Nợ công eurozone chạm 88,9% GDP, chia rẽ chính trị thử thách khả năng ứng phó

Nợ công của khu vực đồng euro (eurozone) đã tăng lên 88,9% GDP vào cuối quý 1 năm 2026, trong khi bất đồng chính trị tại Đức, Pháp và Ý đang đặt ra phép thử cho khả năng ứng phó khủng hoảng của châu Âu.

Cơ chế Bình ổn châu Âu (European Stability Mechanism, ESM) trong báo cáo Stability Watch năm 2026 nhận định rằng nếu các bên chậm đạt đồng thuận về gói cứu trợ và biện pháp ổn định thị trường trong bối cảnh nợ công cao, bất ổn trên thị trường tài chính có thể lan rộng hơn.

Tại bang Sachsen-Anhalt của Đức, đảng cực hữu hoài nghi đồng euro Alternative für Deutschland (AfD) giành 44,7% phiếu bầu trong cuộc bầu cử nghị viện bang, theo kết quả chính thức sau khi kiểm phiếu xong toàn bộ 2.661 khu vực bầu cử.

Trong cương lĩnh cơ bản, AfD tuyên bố đồng euro cần được “chấm dứt một cách có trật tự” và đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý về việc Đức có tiếp tục ở lại eurozone hay không. Đây là lập trường đặt chủ quyền quốc gia lên trên tiến trình hội nhập châu Âu.

Tại Pháp, ứng viên Marine Le Pen của đảng Tập hợp Dân tộc (Rassemblement National, RN) đạt tỷ lệ ủng hộ 34-36% tùy kịch bản trong các khảo sát gần đây trước thềm bầu cử tổng thống năm 2027. Con số này có thể thay đổi tùy phương pháp khảo sát và cặp đối thủ được đưa ra.

Tại Ý, liên minh cánh hữu do Thủ tướng Giorgia Meloni dẫn dắt vẫn có sự tham gia của đảng Liên đoàn (Lega), vốn hoài nghi về hội nhập châu Âu. Trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm 2024, Lega từng vận động với khẩu hiệu “Ý nhiều hơn, châu Âu ít hơn”.

Theo Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), tổng nợ công của eurozone tính đến cuối quý 1 năm 2026 đạt 88,9% GDP, cao hơn mức 87,7% của quý 4 năm 2025. Trong đó, Pháp ghi nhận tỷ lệ 117,6% và Ý là 138,9%, đều vượt mức trung bình của khối.

Nợ công cao đồng nghĩa dư địa tài khóa để chính phủ can thiệp khi kinh tế gặp cú sốc bị thu hẹp. Nếu đồng thuận chính trị về gói cứu trợ hay biện pháp ổn định thị trường tiếp tục bị trì hoãn, bất ổn trên thị trường tài chính có nguy cơ lan rộng thêm.

Các khoản hỗ trợ tài chính của ESM luôn đi kèm điều kiện chính sách. Không chỉ các khoản vay theo chương trình điều chỉnh kinh tế vĩ mô, mà cả hạn mức tín dụng phòng ngừa và hoạt động mua trái phiếu chính phủ cũng có thể bị ràng buộc điều kiện, buộc quốc gia nhận hỗ trợ phải thực hiện cải cách tài khóa, cơ cấu và tài chính.

Công cụ Bảo vệ Truyền dẫn (Transmission Protection Instrument, TPI) của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng không phải là lá chắn vô hạn. TPI được thiết kế để ứng phó với những biến động thị trường “bất hợp lý và mất trật tự” đe dọa nghiêm trọng đến việc truyền dẫn chính sách tiền tệ, nhưng chỉ được kích hoạt khi biến động đó không xuất phát từ nền tảng kinh tế riêng của từng quốc gia.

Giới đầu tư hiện đặt trọng tâm vào rủi ro chính trị hơn là nguy cơ khủng hoảng nợ trước mắt. Theo Reuters, chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm giữa Pháp và Đức đã nới rộng lên khoảng 88 điểm cơ bản vào cuối tháng 8 năm 2026, và một số nhà đầu tư tỏ ra ưa chuộng trái phiếu Ý hơn trái phiếu Pháp.

Reuters đưa tin ngày 27 tháng 8 rằng những bất định xoay quanh đàm phán ngân sách của Pháp cùng cuộc bầu cử tổng thống năm 2027 có thể khiến biến động trên thị trường trái phiếu gia tăng. Xu hướng né tránh tài sản Pháp và đà giảm của cổ phiếu ngân hàng cũng được ghi nhận là một phần của diễn biến này.

Thị trường chứng khoán Đức giảm điểm ngay sau chiến thắng của AfD tại Sachsen-Anhalt, nhưng phản ứng khá hạn chế. Axel Rudolph, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại IG, cho rằng đây là tín hiệu cảnh báo chính trị nhiều hơn là một cú sốc kinh tế tức thời.

Trong Báo cáo Ổn định Tài chính tháng 5 năm 2026, ECB đánh giá thị trường trái phiếu eurozone đã liên kết chặt chẽ hơn trước và chức năng của thị trường tài chính nhìn chung vẫn ổn định. Tuy nhiên, cơ quan này cũng lưu ý rằng nếu nợ công cao, rủi ro địa chính trị và mức độ nhạy cảm của nhà đầu tư cùng lúc gia tăng, một cú sốc tài chính hoàn toàn có thể biến thành vấn đề đồng thuận chính trị.

Giới quan sát bình luận rằng không nên gộp AfD của Đức và RN của Pháp vào cùng một nhóm đảng phản đối đồng euro. AfD chính thức theo đường lối hoài nghi đồng euro, trong khi RN gần đây lại ghi điểm chủ yếu nhờ lập trường chống giới tinh hoa và chống nhập cư. Tại Ý, bất đồng về hội nhập châu Âu vẫn tồn tại ngay trong nội bộ liên minh cầm quyền.

Kết quả bầu cử và các khảo sát nói trên chưa đồng nghĩa với việc eurozone sẽ tan rã hay rơi vào khủng hoảng nợ. Điều đã được xác nhận cho đến nay là gánh nặng nợ công của khu vực đồng euro đang tăng lên, còn các công cụ ứng phó của ESM và ECB vẫn đi kèm điều kiện chính sách cũng như tiêu chí kích hoạt cụ thể.