600 tỷ USD ngân sách năng lượng sạch Mỹ vẫn tồn tại dù bị cắt giảm

Dù chính quyền Tổng thống Trump nỗ lực cắt giảm ngân sách năng lượng sạch, phần lớn nguồn vốn được chính quyền Biden phân bổ trước đó vẫn chưa bị hủy. Vấn đề cốt lõi không nằm ở ngân sách mới, mà ở việc chính phủ có thể hủy hoặc trì hoãn bao nhiêu khoản tiền Quốc hội đã duyệt từ trước.

Theo Crypto Briefing, khoảng 600 tỷ USD chi tiêu cho năng lượng sạch vẫn còn tồn tại dù chính quyền Trump đã cắt giảm nhiều chương trình. Con số này không phải một hạng mục ngân sách chính thức duy nhất, mà là ước tính tổng hợp từ phần vốn còn lại của nhiều chương trình khác nhau.

Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) cho biết trong báo cáo công bố ngày 22/7 rằng Đạo luật Đầu tư Cơ sở hạ tầng và Việc làm (IIJA) cùng Đạo luật Giảm lạm phát (IRA) đã cấp tổng cộng 629 tỷ USD cho Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA), Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Nội vụ và Cơ quan Quản lý Viễn thông - Thông tin Quốc gia (NTIA) trong các năm tài khóa 2022-2025. Phần lớn dự án trong số này đã được phê duyệt, trong khi khoảng 800 dự án trị giá 18 tỷ USD bị hủy.

Không ít khoản vốn vẫn chưa có kết luận cuối cùng. GAO cho biết khoảng 2.500 dự án với tổng giá trị 34 tỷ USD hiện ở trạng thái chưa được quyết định. Số tiền còn lại trên thực tế sẽ phụ thuộc vào các quyết định hành chính hoặc phán quyết của tòa án trong thời gian tới.

IIJA là đạo luật phân bổ ngân sách cho đường sá, cầu cống, viễn thông và hạ tầng năng lượng, còn IRA là cơ sở pháp lý chính cho các khoản tín dụng thuế năng lượng sạch và sản xuất. Cả hai đạo luật đều hoạt động theo cơ chế Quốc hội trao quyền ngân sách, sau đó chính phủ và các cơ quan liên quan triển khai thực tế. Sau khi đổi chính quyền, khả năng hủy vốn đã cấp và việc trì hoãn giải ngân đã trở thành điểm tranh cãi chính.

Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) cho biết trong các chương trình hạ tầng năng lượng sạch, hơn 97 tỷ USD vốn đầu tư thông qua Đạo luật Cơ sở hạ tầng Lưỡng đảng (BIL) và IRA vẫn đang được rót vào hạ tầng năng lượng sạch. Điều này cho thấy dù một số khoản trợ cấp và tín dụng thuế bị cắt giảm, toàn bộ chương trình liên quan không hề dừng lại.

Tuy nhiên, xu hướng ngược lại cũng rõ ràng. Theo bản tóm tắt trên Congress.gov, dự luật H.R.1 chấm dứt các khoản tín dụng thuế liên quan đến xe sạch, hiệu quả năng lượng nhà ở và điện sạch, đồng thời kết thúc tín dụng thuế điện sạch cho điện gió và điện mặt trời sau ngày 31/12/2027. Có thể nói, hỗ trợ năng lượng sạch đang bước vào giai đoạn cắt giảm ưu đãi thuế trong khi phần vốn chưa giải ngân vẫn còn tồn đọng.

Tháng 3 năm ngoái, EPA đã hủy khoản trợ cấp 20 tỷ USD liên quan đến Quỹ Giảm phát thải Khí nhà kính (GGRF), với lý do lo ngại về tính minh bạch, gian lận, lãng phí và lạm dụng chương trình. Sau đó, hãng tin AP đưa tin chính quyền Trump đã thừa nhận sử dụng khuynh hướng chính trị của từng bang làm căn cứ khi hủy khoảng 7,6 tỷ USD trợ cấp năng lượng sạch.

Trên thị trường, nhu cầu đã dồn lại trước hạn chót nhận tín dụng thuế. Theo Reuters, các nhà phát triển điện mặt trời đã đẩy nhanh tiến độ dự án để kịp nhận trợ cấp trước hạn ngày 4/7, trong khi LevelTen Energy phân tích rằng giá hợp đồng điện gió và điện mặt trời có thể tăng 40-50%, thậm chí một số giao dịch tại Texas tăng tới 120%.

Đây không phải là dự báo khẳng định giá sẽ tăng, mà là ví dụ cho thấy việc cắt giảm tín dụng thuế đang phản ánh vào điều kiện hợp đồng như thế nào. Các nhà phát triển năng lượng sạch buộc phải tính toán lại chi phí tài chính, giá hợp đồng mua bán điện và thời điểm khởi công tùy theo việc có được áp dụng trợ cấp và tín dụng thuế hay không.

Sự bất định về chính sách cũng lan sang lĩnh vực sản xuất và việc làm. Reuters dẫn báo cáo của Liên minh BlueGreen công bố ngày 14/7 cho biết việc chính quyền Trump cắt giảm hỗ trợ năng lượng sạch có liên quan đến việc trì hoãn hoặc hủy bỏ 223 dự án sản xuất và năng lượng sạch, với tổng vốn đầu tư 82,9 tỷ USD cùng 111.765 việc làm.

Phán quyết của tòa án cũng từng chặn đà cắt giảm của chính quyền. Reuters đưa tin ngày 8/6, tòa án liên bang quận Columbia (Washington D.C.) đã bác bỏ quy định của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) vốn khiến việc xin tín dụng thuế cho các dự án điện gió, điện mặt trời trở nên khó khăn hơn. Tòa cho rằng việc loại bỏ tiêu chuẩn công nhận khởi công trước đó thiếu giải trình thỏa đáng.

Đây cũng là một biến số cần theo dõi đối với dòng vốn đầu tư vào lưới điện và trung tâm dữ liệu tại Mỹ. Trong bối cảnh tình trạng nghẽn hạ tầng điện phục vụ các trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ ngày càng rõ nét, việc các khoản trợ cấp và tín dụng thuế năng lượng sạch còn tồn tại hay không có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư vào cơ sở phát điện, hợp đồng mua bán điện và hạ tầng liên quan.

Tài chính năng lượng sạch tại Mỹ hiện đang ở giai đoạn vừa bị cắt giảm quy mô lớn, vừa tiếp tục giải ngân một phần. Con số 600 tỷ USD còn lại chỉ là ước tính, và kết quả xử lý 2.500 dự án trị giá 34 tỷ USD mà GAO nêu ra sẽ là yếu tố quyết định quy mô giải ngân cuối cùng.