Citi Group thí điểm token hóa cổ phiếu Pre-IPO, mở sàn giao dịch cổ phần chưa niêm yết trên chuỗi khối

Theo Wall Street Journal đưa tin ngày 13 (giờ địa phương), Citi Group(C) đang chuẩn bị ra mắt một thị trường giao dịch cổ phiếu chưa niêm yết dựa trên công nghệ chuỗi khối. Trọng tâm của mô hình này là *“token hóa”* cổ phần doanh nghiệp dưới dạng *“token hóa chứng chỉ lưu ký”*, cho phép giới siêu giàu và nhà đầu tư tổ chức tiếp cận các doanh nghiệp *Pre-IPO* (trước niêm yết) một cách trực tiếp và minh bạch hơn.

Theo bài viết, Citi Group sẽ phát hành *token hóa chứng chỉ lưu ký* do chính ngân hàng này đứng tên, rồi sử dụng chúng để đại diện cho phần vốn chủ sở hữu ở các doanh nghiệp chưa niêm yết. Hệ thống này ban đầu chỉ mở cho nhà đầu tư nước ngoài, còn việc cho phép nhà đầu tư Mỹ tham gia sẽ được đánh giá sau. Artem Koreniuk, lãnh đạo mảng tài sản số của Citi, mô tả dịch vụ mới là cách để nhà đầu tư có thể “đặt cổ phiếu chưa niêm yết ngay bên cạnh cổ phiếu Apple(AAPL)” trong danh mục giao dịch của mình.

*bình luận* Mô hình này có thể được xem như một bước tiến quan trọng trong xu hướng *“token hóa tài sản”* của Phố Wall, khi tài sản truyền thống được chuyển thành chứng chỉ số trên chuỗi khối. Không chỉ rút ngắn quy trình, định dạng số còn giúp việc chuyển nhượng, lưu ký và theo dõi hồ sơ sở hữu trở nên minh bạch hơn so với hạ tầng hiện tại.

Trong thiết kế mà Citi Group đề xuất, việc cấu trúc các khoản đầu tư riêng lẻ sẽ không cần thông qua các công ty mục đích đặc biệt (SPV) như thông lệ lâu nay trên thị trường vốn tư nhân. Theo ngân hàng này, bỏ qua khâu trung gian SPV giúp cấu trúc pháp lý đơn giản hơn và giảm được một lớp chi phí, đồng thời mang lại lựa chọn thay thế minh bạch hơn cho các thương vụ đầu tư riêng lẻ truyền thống.

Nhu cầu tiếp cận cổ phiếu chưa niêm yết đã tăng mạnh trong vài năm trở lại đây. Các nền tảng *fintech* như Robinhood(HOOD) từng nhiều lần nghiên cứu sản phẩm *token hóa* gắn với những cái tên nổi bật như OpenAI. Tuy nhiên, phần lớn các sản phẩm dạng này chỉ đem lại *“tiếp xúc kinh tế gián tiếp”* — nhà đầu tư được hưởng biến động giá mô phỏng, chứ không nắm giữ cổ phần thực tế. OpenAI thậm chí đã phải cảnh báo vào năm ngoái rằng những *“cổ phiếu token hóa”* giao dịch trên một số nền tảng không đại diện cho bất kỳ quyền sở hữu vốn nào trong công ty.

Trái lại, mô hình *token hóa* của Citi Group được thiết kế để đại diện cho *quyền sở hữu thực sự* đối với phần vốn góp, điều mà giới đầu tư tổ chức đặc biệt quan tâm. Hạ tầng kỹ thuật của nền tảng sẽ do SIX Digital Exchange, công ty con của tập đoàn vận hành Sở giao dịch chứng khoán Thụy Sĩ SIX Group, đảm nhiệm. Citi Group cho biết họ đã bắt đầu đàm phán với một số doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn nhằm đưa cổ phần của các công ty này lên nền tảng ngay trong các giai đoạn đầu.

