SEC cân nhắc cơ chế miễn trừ hẹp cho token hóa chứng khoán, mở đường thanh toán on-chain tại Phố Wall

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ(SEC) đang tiến thêm một bước trong nỗ lực đưa *“từ token hóa chứng khoán”* vào khuôn khổ quản lý chính thức, thông qua đề xuất thử nghiệm cơ chế miễn trừ có kiểm soát. Nếu được triển khai, chiến lược này có thể mở đường cho việc ứng dụng rộng rãi công nghệ *từ blockchain* trong thanh toán – bù trừ chứng khoán tại Phố Wall, với mục tiêu cắt giảm bớt các khâu trung gian vốn tồn tại hàng chục năm qua.

Theo CNBC đưa tin ngày 12 (giờ địa phương), Ủy ban Tư vấn Nhà đầu tư (Investor Advisory Committee) trực thuộc SEC đã họp và thông qua khuyến nghị dành cho SEC về việc áp dụng các “*từ miễn trừ hẹp (narrow exemptions)*” cho giao dịch *từ token hóa chứng khoán*. Cụ thể, đề xuất này nhằm cho phép một cách hạn chế việc giao dịch các loại tài sản như cổ phiếu dưới dạng chứng khoán được token hóa, trong khuôn khổ thử nghiệm có giám sát.

Tuy nhiên, ủy ban nhấn mạnh điều kiện tiên quyết để được hưởng *từ miễn trừ* là phải đáp ứng ba yêu cầu cốt lõi: nghĩa vụ công bố thông tin đầy đủ, chịu giám sát định kỳ bởi bên thứ ba độc lập, và đảm bảo “giao dịch *từ token hóa chứng khoán* phải tuân thủ nguyên tắc thực hiện lệnh với điều kiện tốt nhất cho mọi nhà đầu tư”.

*bình luận* Đây không phải là “vé thông hành tự do” cho các dự án token hóa, mà giống một “hành lang thử nghiệm” có rào chắn, nơi những mô hình mới buộc phải chứng minh vừa tăng hiệu quả, vừa không làm suy yếu chuẩn bảo vệ nhà đầu tư hiện có.

Đề xuất từ Ủy ban Tư vấn Nhà đầu tư được đánh giá có sức nặng đáng kể khi trong thành phần có mặt các cựu lãnh đạo công ty giao dịch lớn, đại diện tổ chức đầu tư và chuyên gia học thuật. Trong bối cảnh *từ token hóa* đang trở thành xu hướng nổi bật trên thị trường tài chính toàn cầu, động thái này được hiểu như lời kêu gọi SEC không để “*từ khoảng trống quy định*” kéo dài, mà nên sớm thiết kế một khuôn khổ thử nghiệm với các biện pháp an toàn rõ ràng.

Lập trường hiện tại của SEC cũng không đi quá xa so với hướng khuyến nghị nói trên. Chủ tịch SEC, ông Paul Atkins (Paul Atkins), nhiều lần khẳng định các tài sản được *từ token hóa* nhưng vẫn đáp ứng định nghĩa pháp lý của “*từ chứng khoán*” thì phải tuân thủ cùng cấp độ bảo vệ nhà đầu tư và kỷ luật thị trường như chứng khoán truyền thống. Ông Atkins cho biết SEC đang trong quá trình xây dựng bộ quy tắc chính thức liên quan đến *từ token hóa tài sản*, và khuyến nghị từ ủy ban tư vấn lần này được xem như “sự hậu thuẫn chính thức” cho hướng đi đó.

Trong mô hình hiện tại, giao dịch cổ phiếu truyền thống tại Mỹ thường liên quan đến nhiều chủ thể: công ty môi giới, đại lý chuyển nhượng (transfer agents), các trung tâm bù trừ – thanh toán và cơ sở dữ liệu tập trung. Dù thị trường Mỹ đã rút ngắn chu kỳ thanh toán xuống T+1 (thanh toán vào ngày làm việc tiếp theo), nhiều ý kiến cho rằng vẫn tồn tại rủi ro từng khâu và chi phí vận hành đáng kể.

