70 năm quan hệ Trung Quốc - Ai Cập, mở rộng hợp tác bán dẫn

Trung Quốc và Ai Cập đưa hợp tác tại Khu kinh tế kênh đào Suez, năng lượng tái tạo, trung tâm dữ liệu và chất bán dẫn lên hàng đầu chương trình nghị sự nhân dịp kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Trọng tâm hợp tác giữa hai nước đang mở rộng từ ngoại giao sang hạ tầng sản xuất, kỹ thuật số và chuỗi cung ứng.

Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình (Xi Jinping) đã thăm cấp nhà nước Ai Cập trong hai ngày 1-2 tháng 9. Phủ Tổng thống Ai Cập cho biết ngày 2 (giờ địa phương) rằng hai nước nhất trí phát triển sâu hơn quan hệ đối tác chiến lược toàn diện đã được nâng cấp từ năm 2014.

Ai Cập là quốc gia Ả Rập và châu Phi đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, vào năm 1956. Chuyến thăm lần này trùng với dịp kỷ niệm 70 năm quan hệ song phương, và hai bên cũng trao đổi về các vấn đề quốc tế, khu vực cùng quan tâm.

Tuyên bố chung nhấn mạnh việc kết nối chiến lược “Tầm nhìn 2030” của Ai Cập với Sáng kiến Vành đai và Con đường (Belt and Road Initiative) của Trung Quốc. Các lĩnh vực hợp tác gồm △xe điện △đóng tàu △thiết bị năng lượng tái tạo △khử mặn nước biển △điện toán đám mây △trung tâm dữ liệu △kinh tế dựa trên dữ liệu △chất bán dẫn △an ninh mạng △ứng dụng vũ trụ △chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu.

Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi (Abdel Fattah el-Sisi) cho biết trong bài phát biểu tại hội đàm rằng hai nước đã nhất trí mở rộng giai đoạn 3 của khu công nghiệp Trung Quốc - Ai Cập trong Khu kinh tế kênh đào Suez. Ông nói lĩnh vực trọng tâm của giai đoạn mới là năng lượng tái tạo, sản xuất ô tô, dệt may và sợi hóa học. Phát biểu này cho thấy hợp tác công nghiệp giữa hai nước đang chuyển từ cam kết chính trị sang kế hoạch mở rộng cụ thể.

Cùng ngày, Bộ Đầu tư và Ngoại thương Ai Cập thông báo Tập đoàn Mansour và Tập đoàn Pin Tianneng (Tianneng Battery Group) của Trung Quốc đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác sản xuất pin và lưu trữ năng lượng tại Ai Cập. Đây là dấu hiệu đầu tiên cho thấy thỏa thuận cấp nguyên thủ đang được cụ thể hóa thành hợp tác khu công nghiệp và sản xuất pin.

Khu kinh tế kênh đào Suez được xem là điểm trung chuyển logistics và sản xuất nối liền châu Á, châu Phi và châu Âu. Với Trung Quốc, đây là trục kết nối Trung Đông - châu Phi trong Sáng kiến Vành đai và Con đường; với Ai Cập, đây là kênh mở rộng đầu tư sản xuất và nền tảng xuất khẩu.

Điểm đáng chú ý là hạ tầng kỹ thuật số cũng được đưa vào tuyên bố chung. Trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, chất bán dẫn và an ninh mạng thường là những lĩnh vực đi kèm đầu tư điện lực, mạng viễn thông, thiết bị và đào tạo nhân lực.

Tuy nhiên, tuyên bố chung không xác nhận mối liên hệ trực tiếp nào với ngành công nghiệp blockchain hay tài sản số. Đây là tin tức liên quan đến tái cấu trúc hạ tầng kỹ thuật số và chuỗi cung ứng sản xuất, hơn là vấn đề giá tiền mã hóa trong ngắn hạn.

Trung Quốc cũng thể hiện rõ thông điệp ngoại giao của mình. Tân Hoa Xã (Xinhua) đưa tin Chủ tịch Tập Cận Bình phát biểu tại hội đàm rằng Trung Quốc và Ai Cập cần cùng nhau phản đối “chủ nghĩa đơn phương và hành vi bắt nạt”.

Tuyên bố chung cũng nêu rõ hai nước sẽ mở rộng hợp tác trong các khuôn khổ đa phương như BRICS, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và G20. Ai Cập tuyên bố ủng hộ việc Trung Quốc đảm nhiệm vai trò Chủ tịch BRICS năm 2027.

Hãng tin AP dẫn số liệu cho biết tổng vốn đầu tư của Trung Quốc vào Ai Cập đã vượt 10 tỷ USD (tương đương khoảng 13,74 nghìn tỷ won), trong khi quy mô thương mại song phương hằng năm ở mức khoảng 20 tỷ USD (tương đương khoảng 27,48 nghìn tỷ won). Quy mô thương mại giữa Mỹ và Ai Cập năm 2025 được nêu ở mức 15,7 tỷ USD (tương đương khoảng 21,5718 nghìn tỷ won).

Các số liệu này cho thấy Ai Cập đang mở rộng hợp tác kinh tế với Trung Quốc. Tuy nhiên, cách diễn giải sát với thực tế được xác nhận là Ai Cập đang mở rộng các lựa chọn ngoại giao, chứ không phải cắt đứt quan hệ với Mỹ.

Reuters phân tích rằng Ai Cập vừa duy trì quan hệ với Mỹ, vừa tìm cách mở rộng quan hệ với Trung Quốc, Nga và châu Âu. Nhà nghiên cứu H. A. Hellyer (H. A. Hellyer) thuộc Viện Nghiên cứu Liên quân Hoàng gia Anh (Royal United Services Institute) nhận định “Ai Cập đang dịch chuyển theo hướng tự chủ chiến lược lớn hơn”. Nhận định này cho thấy Cairo đang chủ động cân bằng quan hệ giữa các cường quốc thay vì nghiêng hẳn về một phía.

Điều đáng quan tâm với độc giả không phải là ngôn từ ngoại giao giữa Trung Quốc và Ai Cập, mà là quá trình triển khai thực tế sau đó. Đầu tư vào trung tâm dữ liệu và chất bán dẫn là lĩnh vực gắn liền với huy động vốn, lưới điện và chuỗi cung ứng.

Kết quả tiếp theo của chuyến thăm lần này sẽ phụ thuộc vào việc giai đoạn 3 của khu công nghiệp và biên bản ghi nhớ hợp tác sản xuất pin có chuyển hóa thành kế hoạch đầu tư và sản xuất thực tế hay không. Tuyên bố chung đã mở rộng phạm vi hợp tác, và hai nước đặt các cam kết này trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện được nâng cấp.