AI làm chậm 16.000 việc làm/tháng tại Mỹ, không phải sa thải

Tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) lên thị trường lao động Mỹ đang được nhìn nhận lại: đây không phải làn sóng sa thải hàng loạt mà là sự chậm lại trong tốc độ tăng trưởng việc làm hàng tháng. Con số then chốt mà Goldman Sachs(GS) đưa ra là 16.000 việc làm mỗi tháng, nhưng đây không phải số người bị sa thải trực tiếp mà là mức sụt giảm trong phần tăng thêm của việc làm phi nông nghiệp hàng tháng.

Trong tài liệu công bố ngày 24 tháng 4, bộ phận nghiên cứu Goldman Sachs Research cho biết AI đã kéo mức tăng việc làm hàng tháng của Mỹ trong một năm qua giảm khoảng 16.000 việc làm, đồng thời đẩy tỷ lệ thất nghiệp tăng thêm 0,1 điểm phần trăm. Cũng theo tài liệu này, hiệu ứng thay thế con người của AI tạo áp lực giảm khoảng 25.000 việc làm mỗi tháng, nhưng hiệu ứng bổ trợ cho công việc của con người lại tạo ra khoảng 9.000 việc làm tăng thêm mỗi tháng.

Vì vậy, cách diễn đạt kiểu “AI xóa sổ 16.000 việc làm mỗi tháng tại Mỹ” là phóng đại so với nội dung gốc. Phân tích của Goldman Sachs gần với ý nghĩa rằng một phần việc làm lẽ ra sẽ được tạo mới đã không xuất hiện, chứ không phải số liệu thống kê người lao động bị mất việc trên thực tế.

Sự khác biệt này quan trọng khi diễn giải thị trường lao động. Việc mức tăng việc làm giảm có thể phản ánh doanh nghiệp tuyển dụng chậm lại hoặc nhu cầu nhân sự mới ở một số vị trí giảm, nhưng không đồng nghĩa với việc toàn bộ lao động hiện tại mất việc.

Goldman Sachs nhận định cú sốc này xuất hiện trước tiên ở một số công việc văn phòng và lao động mới vào nghề. Nhân viên tổng đài điện thoại, nhân viên xử lý bồi thường bảo hiểm và nhân viên thu hồi nợ được xếp vào nhóm nghề có rủi ro bị AI thay thế cao.

Ngược lại, giáo viên, thẩm phán và quản lý xây dựng được xếp vào nhóm nghề có khả năng cao được AI hỗ trợ thay vì thay thế. Cùng một công nghệ nhưng tác động khác nhau tùy vào việc công việc đó thiên về lặp lại hay đòi hỏi phán đoán và điều phối thực địa.

Để đánh giá đầy đủ tác động việc làm của AI, cần tách riêng hiệu ứng thay thế và hiệu ứng bổ trợ. Hiệu ứng thay thế là khi phần mềm làm thay công việc con người từng đảm nhiệm, còn hiệu ứng bổ trợ là khi công cụ AI giúp tăng năng suất, từ đó kéo theo nhu cầu nhân sự ở các mảng công việc khác.

Goldman Sachs cho biết để phân tách hai hiệu ứng này, đơn vị đã kết hợp điểm rủi ro bị AI thay thế sẵn có với chỉ số bổ trợ theo cách tiếp cận của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Cách làm này không gộp mọi nghề tiếp xúc với AI vào nhóm rủi ro, mà xem xét thêm liệu cấu trúc công việc thực tế có còn cần con người hay không.

Theo thời gian, cách diễn đạt con số cũng được thu hẹp lại. Trong buổi trao đổi ngày 2 tháng 7, nhà kinh tế học Joseph Briggs của Goldman Sachs Research cho biết nếu gộp một số lĩnh vực đã sớm ứng dụng công cụ AI như công nghệ, tư vấn quản trị và thiết kế đồ họa, AI đang tạo gánh nặng khoảng 10.000-15.000 việc làm mỗi tháng lên mức tăng trưởng việc làm.

Ông Briggs nhấn mạnh rằng cú sốc hiện tại mang tính cục bộ, thu hẹp trong một số lĩnh vực lao động nhất định, chứ chưa cho thấy ảnh hưởng lớn lên toàn bộ nền kinh tế. Nói cách khác, việc lấy con số 16.000 làm dấu hiệu cho một cuộc sụp đổ cấu trúc của toàn bộ thị trường lao động Mỹ là thiếu căn cứ.

Trong tài liệu công bố ngày 18 tháng 3, Goldman Sachs cũng từng chỉ ra rằng ảnh hưởng của AI đã xuất hiện ở các lĩnh vực công nghệ, tri thức và sáng tạo. Tuy nhiên, đơn vị này cho rằng chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy cơ cấu việc làm của toàn bộ thị trường lao động Mỹ đã thay đổi đáng kể vì AI.

Cũng khó có thể quy toàn bộ nguyên nhân khiến thị trường lao động chậm lại chỉ cho một mình AI. Trong cùng tài liệu, Goldman Sachs còn nêu thêm bất ổn liên quan chính sách thuế quan và tình trạng nhập cư chậm lại là những yếu tố góp phần vào đà chậm lại của việc làm.

Cũng có ý kiến trái chiều. Trong buổi trao đổi ngày 2 tháng 7, giáo sư Daron Acemoglu của MIT và nhà nghiên cứu Neil Thompson, cũng thuộc MIT, cho rằng cần nhìn nhận đồng thời tốc độ chuyển đổi công việc thực tế và chi phí triển khai AI.

Hai chuyên gia nhấn mạnh rằng khả năng công nghệ không lập tức chuyển hóa thành mất việc làm hàng loạt. Theo họ, ngay cả khi doanh nghiệp áp dụng AI, sự thay đổi việc làm trên thực tế chỉ xảy ra khi các điều kiện về quy trình vận hành, chi phí, quy định pháp lý và mức độ chấp nhận của khách hàng cùng hội đủ.

AI cũng đang tạo ra việc làm mới. Goldman Sachs nhận định việc xây dựng trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện phục vụ cho sự mở rộng của AI có thể tạo thêm việc làm. TokenPost trước đó cũng đã đề cập đến việc dòng vốn đầu tư AI mở rộng đang tác động đồng thời đến điện năng, trung tâm dữ liệu và cấu trúc tài chính.

Với độc giả, đây là vấn đề cần đọc song song giữa các chỉ số việc làm của Mỹ và dòng vốn đầu tư AI. Theo những gì được xác nhận hiện nay, cách diễn giải của Goldman Sachs cho thấy cú sốc AI đang tập trung ở một số công việc nhất định, còn tác động lên toàn bộ thị trường lao động, tiêu dùng, tiền lương và lộ trình lãi suất vẫn cần thêm dữ liệu để xác nhận.