn vốn và quản lý rủi ro lãi suất.

Thị trường Hàn Quốc cũng có điểm liên quan, khi các thảo luận về chứng khoán token hóa, stablecoin và thanh toán số của ngành ngân hàng đều đang chạm đến ranh giới giữa phương tiện thanh toán và dòng vốn mang tính chất tiền gửi. Tuy nhiên, đối tượng phân tích của báo cáo này là cấu trúc tài sản – nợ phải trả của các ngân hàng thương mại Mỹ, không phải là số liệu hay tác động đến lãi suất cho vay của ngành ngân hàng Hàn Quốc.

Báo cáo khẳng định tiền gửi token hóa vẫn đang ở giai đoạn đầu. Tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào △mức độ dịch chuyển của người gửi tiền △chính sách giá của ngân hàng △thiết kế mạng lưới △tốc độ áp dụng quy định. Vấn đề được xác nhận hiện nay không phải là việc lãi suất cho vay chắc chắn tăng, mà là sự thay đổi trong cấu trúc huy động vốn và chuyển đổi kỳ hạn của ngân hàng.