Boris Johnson gọi Bitcoin(BTC) là siêu mô hình Ponzi, cộng đồng tiền mã hóa phản pháo dữ dội

Theo Daily Mail đăng ngày 13 (giờ địa phương), **“Bitcoin(BTC)”** lại trở thành tâm điểm tranh luận khi cựu Thủ tướng Anh Boris Johnson công khai gọi đây là một “siêu mô hình **Ponzi**”. Bài viết và các phát ngôn của ông nhanh chóng bị cộng đồng tiền mã hóa và doanh nghiệp nắm giữ nhiều **“Bitcoin(BTC)”** phản bác, kéo theo làn sóng tranh cãi về bản chất thật sự của đồng tiền số này.

Theo Daily Mail ngày 13 (giờ địa phương), Johnson cho biết ông “từ lâu đã nghi ngờ” rằng tiền mã hóa không dựa trên giá trị thực mà chủ yếu phụ thuộc vào “làn sóng nhà đầu tư mới và non kinh nghiệm” đổ tiền vào. Ông dẫn lại một câu chuyện được cho là xảy ra tại một làng quê ở Oxfordshire, Anh: một người đã nghỉ hưu gặp một người lạ trong quán rượu, được hứa sẽ “làm tiền đẻ ra tiền” thông qua **“Bitcoin(BTC)”**, nên đã chuyển 500 bảng Anh (khoảng 661 USD, gần 1 triệu đồng). Trong hơn 3 năm rưỡi sau đó, người này liên tục phải trả đủ loại phí để cố rút tiền, nhưng cuối cùng mất khoảng 20.000 bảng Anh (khoảng 26.450 USD, gần 40 triệu đồng). Johnson kể lại rằng chính nạn nhân đã thừa nhận mình rơi vào “một dạng lừa đảo nào đó”.

Ở phần phân tích, Johnson cho rằng vàng hay những món sưu tầm như thẻ bài Pokemon có sức hút văn hóa và giá trị vật chất, trong khi **“Bitcoin(BTC)”** chỉ là “chuỗi con số được lưu trên máy tính”. Ông đặt câu hỏi tại sao thị trường lại tin tưởng hệ thống do nhân vật ẩn danh “Satoshi Nakamoto” tạo ra, trong khi không có bất kỳ cơ quan hay thể chế truyền thống nào đứng ra bảo chứng. Johnson còn mỉa mai: nếu “ai đó bẻ khóa được hệ thống”, phá vỡ cơ chế mật mã, thì “chúng ta biết kêu ai chịu trách nhiệm?”, rồi tự trả lời rằng ngoài “Nakamoto” – người có thể “không tồn tại hơn cả Pikachu hay Charmander” – thì chẳng có ai khác.

Ngay sau bài viết này, phản ứng từ giới tiền mã hóa và cộng đồng đầu tư diễn ra gần như lập tức. Michael Saylor, chủ tịch hãng niêm yết Strategy – được xem là công ty nắm giữ nhiều **“Bitcoin(BTC)”** nhất trong số doanh nghiệp trên sàn chứng khoán – lên tiếng phản bác. Theo Saylor, điểm mấu chốt của một mô hình **Ponzi** là có “trung tâm điều hành” hứa hẹn lợi nhuận, dùng tiền của nhà đầu tư sau để trả cho người vào trước. Ông nhấn mạnh, ở **“Bitcoin(BTC)”** “không có nhà phát hành, không có nhà quảng bá, không có cam kết sinh lời”, mà chỉ là một mạng lưới tiền tệ phân tán, mã nguồn mở, vận hành dựa trên **mã lập trình và nhu cầu thị trường tự do**.

Cùng quan điểm này, các “Community Notes” trên X (trước đây là Twitter) cũng bổ sung bối cảnh cho phát ngôn của Johnson. Phần chú thích nhắc lại rằng mô hình **Ponzi** thường gắn với lời mời chào “lợi nhuận cực cao, gần như không rủi ro”, do một chủ thể cụ thể điều phối dòng tiền. Ngược lại, **“Bitcoin(BTC)”** không có đơn vị phát hành hay bên đứng ra cam kết lợi suất; giá trị do cung – cầu thị trường quyết định; mã nguồn công khai; việc tham gia hoàn toàn tự nguyện; và không ai có thể ép buộc người dùng phải chạy một phiên bản phần mềm nhất định.

Trên mạng xã hội, phản ứng không chỉ dừng ở giải thích kỹ thuật. Một bộ phận người dùng nhấn mạnh cơ chế “nguồn cung cố định” và cấu trúc “mạng lưới phi tập trung” của **“Bitcoin(BTC)”** khiến nó khác xa các mô hình **Ponzi** cổ điển vốn cần người điều hành, dòng tiền tập trung và sổ sách có thể bị thao túng. Nhóm khác lại quay sang công kích các ngân hàng trung ương và chính sách tài khóa trong giai đoạn đại dịch, cho rằng việc bơm tiền ồ ạt và lạm phát cao mới là “mô hình rủi ro” lớn hơn nhiều so với một tài sản kỹ thuật số có nguồn cung giới hạn như **“Bitcoin(BTC)”**.

Bộ phận nghiên cứu của sàn phái sinh BitMEX cũng tham gia tranh luận. Trước câu hỏi “Vậy rốt cuộc ai chịu trách nhiệm trong mạng lưới **Bitcoin(BTC)**?”, BitMEX Research trả lời ngắn gọn: “Không ai cả (nobody is in charge)”. Theo họ, việc không có “người chịu trách nhiệm tối cao” vừa là điểm gây bất an với nhà đầu tư truyền thống, vừa là lợi thế cốt lõi vì không một tổ chức đơn lẻ nào có thể toàn quyền kiểm soát mạng lưới.

*bình luận* Tranh cãi lần này cho thấy nhãn “Ponzi” vẫn là khung diễn giải quen thuộc mà nhiều chính trị gia, nhà bình luận truyền thống sử dụng khi nói về **“Bitcoin(BTC)”** và tiền mã hóa nói chung. Tuy vậy, như lập luận từ phía ngành và các chuyên gia pháp lý nhiều lần chỉ ra, định nghĩa pháp lý và kinh tế học của **Ponzi** – vốn xoay quanh yếu tố cam kết lợi nhuận, dòng tiền từ người đến sau nuôi người đến trước và chủ thể điều hành tập trung – không trùng với cấu trúc mạng lưới mở, phi tập trung, không cam kết lợi suất như **“Bitcoin(BTC)”**.

Cuộc tranh luận xoay quanh **“Bitcoin(BTC)”** lần này có lẽ sẽ khó dừng lại ở câu hỏi cảm tính “có phải lừa đảo hay không”. Vấn đề quan trọng hơn trong giai đoạn tới sẽ là cách hệ thống pháp luật và cơ quan quản lý xác định ranh giới giữa hành vi lừa đảo lợi dụng danh nghĩa **“Bitcoin(BTC)”** với bản thân giao thức, đồng thời xây dựng khung bảo vệ nhà đầu tư trước rủi ro quá nóng, đòn bẩy quá mức và sản phẩm phái sinh phức tạp. Đó mới là nơi thị trường tiền mã hóa, nhà lập pháp và nhà đầu tư phổ thông buộc phải tìm ra điểm cân bằng, thay vì chỉ dừng lại ở những khẩu chiến gắn mác **Ponzi**.