Lần đầu tiên: Iraq mở thầu giao dầu Basrah ngoài eo Hormuz

Iraq lần đầu tiên đưa ra lựa chọn giao dầu thô Basrah cho người mua bên ngoài eo biển Hormuz, giữa lúc rủi ro trên tuyến vận chuyển này sau chiến tranh Trung Đông đẩy chi phí thu mua dầu lên cao. Tổ chức Tiếp thị Dầu mỏ Nhà nước Iraq (SOMO) đang mở rộng tuyến xuất khẩu bằng hình thức chuyển tải giữa tàu với tàu (STS).

Theo Bloomberg đưa tin ngày 27 (giờ địa phương), SOMO đã phát hành gói thầu giao hai loại dầu Basrah Medium và Basrah Heavy theo hình thức STS gần vùng biển Oman. Với cách này, tàu của bên mua có thể nhận hàng mà không cần đi sâu vào vịnh Ba Tư hay trực tiếp băng qua eo biển Hormuz.

Đây được xem là trường hợp đầu tiên cho phép người mua nhận dầu Iraq bên ngoài eo biển Hormuz kể từ khi chiến tranh nổ ra vào cuối tháng 2 năm 2026. Tuy nhiên, tàu chở dầu đầu tiên vẫn phải di chuyển từ Basrah sang khu vực Oman. Nói cách khác, gánh nặng đi vào eo biển của tàu bên mua giảm bớt, nhưng bản thân lô hàng Iraq vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi rủi ro liên quan đến eo biển này.

Chuyển tải tàu với tàu là hình thức bơm dầu trực tiếp giữa hai tàu chở dầu trên biển, không cần cập cảng. Trong giao dịch dầu thô thông thường, chi phí thu mua không chỉ phụ thuộc vào giá mà còn vào khả năng thuê tàu, phí bảo hiểm, thời gian chờ và lịch trình cập bến. Khi quãng đường đi vào bên trong eo biển được rút ngắn, bên mua có thể giảm bớt một phần áp lực vận hành.

Eo biển Hormuz là điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến các nước nhập khẩu dầu tại châu Á, trong đó có Hàn Quốc. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trung bình mỗi ngày trong năm 2025 có khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển này, tương đương khoảng 25% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu.

IEA cho biết chỉ Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất có thể vòng qua một phần bằng đường ống, trong khi Iraq, Kuwait, Qatar và Iran phần lớn vẫn phụ thuộc vào eo biển Hormuz để xuất khẩu. Trong cơ cấu mà phần lớn lượng dầu xuất khẩu Iraq tập trung ở các cảng phía nam, bất kỳ gián đoạn nào trong lưu thông qua eo biển cũng có thể kéo theo xáo trộn lịch trình xếp hàng và gánh nặng cước vận chuyển.

Trước đó, Iraq từng dùng chiết khấu để thu hút người mua. Reuters đưa tin SOMO đã đưa ra mức chiết khấu lớn cho dầu Basrah xếp hàng bên trong eo biển. Cụ thể, dầu Basrah Medium được chiết khấu 25-27 USD/thùng, còn Basrah Heavy được chiết khấu 27,80-29,80 USD/thùng.

TokenPost từng đưa tin về việc chiết khấu dầu Iraq gắn với làn sóng nhà máy lọc dầu Trung Quốc mở rộng thu mua giữa lúc tuyến Hormuz bất ổn. Thời điểm đó, tiêu chí thu mua dầu vùng Vịnh đã mở rộng từ giá đơn thuần sang cả cước vận chuyển, bảo hiểm và khả năng hàng đến đúng hẹn.

Sau đó, Iraq đồng thời tìm kiếm giấy phép thông hành và các tuyến thay thế. Reuters cho biết Iran đã cho phép một số tàu chở dầu của Iraq đi qua eo biển Hormuz. Cùng lúc, Iraq cũng đang xem xét các tuyến xuất khẩu khác qua Ceyhan (Thổ Nhĩ Kỳ), Banias (Syria) và Aqaba (Jordan).

TokenPost trước đó cũng đã đưa tin việc Iran cho phép một số tàu chở dầu Iraq đi qua eo biển Hormuz. So với việc chỉ trông chờ vào giấy phép thông hành, gói thầu STS lần này gần với một bước đi kết hợp: vừa xếp hàng bên trong eo biển, vừa chuyển tải bên ngoài eo biển, vừa tính đến các tuyến xuất khẩu thay thế.

Phản ứng của thị trường hiện chưa tách bạch thành yếu tố riêng của Iraq. Reuters cho biết trong phiên sáng 27, giá dầu Brent giao dịch quanh mức 88 USD/thùng, còn dầu WTI quanh mức 82 USD/thùng. Thị trường có vẻ phản ánh đồng thời cả đàm phán nối lại lưu thông qua Hormuz lẫn diễn biến hạ nhiệt căng thẳng Trung Đông, chứ không riêng phương thức giao hàng mới của Iraq.

Mức phí bù rủi ro cũng khó có thể xem là đã biến mất hoàn toàn. Việc trước đó SOMO đưa ra mức chiết khấu 25-29,80 USD/thùng cho thấy người mua vẫn đang tính đến chi phí và rủi ro khi xếp hàng bên trong eo biển. Gói thầu STS là một nỗ lực để giảm bớt gánh nặng này, nhưng điều kiện giao dịch thực tế còn phải chờ kết quả đấu thầu mới có thể đánh giá.

Đối với các nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp nhập khẩu dầu của Hàn Quốc, biến số Hormuz cũng gắn trực tiếp với chi phí thu mua và lịch trình giao hàng. Tại thị trường châu Á vốn phụ thuộc nhiều vào dầu Trung Đông, gián đoạn lưu thông qua eo biển có thể lan sang cước vận chuyển, phí bảo hiểm và cuộc cạnh tranh tìm nguồn dầu thay thế. Nếu hình thức chuyển tải ngoài khơi Oman thực sự tạo ra khối lượng giao dịch, lựa chọn của bên mua có thể được mở rộng thêm.

Tuy nhiên, gói thầu lần này có dẫn đến kết quả trúng thầu thực tế hay không, và khối lượng giao dịch cụ thể là bao nhiêu, hiện chưa được công bố. Hiệu quả ổn định giá cũng chỉ có thể đánh giá sau khi đấu thầu hoàn tất và điều kiện vận chuyển thực tế được xác nhận.