93 triệu USD: Alcoa khởi công nhà máy gallium tại Tây Úc

Alcoa Corp.(AA) đã khởi công xây dựng nhà máy sản xuất gallium công suất 100 tấn/năm tại nhà máy luyện alumina Wagerup, Tây Úc. Đây là dự án được Mỹ, Nhật Bản và Úc thúc đẩy nhằm giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu đang tập trung ở Trung Quốc.

Alcoa cho biết đã tổ chức lễ khởi công nhà máy gallium tại khu vực nhà máy Wagerup vào ngày 24 tháng 8 năm 2026. Trước đó, công ty đã đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng (FID) cho dự án này vào ngày 14 tháng 7, đồng thời sẽ trực tiếp xây dựng và vận hành nhà máy.

Theo tài liệu công khai của chính phủ Mỹ, tính đến tháng 10 năm 2025, khoản đầu tư cổ phần trị giá 93 triệu USD đã được cam kết cho dự án gallium giữa Alcoa và Sojitz Corp. Cùng tháng đó, Nhà Trắng cho biết Mỹ và Úc dự kiến sẽ cùng đầu tư hơn 3 tỷ USD vào các dự án khoáng sản thiết yếu trong vòng 6 tháng.

Bộ Công nghiệp Úc, trong thông báo ngày 15 tháng 7 năm 2026, cho biết công suất của nhà máy Wagerup đạt 100 tấn/năm, tương đương khoảng 10% nhu cầu gallium toàn cầu.

Alcoa cho biết khi đi vào hoạt động, dự án có thể tạo ra tối đa 200 việc làm trong giai đoạn xây dựng và khoảng 20 việc làm trong giai đoạn vận hành. Tuy nhiên, trong thông báo về quyết định đầu tư cuối cùng hồi tháng 7, công ty nhận định dự án sẽ không tác động đáng kể đến tình hình tài chính hay kết quả kinh doanh của Alcoa.

Gallium là khoáng sản thiết yếu được dùng trong đèn LED, chip viễn thông, thiết bị nguồn hiệu suất cao, chất bán dẫn và thiết bị quốc phòng. Bộ Năng lượng Mỹ giải thích gallium không được khai thác trực tiếp mà là sản phẩm phụ trong quá trình sản xuất nhôm.

Vì vậy, dự án Wagerup khác với việc phát triển một mỏ mới. Đây là cấu trúc thu hồi gallium từ sản phẩm phụ của quy trình luyện alumina hiện có, để đưa vào chuỗi cung ứng tài nguyên chiến lược.

Sự mất cân đối trong chuỗi cung ứng là bối cảnh cốt lõi của dự án này. Cục Khảo sát Địa chất Mỹ ghi nhận Trung Quốc chiếm tới 98% sản lượng gallium toàn cầu trong năm 2024.

Bộ Thương mại Trung Quốc đã áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các mặt hàng liên quan đến gallium và germanium từ ngày 1 tháng 8 năm 2023. Phía Trung Quốc giải thích đây là chế độ cấp phép, không phải lệnh cấm xuất khẩu. Gallium và germanium được xếp vào nhóm mặt hàng có thể sử dụng cho cả mục đích quân sự lẫn dân sự.

Nhật Bản cũng tham gia vào chuỗi cung ứng này. Tổ chức An ninh Năng lượng và Kim loại Nhật Bản (JOGMEC) cho biết đã cùng Sojitz Corp., các cơ quan liên quan của chính phủ Mỹ và Úc, cùng Alcoa đưa ra quyết định đầu tư cuối cùng cho dự án Wagerup. JOGMEC đã tiến hành khảo sát chung thông qua Hiệp hội Gallium Nhật Bản - Úc (JAGA), liên doanh lập cùng Sojitz, và cho biết một phần sản lượng sẽ được cung cấp cho Nhật Bản.

Bà Elsabe Muller, Chủ tịch Alcoa Australia, phát biểu: "Alcoa tự hào được cùng các đối tác tại Úc, Nhật Bản và Mỹ góp phần đa dạng hóa thị trường gallium toàn cầu." Phát biểu này nhấn mạnh đây không phải dự án riêng của một doanh nghiệp, mà là kết quả hợp tác giữa ba quốc gia.

Phản ứng từ giới trong ngành có phần trái chiều. Các hiệp hội khoáng sản Úc nhấn mạnh lợi ích về nguồn cung gallium ổn định và việc làm cho địa phương, trong khi Hội đồng Bảo tồn Tây Úc chỉ trích dự án này có liên hệ với nhu cầu quốc phòng.

Nỗ lực tự chủ khoáng sản thiết yếu của Mỹ không chỉ dừng ở phát triển mỏ mới, mà còn gắn với tốc độ mở rộng năng lực tinh chế và thu hồi. Thời điểm sản xuất đầu tiên của Alcoa chưa được công bố chính thức.