2.000 tỷ yên/tháng: BOJ hạ mua trái phiếu từ 4/2027, Bộ Tài chính Nhật chưa xét mua lại trái phiếu siêu dài hạn

Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết trong tài liệu công bố tháng 9 năm 2025 rằng cơ quan này chưa xem xét cụ thể phương án mua lại và hủy bỏ quy mô lớn trái phiếu chính phủ siêu dài hạn. Cùng lúc đó, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang lên kế hoạch giảm lượng mua trái phiếu chính phủ hàng tháng xuống còn khoảng 2.000 tỷ yên kể từ sau tháng 4 năm 2027.

Tại cuộc họp với các thành viên đặc biệt của thị trường trái phiếu chính phủ ngày 24 tháng 9 năm 2025, Bộ Tài chính Nhật Bản nêu rõ hiện tại chưa xem xét cụ thể việc mua lại và hủy trái phiếu siêu dài hạn. Cơ quan này giải thích rằng nếu chính phủ trực tiếp mua trái phiếu, cần cân nhắc đồng thời tác động đến tính tự chủ của thị trường lẫn chính sách quản lý nợ quốc gia.

Tuy nhiên, tính đến tháng 9 năm 2026, chưa có thông tin xác nhận Bộ Tài chính đã công bố lập trường mới nào khác. Do đó, phát biểu nói trên nên được hiểu là quan điểm chính thức từng nêu trong tài liệu trước đây, hơn là khẳng định chắc chắn về chính sách đang áp dụng hiện nay.

Về phía Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, kế hoạch mua trái phiếu chính phủ dài hạn được công bố ngày 16 tháng 6 cho thấy lượng mua hàng tháng sẽ giảm dần theo từng giai đoạn: khoảng 2.500 tỷ yên trong giai đoạn tháng 7-9 năm 2026, khoảng 2.300 tỷ yên trong giai đoạn tháng 10-12 năm 2026, khoảng 2.100 tỷ yên trong giai đoạn tháng 1-3 năm 2027, và từ tháng 4 năm 2027 trở đi duy trì ở mức khoảng 2.000 tỷ yên mỗi tháng.

Con số này có phần khác với thông tin từng được biết đến trước đó, theo đó BOJ sẽ giảm lượng mua hàng tháng từ 4.100 tỷ yên xuống còn 2.000 tỷ yên tính đến tháng 4 năm 2027. Trên thực tế, mức 4.100 tỷ yên là số liệu áp dụng cho giai đoạn tháng 4-6 năm 2025 trong kế hoạch chính thức mới nhất của BOJ, còn từ tháng 6 năm 2026, lượng mua đã được điều chỉnh giảm từ 2.700 tỷ yên xuống 2.500 tỷ yên.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản khẳng định lãi suất dài hạn về nguyên tắc cần được hình thành theo cơ chế thị trường tài chính. Cơ quan này cho biết nếu lãi suất dài hạn tăng đột biến, BOJ có thể tăng quy mô mua trái phiếu hoặc triển khai nghiệp vụ mua theo lãi suất chỉ định, bất kể kế hoạch mua đã định trước.

Nghiệp vụ mua theo lãi suất chỉ định là phương thức BOJ mua trái phiếu chính phủ không giới hạn khối lượng theo mức lợi suất do chính BOJ ấn định. Nói cách khác, BOJ vẫn giữ định hướng thu hẹp quy mô mua trái phiếu, nhưng để ngỏ khả năng triển khai công cụ riêng nếu thị trường biến động mạnh.

Trái phiếu chính phủ siêu dài hạn là loại trái phiếu chính phủ Nhật Bản có kỳ hạn rất dài. Nếu chính phủ trực tiếp mua và hủy trái phiếu trên thị trường này, nguồn cung lưu hành cũng như quá trình hình thành giá có thể bị ảnh hưởng. Đây là lý do Bộ Tài chính cho rằng cần xem xét đồng thời tính tự chủ của thị trường lẫn chính sách quản lý nợ công.

Dù vậy, Bộ Tài chính Nhật Bản không dừng toàn bộ hoạt động mua trái phiếu. Cơ quan này vẫn duy trì chương trình mua lại và hủy bỏ ở quy mô giới hạn đối với trái phiếu liên kết lạm phát, với tổng giá trị dự kiến mua trong giai đoạn tháng 7-9 năm 2026 là 30 tỷ yên, chia đều khoảng 15 tỷ yên cho tháng 7 và tháng 9.

Chương trình mua trái phiếu liên kết lạm phát theo quy mô cố định và phương án mua quy mô lớn trái phiếu siêu dài hạn trên thị trường là hai việc khác nhau về đối tượng lẫn mục đích. Chương trình đầu là công cụ quản lý nợ có giới hạn, trong khi phương án sau có thể tác động trực tiếp đến cung cầu và giá cả trên thị trường trái phiếu siêu dài hạn.

Khi BOJ tiếp tục thu hẹp quy mô mua trái phiếu, phần trái phiếu mà khu vực tư nhân phải hấp thụ nhiều khả năng sẽ tăng lên. Về phần mình, Bộ Tài chính Nhật Bản cho đến nay vẫn nghiêng về hướng quản lý thông qua kế hoạch phát hành trái phiếu và cân đối cung cầu thị trường, thay vì để chính phủ trực tiếp mua vào để bù đắp.

Một số ý kiến đề cập khả năng dòng vốn Nhật Bản dịch chuyển từ trái phiếu nước ngoài tại Mỹ, châu Âu quay trở lại trái phiếu chính phủ Nhật Bản. Tuy nhiên, tính đến tháng 9 năm 2026, chưa có dữ liệu chính thức về dòng vốn xác nhận cho nhận định này. Tác động thực tế đến lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản cũng như cách phân bổ tài sản của nhà đầu tư cần được theo dõi thêm dựa trên cung cầu thị trường thực tế và tiến độ triển khai kế hoạch mua trái phiếu của BOJ.

Về lịch trình sắp tới, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản dự kiến hạ lượng mua hàng tháng xuống 2.300 tỷ yên trong giai đoạn tháng 10-12 năm 2026, rồi tiếp tục giảm còn 2.100 tỷ yên trong giai đoạn tháng 1-3 năm 2027. Từ tháng 4 năm 2027 trở đi, mức mua hàng tháng dự kiến được giữ ở khoảng 2.000 tỷ yên.

Kế hoạch mua trái phiếu chính phủ được Ngân hàng Trung ương Nhật Bản công bố ngày 16 tháng 6 đã nêu rõ lộ trình cắt giảm nói trên, cùng phương án ứng phó trong trường hợp lãi suất tăng đột biến.