20 triệu thùng dầu/ngày qua Hormuz, kinh tế Vùng Vịnh mở đường vòng

Cuộc chiến tại Iran bước sang tháng thứ sáu, buộc kinh tế Vùng Vịnh tái cấu trúc theo hướng giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz bằng các tuyến đường vòng. Khi tuyến vận chuyển dầu thô và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) bị lung lay, cú sốc đang lan rộng và chia đều sang các lĩnh vực năng lượng, hàng không - du lịch, tài chính và mạng lưới thương mại.

Hãng tin AP (Associated Press) cho biết trật tự Trung Đông đã thay đổi sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran, nhưng hướng đi lại không như hai nước này kỳ vọng. Chính quyền Iran không sụp đổ mà còn biến eo biển Hormuz thành đòn bẩy. Các nước sản xuất dầu Vùng Vịnh nhận ra những lỗ hổng trong chiếc ô an ninh của Mỹ mà họ dựa vào suốt nhiều thập kỷ, và bắt đầu tìm phương án thay thế.

Sự thay đổi này quan trọng bởi liên quan trực tiếp đến tuyến vận chuyển năng lượng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong năm 2025, trung bình mỗi ngày có 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển Hormuz. Khoảng 25% lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu đi qua tuyến này, và phần lớn lượng LNG xuất khẩu của Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cũng phải qua eo biển này.

Eo biển Hormuz vẫn chưa trở lại hoạt động bình thường. AP đưa tin ngày 25, Iran và Oman đã thảo luận về tuyến đường tạm thời quản lý tàu thuyền qua lại và phương án rà phá thủy lôi. Tuy nhiên, hãng tin này cho biết phần lớn eo biển vẫn trong tình trạng bị phong tỏa.

TokenPost cũng từng đưa tin Iran duy trì lập trường đóng cửa eo biển Hormuz. Khi đó, Iran đưa ra các điều kiện để mở lại eo biển gồm Mỹ thực hiện đúng cam kết, chấm dứt chiến tranh, dỡ phong tỏa và giải quyết vấn đề Yemen.

Một số tuyến đường vòng đã tồn tại. IEA giải thích Ả Rập Xê Út và UAE có một số tuyến xuất khẩu dầu thô không cần đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Iran, Iraq, Kuwait, Qatar và Bahrain vẫn phụ thuộc phần lớn vào eo biển này để xuất khẩu dầu thô.

Thay đổi của kinh tế Vùng Vịnh không phải là việc thay đổi hoàn toàn mạng lưới logistics, mà giống một phản ứng nhằm phân tán rủi ro đang dồn vào một điểm nghẽn cụ thể hơn. Ả Rập Xê Út và UAE tăng cường sử dụng các tuyến xuất khẩu vòng sẵn có, còn Oman tham gia đàm phán quản lý tuyến hàng hải, qua đó giúp phân tán cú sốc.

Du lịch và hàng không là những lĩnh vực chịu tác động đầu tiên. Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới (WTTC) ngày 11 tháng 3 ước tính xung đột Iran khiến ngành du lịch - lữ hành Trung Đông thiệt hại tối thiểu 600 triệu USD (khoảng 829,2 tỷ won) mỗi ngày về chi tiêu của du khách quốc tế.

Trong báo cáo tác động kinh tế công bố ngày 6 tháng 8, WTTC dự báo GDP ngành du lịch - lữ hành Trung Đông sẽ giảm 14,5% trong năm 2026, xuống còn 330 tỷ USD (khoảng 456,06 nghìn tỷ won). Đánh giá cho rằng cú sốc chiến tranh đang đè nặng cùng lúc lên nhu cầu du lịch ngắn hạn và chi tiêu tiêu dùng.

Số liệu nửa đầu năm của Sân bay Quốc tế Dubai cũng cho thấy xu hướng tương tự. Sân bay Dubai công bố ngày 26 cho biết lượng hành khách nửa đầu năm 2026 đạt 31,5 triệu lượt, giảm 31,3% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, xu hướng theo tháng đã cải thiện từ quý 2. Lượng hành khách quý 2 đạt 13 triệu lượt, tăng dần theo từng tháng: 3,5 triệu lượt vào tháng 4, 4,5 triệu lượt vào tháng 5 và 5 triệu lượt vào tháng 6. Dù có dấu hiệu phục hồi, mức giảm trong nửa đầu năm vẫn còn lớn.

Thị trường tài chính cũng biến động theo tin tức ngoại giao. Reuters đưa tin ngày 11, khi kỳ vọng về thỏa thuận Mỹ - Iran suy yếu, chứng khoán Vùng Vịnh đồng loạt giảm. Chỉ số Dubai giảm 0,4%, chỉ số Abu Dhabi giảm 0,8%, còn giá dầu Brent trong cùng bản tin ghi nhận ở mức 87,51 USD/thùng.

Áp lực trừng phạt cũng đang thay đổi mạng lưới kết nối của kinh tế Vùng Vịnh. AP đưa tin ngày 24, UAE đã ngừng các giao dịch tài chính và thương mại với Iran. UAE vốn chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung hàng nhập khẩu và kênh thanh toán quốc tế của Iran.

Áp lực kinh tế của Mỹ nhắm vào Iran cũng là yếu tố thúc đẩy tái cấu trúc mạng lưới tài chính - thương mại. TokenPost từng đưa tin Bộ Tài chính Mỹ đã triển khai các biện pháp gây áp lực kinh tế nhắm vào nguồn nhập khẩu dầu thô và mạng lưới tài chính của Iran. Biện pháp này không chỉ nhắm vào Iran mà còn cả mạng lưới bên thứ ba giao dịch với Iran.

Kinh tế Vùng Vịnh không tránh khỏi cú sốc chiến tranh. Nhưng những thay đổi hiện tại giống một quá trình tái cấu trúc hơn là suy giảm kinh tế đơn thuần. Vận chuyển năng lượng đang mở rộng các tuyến đường vòng, ngành hàng không - du lịch theo dõi tốc độ phục hồi nhu cầu, còn tài chính - thương mại đang giảm dần kết nối với Iran.