*bình luận* Nếu triển khai thành công, Citi Group có thể biến *token hóa tài sản* từ khái niệm thử nghiệm thành sản phẩm *thị trường vốn chính thống*, cạnh tranh trực tiếp với các mô hình *token hóa* chỉ cung cấp lợi ích kinh tế gián tiếp. Đây cũng là phép thử cho thấy giới ngân hàng truyền thống sẽ tiến xa đến đâu trong việc tích hợp hạ tầng chuỗi khối.

Ở bối cảnh rộng hơn, sức hút của thị trường tư nhân tăng lên cùng với xu hướng doanh nghiệp trì hoãn niêm yết và ưu tiên huy động vốn ở thị trường riêng lẻ. Tháng 12 năm ngoái, Ủy ban Đầu tư Mỹ cho biết, dẫn dữ liệu từ PitchBook, rằng các quỹ đầu tư tư nhân đã vượt trội chỉ số S&P500 ở mọi giai đoạn 5 năm, 10 năm, 15 năm và 20 năm. Dù trong ngắn hạn, chỉ số chứng khoán công khai có thể thể hiện tốt hơn, nhưng về dài hạn, lợi suất của thị trường tư nhân lại tỏ ra ưu thế.

Will Dunham, Giám đốc điều hành Ủy ban Đầu tư Mỹ, khi đó lập luận rằng hiệu suất vượt trội này là cơ sở quan trọng để mở rộng cánh cửa cho nhà đầu tư đại chúng, đặc biệt là các tài khoản hưu trí như 401(k), tiếp cận loại hình đầu tư tư nhân. Theo ông, hạn chế nhà đầu tư nhỏ lẻ khỏi phân khúc này đồng nghĩa với việc họ bỏ lỡ phần đáng kể của tăng trưởng doanh nghiệp trước khi lên sàn.

Sự chú ý đổ dồn vào thị trường tư nhân còn được thúc đẩy bởi những thương vụ IPO quy mô lớn trong tương lai. Bloomberg đưa tin lượng đặt mua của nhà đầu tư cá nhân dành cho đợt chào bán cổ phiếu lần đầu của SpaceX đã vượt 70 tỷ USD, ngay cả trước khi thương vụ diễn ra. SpaceX, công ty tên lửa và trí tuệ nhân tạo do Elon Musk (Elon Musk) lãnh đạo, được cho là đặt mục tiêu đạt giá trị vốn hóa khoảng 1.800 tỷ USD sau khi niêm yết.

*bình luận* Những con số đó cho thấy sức nóng khổng lồ của tài sản *Pre-IPO* và lý do tại sao các ngân hàng lớn xem *“token hóa”* là công cụ thích hợp để khai mở thị trường, nhất là khi nhu cầu đang vượt xa nguồn cung cơ hội đầu tư chất lượng cao.

Trong bối cảnh đó, động thái của Citi Group được xem như tín hiệu rõ ràng rằng tài chính truyền thống đang tìm cách mở rộng chi phối sang cả thị trường cổ phiếu chưa niêm yết thông qua hạ tầng chuỗi khối. Khi nhu cầu với tài sản tư nhân tiếp tục leo thang, câu hỏi đặt ra là liệu *“token hóa tài sản”* có thể thực sự trở thành kênh đầu tư mới, mang lại quyền sở hữu vốn rõ ràng, thay vì chỉ là sản phẩm phái sinh mang tính mô phỏng.

Nếu Citi Group và các đối tác như SIX Digital Exchange chứng minh được rằng mô hình *token hóa* đáp ứng được cả yêu cầu pháp lý lẫn nhu cầu thanh khoản, thị trường cổ phiếu chưa niêm yết rất có thể sẽ bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi ranh giới giữa tài sản truyền thống và tài sản số dần bị xóa mờ, và *token hóa* trở thành một phần hạ tầng cốt lõi của hệ thống tài chính toàn cầu.