AI đầu tư 650 tỷ USD, nút thắt dồn về linh kiện quang

Cuộc đua mở rộng trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ đang dịch chuyển trọng tâm từ cuộc chiến giành chip sang bài toán nguồn cung linh kiện quang học và thiết bị điện. Các khoản chi vốn khổng lồ của nhóm Big Tech gồm Microsoft(MSFT), Amazon(AMZN), Alphabet(GOOGL) và Meta(META) đang khiến sự phụ thuộc vào bộ thu phát quang (optical transceiver) và thiết bị điện sản xuất tại Trung Quốc trở thành nút thắt mới.

Theo Bloomberg đưa tin hồi tháng 2/2026, tổng chi vốn năm nay của 4 hãng công nghệ lớn Mỹ có thể lên tới khoảng 650 tỷ USD. Đến tháng 4 cùng năm, trong bối cảnh làn sóng đầu tư AI tiếp tục mở rộng, con số này được nhắc tới ở mức vượt 700 tỷ USD, thậm chí lên tới 725 tỷ USD.

Khoản tiền này được rót vào xây dựng trung tâm dữ liệu, máy chủ, thiết bị mạng và hệ thống điện. Điều đó cho thấy đầu tư hạ tầng AI không còn chỉ dừng ở việc gom GPU của Nvidia(NVDA) mà đã lan rộng ra toàn bộ lưới điện và thiết bị kết nối.

Một cụm AI quy mô lớn cần kết nối chặt chẽ hàng chục nghìn GPU và máy chủ. Nếu thiếu bộ thu phát quang dùng để truyền dữ liệu giữa các rack và giữa các máy chủ, tiến độ vận hành toàn bộ cụm máy có thể bị chậm lại dù đã có đủ thiết bị tính toán.

Trong báo cáo công bố ngày 4 tháng 8, Counterpoint Research nhận định các nhà sản xuất Trung Quốc cung cấp khoảng 2/3 sản lượng bộ thu phát quang cho trung tâm dữ liệu toàn cầu tính theo đơn vị. Theo doanh thu, Zhongji Innolight chiếm khoảng 27% thị phần, Coherent khoảng 17% và Lumentum khoảng 6%.

Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đang chuẩn bị phương án ngăn nhập khẩu các mẫu bộ thu phát quang mới sản xuất tại Trung Quốc. Reuters dẫn lời nhiều nguồn tin cho biết FCC đang xem xét biện pháp này với lý do bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng cho trung tâm dữ liệu AI. Tuy nhiên, quy định vẫn chưa được chốt và có thể được điều chỉnh hoặc tạm hoãn.

Biện pháp mà FCC cân nhắc thiên về hạn chế nhập khẩu các mẫu mới của Trung Quốc hơn là tháo dỡ thiết bị đã lắp đặt. Đây là lý do giới phân tích cho rằng áp lực nguồn cung sẽ dồn vào các đợt mở rộng thế hệ tiếp theo, thay vì ảnh hưởng ngay tới hệ thống đang vận hành.

Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng khó có thể chỉ đơn giản là đổi nguồn nhập khẩu. Counterpoint Research đánh giá các nhà cung cấp Mỹ và châu Âu khó hấp thụ hết sản lượng của doanh nghiệp Trung Quốc trong vòng 12-24 tháng. Chỉ cần thiếu hụt một phần bộ thu phát quang, toàn bộ tiến độ lắp đặt và kiểm định trung tâm dữ liệu có thể bị trì hoãn.

Thiết bị điện cũng đang chịu áp lực tương tự. Bộ Năng lượng Mỹ, trong bản dự thảo nghiên cứu nhu cầu truyền tải điện quốc gia năm 2026 công bố ngày 9 tháng 7, cho biết cần bổ sung hạ tầng truyền tải do nhu cầu điện tăng từ trung tâm dữ liệu, ngành sản xuất và các phụ tải công nghiệp lớn. TokenPost từng đưa tin lượng trung tâm dữ liệu chờ đấu nối vào lưới điện Texas chiếm tỷ trọng lớn trong danh sách chờ.

Trong phân tích công bố ngày 31 tháng 8, Wood Mackenzie cho biết thị trường máy biến áp điện của Mỹ năm 2026 thiếu hụt khoảng 15%, còn thị trường trạm biến áp thiếu khoảng 8%. Đơn vị này nhận định các hạn chế đối với thiết bị điện cỡ lớn của Trung Quốc có thể tác động tới thị trường nhập khẩu trị giá hơn 22 tỷ USD tính từ năm 2025.

Máy biến áp và trạm biến áp là thiết bị kết nối nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu với lưới điện thực tế. Doanh nghiệp phát triển trung tâm dữ liệu thường phải đồng bộ giữa đấu nối điện, nâng cấp lưới truyền tải, hệ thống làm mát và nguồn điện dự phòng, nên chỉ mua máy chủ là chưa đủ để chốt tiến độ mở rộng.

Trung Quốc đã phản ứng với động thái xem xét quy định của Mỹ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian (Lâm Kiến) phát biểu tại họp báo thường kỳ ngày 5 tháng 8 rằng "chủ nghĩa bảo hộ không giúp nước Mỹ cạnh tranh hơn". Phía Trung Quốc cho rằng Mỹ đang mở rộng khái niệm an ninh quốc gia để gây sức ép với doanh nghiệp nước này.

Phản ứng thị trường có sự phân hóa. Reuters cho biết sau thông tin về khả năng siết quy định, cổ phiếu phần cứng AI của Trung Quốc giảm, chỉ số dịch vụ viễn thông CSI300 có thời điểm giảm 6% ngay đầu phiên. Ngược lại, cổ phiếu các doanh nghiệp linh kiện quang học Mỹ như Coherent, Lumentum và Applied Optoelectronics tăng giá.

Diễn biến này cho thấy kỳ vọng về quy định mới đã phần nào phản ánh vào giá một số cổ phiếu, chứ không hàm ý xu hướng giá trong thời gian tới. Việc hạn chế chuỗi cung ứng có thể được xem là cơ hội đơn hàng cho doanh nghiệp Mỹ, nhưng đồng thời cũng có thể làm tăng chi phí và thời gian chờ thiết bị của các nhà vận hành trung tâm dữ liệu.

Câu chuyện này cũng có điểm liên hệ với thị trường trong khu vực. Việc mở rộng máy chủ AI vốn gắn liền với nhu cầu bộ nhớ băng thông cao (HBM), DRAM, đóng gói chip, linh kiện quang học và thiết bị điện. TokenPost từng đưa tin thảo luận về đầu tư hạ tầng AI đang dịch chuyển sang vòng xoay giữa các nút thắt vốn đã được biết đến.

Cuộc đua hạ tầng AI giờ đây khó có thể chỉ giải thích bằng nguồn cung chất bán dẫn. Bộ thu phát quang, máy biến áp, trạm biến áp và lưới truyền tải đều phải đi cùng nhau thì trung tâm dữ liệu mới thực sự vận hành được. Đề xuất quy định của FCC vẫn chưa ở giai đoạn cuối, phạm vi công bố và thời điểm áp dụng sẽ được xác định trong các bước tiếp theo.