10.000 tỷ Euro tiết kiệm EU hướng vào đầu tư doanh nghiệp, không bắt buộc

Liên minh châu Âu (EU) đang đẩy nhanh kế hoạch "Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư" (Savings and Investments Union, SIU) nhằm kết nối khoảng 10.000 tỷ Euro tiền tiết kiệm của các hộ gia đình với hoạt động đầu tư của doanh nghiệp trong khối. Đây không phải là chính sách buộc người dân chuyển tiền gửi ngân hàng, mà là mở rộng lựa chọn đầu tư tự nguyện nhằm thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp và tích hợp thị trường vốn.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen (Ursula von der Leyen) phát biểu tại sự kiện thường niên của Phong trào Doanh nghiệp Pháp (MEDEF) ở Paris, Pháp ngày 27 tháng 8 rằng "châu Âu có tiền tiết kiệm, nhưng đáng tiếc số tiền này đang nằm im". Bà giải thích mục tiêu của SIU là đưa dòng vốn hiện đang nằm trong tài khoản tiết kiệm ngân hàng đến với các doanh nghiệp châu Âu.

Bà von der Leyen cho biết sẽ thúc đẩy để 27 quốc gia thành viên EU đạt đồng thuận về đề xuất này trước cuối năm nay. Bà cũng để ngỏ khả năng nếu không đạt được sự đồng thuận của toàn bộ thành viên, các nước có thiện chí tham gia có thể triển khai trước.

SIU là chính sách kết nối tiền tiết kiệm hộ gia đình châu Âu với thị trường vốn để hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn. Ủy ban châu Âu đã thông qua chiến lược SIU ngày 19 tháng 3 năm 2025, đưa ra khung huy động vốn trong khối cho các lĩnh vực như đổi mới sáng tạo, quốc phòng và chuyển đổi năng lượng.

Theo Ủy ban châu Âu, nếu SIU vận hành hiệu quả, chính sách này có thể huy động thêm tối đa 470 tỷ Euro vốn đầu tư. Cơ sở của kế hoạch là thực tế khoảng 70% tài sản tài chính của các hộ gia đình EU hiện đang nằm trong tiền gửi ngân hàng.

Trọng tâm của chính sách không phải là di chuyển tiền gửi một cách bắt buộc, mà là mở rộng lựa chọn đầu tư. Nếu người dân muốn, họ có thể phân bổ một phần tiền gửi ngân hàng sang các sản phẩm thị trường vốn hoặc công cụ đầu tư dài hạn, thông qua việc cải thiện sản phẩm tài chính và khả năng tiếp cận thị trường.

Hệ thống bảo hiểm tiền gửi vẫn được duy trì riêng biệt. Theo quy định bảo hiểm tiền gửi của EU, mỗi người gửi tiền được bảo vệ tối đa 100.000 Euro tại một ngân hàng nếu ngân hàng đó phá sản.

Vì vậy, khó có thể coi SIU là chính sách tịch thu hay ép buộc chuyển tiền gửi. Tài liệu chính thức của Ủy ban châu Âu cũng đặt tiền đề là quyền lựa chọn và sự tham gia tự nguyện của người dân, không đề cập đến việc thay đổi tiêu chuẩn bảo hiểm tiền gửi.

Đằng sau việc châu Âu gấp rút huy động tiền tiết kiệm là tình trạng thiếu vốn tăng trưởng cho doanh nghiệp và sự phân mảnh của thị trường tài chính. Ủy ban châu Âu nhận định nhiều doanh nghiệp châu Âu khởi nghiệp thành công nhưng lại phải huy động vốn ở thị trường ngoài khối khi cần mở rộng quy mô.

Báo cáo về năng lực cạnh tranh của cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Mario Draghi (Mario Draghi) ước tính châu Âu cần thêm 750-800 tỷ Euro đầu tư mỗi năm từ nay đến năm 2030. Đây là con số tính toán trên cơ sở và mục đích khác với mức tối đa 470 tỷ Euro mà SIU hướng tới huy động.

SIU đã có lộ trình triển khai theo từng giai đoạn. Quý III năm 2025 tập trung vào chiến lược hiểu biết tài chính và thiết kế tài khoản tiết kiệm - đầu tư (SIAs), quý IV năm 2025 là gói tích hợp và giám sát thị trường, còn năm 2026 sẽ có các biện pháp đối với lĩnh vực ngân hàng.

Gói tích hợp và giám sát thị trường tài chính công bố tháng 12 năm 2025 bao gồm việc nới lỏng quy định liên quan đến công nghệ sổ cái phân tán (DLT) và mở rộng thẩm quyền giám sát trực tiếp của Cơ quan Quản lý Thị trường và Chứng khoán châu Âu (ESMA) đối với một số nhà cung cấp dịch vụ tài sản số. Tuy nhiên, chưa có cơ sở nào cho thấy SIU sẽ trực tiếp tác động đến nhu cầu thị trường token hay giá của một loại tài sản số cụ thể.

Mối liên hệ với tài sản số hiện chỉ dừng ở khía cạnh hạ tầng thị trường tài chính. Bản thân SIU là chính sách kết nối tiền tiết kiệm hộ gia đình với đầu tư doanh nghiệp, còn việc cải tổ giám sát DLT và các nhà cung cấp dịch vụ tài sản số nằm trong một gói tích hợp thị trường tài chính riêng.

Giới doanh nghiệp đang yêu cầu có khung chính sách dự đoán được và giảm bớt quy định để thúc đẩy đầu tư. Tại sự kiện, MEDEF nêu quan điểm rằng đầu tư doanh nghiệp cần một khung tài khóa và xã hội ổn định, có thể dự đoán trước, còn hiệp hội vận tải hàng hóa Pháp FNTR cho biết đã có nhiều tràng vỗ tay khi có ý kiến phê phán tình trạng áp dụng quy định quá mức.

Ngược lại, trên mạng xã hội đã xuất hiện những luồng ý kiến hiểu nhầm SIU là chính sách tịch thu tiền gửi của EU. Các tổ chức kiểm chứng thông tin và chống tin giả tại châu Âu khẳng định cách hiểu này đã bỏ qua yếu tố lựa chọn của chính sách cũng như các quy định bảo vệ người gửi tiền.

Kết quả thực tế của SIU phụ thuộc vào sự đồng thuận giữa các quốc gia thành viên, các bước lập pháp tiếp theo và mức độ tham gia tự nguyện của người dân. Ủy ban châu Âu dự kiến sẽ đánh giá kết quả giữa kỳ của SIU vào quý II năm 2027.