Nợ công cao khiến phần bù rủi ro tăng gấp 3 lần ở châu Mỹ

Các nền kinh tế có nợ công cao tại châu Mỹ chứng kiến phần bù rủi ro quốc gia phản ứng mạnh gấp gần ba lần so với nhóm nợ thấp mỗi khi thâm hụt ngân sách mở rộng, theo phân tích mới công bố. Mức tăng của phần bù rủi ro còn kéo theo kỳ vọng lạm phát ngắn hạn đi lên.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho biết trong báo cáo "High public debt in the Americas: non-linear implications for risk premia and inflation expectations" công bố ngày 19 rằng nợ công cao tại khu vực châu Mỹ khiến phần bù rủi ro quốc gia biến động mạnh hơn hẳn mỗi khi thâm hụt ngân sách nới rộng, đồng thời làm gia tăng ảnh hưởng lên kỳ vọng lạm phát ngắn hạn.

Báo cáo nhận định nợ công tại nhiều nền kinh tế châu Mỹ đã chạm mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Nhóm tác giả gồm 5 người, do Eduardo Amaral, chuyên gia kinh tế của BIS, đứng đầu.

Qua khảo sát 33 nền kinh tế châu Mỹ, BIS ghi nhận tỷ lệ nợ chính phủ trên GDP tăng tại 27 quốc gia trong một thập kỷ gần đây. Trong đó, khoảng 40% số nước có tỷ lệ nợ tăng hơn 20 điểm phần trăm, còn khoảng một phần ba tăng từ 10 đến 20 điểm phần trăm.

Chi phí lãi vay của nợ công cũng tăng lên ở phần lớn các nước trong mười năm qua. BIS chỉ ra rằng tốc độ tăng chi phí lãi vay ở nhiều trường hợp đã vượt tốc độ tăng thu ngân sách, và tại một số quốc gia, biến động chi phí đi vay tác động đến gánh nặng lãi vay còn lớn hơn cả quy mô nợ.

Điểm mấu chốt của báo cáo là mức độ nợ công quyết định phản ứng của thị trường trước việc mở rộng thâm hụt ngân sách. BIS phân tích dữ liệu theo quý của 21 quốc gia châu Mỹ từ quý 1/2015 đến quý 4/2025, dùng chênh lệch lợi suất theo chỉ số trái phiếu thị trường mới nổi (EMBI) làm thước đo phần bù rủi ro quốc gia.

Kết quả cho thấy khi thâm hụt ngân sách tăng thêm tương đương 1% GDP, chênh lệch EMBI của các nền kinh tế nợ công cao phản ứng mạnh gấp gần ba lần so với nhóm nợ thấp. Ở những nền kinh tế có gánh nặng lãi vay lớn, tác động của việc mở rộng ngân sách lên phần bù rủi ro cũng lớn hơn và kéo dài hơn. BIS cho biết hiện tượng này xuất hiện ở cả nhóm nước theo chế độ tỷ giá thả nổi lẫn nhóm không thả nổi.

Phần bù rủi ro tăng còn có liên hệ với kỳ vọng lạm phát. BIS giải thích rằng khi phần bù rủi ro quốc gia đi lên, đồng nội tệ suy yếu, chi phí tài chính tăng và lo ngại về tính độc lập của ngân hàng trung ương gia tăng, từ đó có thể đẩy kỳ vọng lạm phát ngắn hạn lên cao. Giá hàng nhập khẩu tăng cùng chi phí vay vốn của doanh nghiệp cao hơn cũng có thể tác động đến quyết định về giá cả và tiền lương.

Chủ đề nợ công và niềm tin vào đồng tiền cũng từng được nhắc tới trong các cuộc thảo luận về thị trường tài sản số. Tuy nhiên, báo cáo của BIS không đưa ra dự báo về giá bất kỳ tài sản cụ thể nào, kể cả tiền mã hóa.

Hồi tháng 6, BIS từng nêu trong báo cáo kinh tế thường niên rằng nợ công cao cùng những thay đổi trong cấu trúc thị trường tài chính có thể khiến việc điều hành chính sách của ngân hàng trung ương trở nên khó khăn hơn. Báo cáo về khu vực châu Mỹ lần này thu hẹp vấn đề đó vào dữ liệu khu vực, nhằm đo lường mức độ nhạy cảm của phần bù rủi ro và kỳ vọng lạm phát.

Báo cáo kết luận rằng về mặt tài khóa, một chiến lược củng cố ngân sách đáng tin cậy là điều cần thiết, còn về mặt tiền tệ, bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương là yếu tố quan trọng để giữ ổn định kinh tế vĩ mô. Phân tích cho thấy khi nợ công ở mức cao, chính sách tài khóa, thị trường tài chính và kỳ vọng lạm phát không còn vận động tách biệt với nhau.