Robot hình người và AI tăng tốc tự động hóa nhưng còn xa kịch bản cướp hết việc làm

Theo CoinDesk đưa tin ngày 13 (giờ địa phương), làn sóng *trí tuệ nhân tạo* và *robot hình người* đang tăng tốc, nhưng kịch bản “robot cướp hết việc làm” có lẽ vẫn còn xa. Nhiều chuyên gia nhận định các hệ thống *AI* và *robot* hiện mới chỉ đủ sức thay thế từng phần, chủ yếu ở các công việc mang tính lặp lại, còn khả năng xử lý tình huống bất ngờ vẫn thua xa con người.

Theo CoinDesk, doanh nghiệp robot *Figure* gần đây đã trình diễn nhiều robot cùng tham gia phân loại bưu kiện trong 9 ngày liên tiếp, qua đó khơi lại cuộc tranh luận về việc *AI* và *robot* sẽ thay đổi thị trường lao động nhanh đến mức nào. Tuy vậy, phó giáo sư robot học Oliver Obst tại Đại học New South Wales (Úc) cho rằng đây giống một dạng “tự động hóa có chọn lọc” hơn là “thay thế lao động trên diện rộng”.

Ông giải thích, các tác vụ mang tính vật lý, lặp đi lặp lại trong môi trường có cấu trúc rõ ràng thì *robot* có khả năng thay thế tương đối cao. Ngược lại, các công việc liên quan đến thông tin như hành chính, xử lý giấy tờ… lại đang bị ảnh hưởng mạnh hơn từ *phần mềm AI* thay vì *robot* hình người. Ở chiều ngược lại, *robot hình người* vẫn còn nhiều rào cản về độ tin cậy, tốc độ, an toàn, chi phí và khả năng đối phó với tình huống đột xuất.

Ngay trong buổi trình diễn của Figure, người vận hành bằng sức người vẫn xử lý được khối lượng bưu kiện nhiều hơn robot. Robot phải dừng lại để sạc pin và thay ca, phơi bày thực tế là hiệu suất tổng thể vẫn chưa vượt được lao động con người. Dù Giám đốc điều hành Brett Adcock tỏ ra tự tin nói rằng “lần sau con người sẽ không thể thắng nữa”, nhiều ý kiến dự báo việc triển khai rộng trên thực tế sẽ chậm hơn kỳ vọng.

Số liệu trên thị trường cho thấy quá trình *tự động hóa* đang tăng tốc. Tháng 5 năm nay, công ty tư vấn nhân sự Challenger, Gray & Christmas thống kê các doanh nghiệp Mỹ đã cắt giảm khoảng 49.135 việc làm do ảnh hưởng từ *AI* tính đến năm 2026. Liên đoàn Robot Quốc tế cũng cho biết trong 10 năm qua, nhu cầu *robot công nghiệp* toàn cầu đã tăng gấp đôi, đặc biệt mạnh ở mảng kho bãi và logistics.

Markus Levin, đồng sáng lập XYO, nhận định các mô hình *AI* và phần mềm tự động hóa cho thấy hiệu suất ổn định hơn, bền bỉ hơn con người trong các nhiệm vụ lặp lại. Tuy vậy, *robot* vẫn phụ thuộc vào sạc pin, bảo dưỡng và giám sát từ con người. Ông dự báo phải mất thêm vài năm nữa mới có thể nói đến việc thay thế con người trên quy mô rộng, khi các rào cản về an toàn, quy định, chi phí hạ tầng và niềm tin thị trường vẫn còn rất lớn.

Cùng quan điểm, tiến sĩ Francisco Cruz Naranjo tại Đại học New South Wales cho rằng trong môi trường được kiểm soát chặt như nhà máy, *robot* có thể phát huy hiệu quả cao. Nhưng ở những nơi biến động lớn, điều kiện làm việc thường xuyên thay đổi, việc thích nghi vẫn là bài toán khó. Đặc biệt trong không gian gia đình hoặc các môi trường bất quy tắc, con người vẫn có ưu thế rõ rệt trước *robot*.

Dù vậy, làn sóng *robot* và *AI* không chỉ mang lại rủi ro. Các chuyên gia nhấn mạnh công nghệ mới có thể giúp giảm bớt công việc nguy hiểm, tăng mức độ an toàn, giải quyết tình trạng thiếu lao động trong một số ngành, đồng thời hỗ trợ cải thiện cân bằng giữa công việc và cuộc sống cho người lao động. *Bình luận*: Đi kèm với đó là thách thức lớn khi mô hình kinh tế hiện tại vốn dựa trên lao động và tiền lương có thể phải thiết kế lại trong dài hạn, từ chính sách thuế đến hệ thống an sinh xã hội.

Giới nghiên cứu cho rằng trọng tâm của cuộc tranh luận không nằm ở việc “*robot* có làm được việc hay không”, mà là “có thể giao phó công việc một cách an toàn và ổn định đến mức nào”. Khi *trí tuệ nhân tạo* và *robot hình người* từng bước tiến sâu vào nhà máy, kho bãi và nhiều lĩnh vực khác, xu hướng chủ đạo trong những năm tới nhiều khả năng vẫn là *tự động hóa chọn lọc*: *AI* và *robot* dần chiếm lĩnh các công việc lặp lại, nguy hiểm, trong khi con người giữ vai trò chính ở những nhiệm vụ đòi hỏi linh hoạt, phán đoán và tương tác phức tạp.