AfD lập kỷ lục phiếu bầu ở Đức, cực hữu có thể lần đầu nắm ghế thống đốc bang thời kỳ hậu Hitler

Đảng cực hữu Sự lựa chọn khác cho Đức (AfD) vừa đạt kết quả cao nhất trong lịch sử thành lập đảng tại cuộc bầu cử bang Saxony-Anhalt (miền Đông Đức) ngày 6 (giờ địa phương). Người dẫn dắt chiến thắng này là Ulrich Siegmund, 35 tuổi, đồng lãnh đạo nhóm nghị sĩ AfD. Đây là lần đầu tiên kể từ khi nước Đức Quốc xã sụp đổ, một đảng cực hữu có khả năng đứng đầu chính quyền một bang của Đức.

Hãng tin AP cho biết AfD đã giành "chiến thắng áp đảo" trong cuộc bầu cử này. Tuy nhiên, đảng này chưa đạt được quá bán (trên 50% số phiếu), nên buộc phải tìm kiếm liên minh với các đảng khác để thành lập chính quyền.

Siegmund sinh ngày 25 tháng 10 năm 1990, ngay sau khi nước Đức tái thống nhất, nên ông thuộc thế hệ không trực tiếp trải qua nỗi đau chia cắt đất nước. Ông từng học quản trị kinh doanh và có thời gian làm nhân viên bán máy nén khí. Sự nghiệp chính trị của Siegmund bắt đầu tại Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) theo đường lối trung hữu, trước khi chuyển sang AfD. Ông đã là nghị sĩ bang suốt 10 năm và giữ vai trò đồng lãnh đạo nhóm nghị sĩ AfD từ năm 2022.

Trong chiến dịch vận động lần này, Siegmund lấy khẩu hiệu "mọi điều đều có thể" làm trọng tâm. Áp phích in hình ông xuất hiện khắp nơi, còn người ủng hộ xếp hàng trước lều vận động để chụp ảnh cùng ông. Ông còn xuất hiện tại các buổi vận động bằng xe máy Simson - loại xe từng được sản xuất ở Đông Đức thời xưa - như một cách khơi gợi hoài niệm về Đông Đức. Việc chỉ trích các biện pháp phòng chống Covid-19 trước đây cũng giúp ông tăng lượng người theo dõi trên mạng xã hội, tạo nền tảng ủng hộ vững chắc từ giới trẻ.

Tuy vậy, phía sau hình ảnh có phần mềm mỏng của Siegmund vẫn còn nhiều tranh cãi. Năm 2023, ông từng tham dự một cuộc gặp tại Potsdam, nơi một nhân vật thuộc phong trào cực hữu "Identitarian" trình bày kế hoạch "remigration" - trục xuất quy mô lớn người nhập cư. Khi thông tin về cuộc gặp này được公开, làn sóng phản đối dữ dội đã bùng lên, khiến Siegmund phải từ chức Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của nghị viện bang. Ông giải thích rằng việc tham dự không đồng nghĩa với việc ủng hộ nội dung được trình bày.

Chiến dịch dùng xe máy Simson của ông cũng để lại tranh cãi về lịch sử. Gia đình sáng lập hãng Simson có gốc gác Do Thái, từng bị chính quyền Quốc xã tịch thu tài sản vào thập niên 1930 và phải chạy sang Mỹ để lánh nạn. Nhiều ý kiến cho rằng việc dùng hình ảnh này để gợi hoài niệm Đông Đức là điều mâu thuẫn với chính lịch sử đó.

Đảng AfD tại bang Saxony-Anhalt hiện bị cơ quan tình báo Đức xếp vào nhóm "tổ chức cực hữu cực đoan đã được xác nhận", và Siegmund cũng là thành viên của tổ chức này. Tại Đức, khi cơ quan tình báo xếp loại một đảng hoặc tổ chức theo cách này, tổ chức đó sẽ chịu sự giám sát đặc biệt về mặt thể chế.

Wolfgang Merkel, giáo sư khoa học chính trị tại Trung tâm Khoa học Xã hội Berlin (Wolfgang Merkel, WZB), nói với AP rằng "ông ấy tạo cảm giác thân thiện, luôn nở nụ cười. Ông không thô lỗ hay khiêu khích như nhiều lãnh đạo AfD khác", nhưng đồng thời nhấn mạnh "điều đó không có nghĩa ông ấy theo đường lối ôn hòa. Ông ấy không phải người ôn hòa". Nhận định này cho thấy hình ảnh mềm mỏng bên ngoài và lập trường chính sách thực tế của Siegmund là hai vấn đề khác nhau.

Ông Merkel bổ sung rằng "việc ông ấy có thực sự điều hành được chính quyền hay không thì vẫn chưa được chứng minh", ngụ ý rằng sự nổi tiếng trong các buổi vận động và năng lực điều hành hành chính là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Thống đốc đương nhiệm của Saxony-Anhalt, ông Sven Schulze, cũng giữ thái độ thận trọng. Ông cho rằng khó có thể khẳng định cá nhân Siegmund là người cực hữu cực đoan, nhưng vẫn nói với AP rằng "xung quanh ông ấy có những người rất cực đoan".

Về phần mình, AfD kiên quyết phủ nhận các cáo buộc liên quan đến cực hữu cực đoan. Siegmund tuyên bố "không ai ở đây cần phải lo sợ. Ngược lại, mọi công dân lương thiện của Saxony-Anhalt sẽ được hưởng lợi từ một chính quyền do AfD lãnh đạo".

Các đảng truyền thống, những đối tác đàm phán tiềm năng, từ trước đến nay vẫn duy trì chiến lược "vành đai cách ly" (cordon sanitaire) - thuật ngữ có nguồn gốc từ tiếng Pháp, chỉ việc các đảng khác loại trừ đảng cực đoan khỏi các cuộc đàm phán liên minh để ngăn đảng này lên nắm quyền.

Kết quả AfD lập kỷ lục số phiếu kể từ khi thành lập đảng tại miền Đông Đức lần này đang thu hút chú ý trong bối cảnh sức mạnh phiếu bầu của các đảng cực hữu đang gia tăng ở nhiều nơi tại châu Âu. Tuy nhiên, còn quá sớm để đánh giá kết quả bầu cử này sẽ tác động thế nào đến cục diện chính trị của các quốc gia châu Âu khác.

Cuộc bầu cử đã khép lại, nhưng bài toán thành lập chính quyền vẫn còn ở phía trước. Do chưa đạt quá bán, AfD buộc phải bước vào đàm phán liên minh với các đảng khác, và cách các đảng truyền thống - những bên vẫn kiên trì chiến lược vành đai cách ly - phản ứng ra sao sẽ quyết định thành bại của các cuộc đàm phán này.