Theo Ủy ban Tư vấn Nhà đầu tư, nếu chuyển cùng một loại cổ phiếu sang giao dịch *từ on-chain* dưới dạng *từ token hóa chứng khoán*, việc giao nhận chứng khoán và thanh toán có thể diễn ra đồng thời trong một giao dịch duy nhất trên blockchain, đồng thời quyền sở hữu được ghi nhận trực tiếp trên một sổ cái phân tán duy nhất. Cách tiếp cận này được đánh giá có tiềm năng tăng hiệu quả thanh toán – bù trừ, giảm thiểu rủi ro trong quá trình kết toán và cắt giảm một số tầng lớp trung gian.

*bình luận* Mục tiêu dài hạn mà nhiều tổ chức tài chính nhắm đến là mô hình “*từ thanh toán đồng thời (atomic settlement)*”, đi xa hơn chuẩn T+1 hiện nay. Ở đó, giao dịch chỉ hoàn tất nếu cả tài sản và tiền đều được chuyển giao ngay lập tức, giảm mạnh rủi ro đối tác và rủi ro hệ thống.

Dù vậy, ủy ban cũng lên tiếng cảnh báo rằng *từ token hóa chứng khoán* không phải “thuốc tiên” giải quyết mọi vấn đề. Trong văn bản khuyến nghị, ủy ban ghi rõ rủi ro lớn nhất của việc *từ token hóa cổ phiếu* là khả năng các cải cách hoặc miễn trừ được đề xuất sẽ vô tình đưa vào hệ thống những loại rủi ro mới mà nhà đầu tư không hiểu hết, và chi phí xử lý những rủi ro đó có thể vượt quá lợi ích mà công nghệ mang lại.

Các rủi ro được nhắc đến bao gồm rủi ro kỹ thuật – vận hành, lỗ hổng trong *từ hợp đồng thông minh*, vấn đề quản lý khóa riêng, độ bền vững và khả năng phục hồi của hạ tầng giao dịch, cùng nguy cơ hình thành “vùng xám” ngoài tầm giám sát. Khi bản chất giao dịch vẫn là *từ chứng khoán* nhưng được “đóng gói” dưới nhãn *từ token hóa*, mọi sự nới lỏng về công bố thông tin hay giám sát có thể đánh đổi bằng việc niềm tin thị trường bị tổn hại.

Phát biểu trong cùng ngày, ông Paul Atkins cho biết SEC ghi nhận quan điểm của ủy ban rằng *từ token hóa* có khả năng “nâng cao hiệu quả thanh toán, giảm rủi ro kết toán và loại bỏ những khâu trung gian không cần thiết”. Ông kỳ vọng SEC sẽ sớm xem xét một cơ chế “*từ miễn trừ đổi mới (innovation exemption)*” dành cho một số mô hình *từ token hóa chứng khoán* với phạm vi giới hạn, đồng thời nhấn mạnh cơ chế này phải được thiết kế trong tầm nhìn xây dựng “khung quy định dài hạn” cho tài sản được *từ token hóa*.

Thị trường đang xem đây là tín hiệu cho thấy quá trình đưa *từ token hóa chứng khoán* vào khuôn khổ pháp lý chính thống tại Mỹ đã bước vào giai đoạn thảo luận thực chất hơn. Tuy nhiên, ngay cả khi các biện pháp *từ miễn trừ* được thông qua, nhiều khả năng phạm vi áp dụng vẫn sẽ khá hẹp, đi kèm với yêu cầu tăng cường công bố thông tin và cơ chế giám sát thường trực.

*bình luận* Trọng tâm của câu chuyện nằm ở điểm cân bằng mà SEC sẽ lựa chọn giữa tốc độ thúc đẩy *từ đổi mới thanh toán – bù trừ* và độ chặt chẽ của *từ bảo vệ nhà đầu tư*. Nếu cán cân nghiêng quá nhiều về một phía, hoặc là tiến trình *từ token hóa chứng khoán* bị chậm lại, hoặc là rủi ro hệ thống và niềm tin thị trường có thể bị thách thức.

Trong bối cảnh này, cụm từ *“từ token hóa chứng khoán”* không chỉ còn là khẩu hiệu công nghệ, mà đang dần trở thành chủ đề trọng tâm trong thảo luận chính sách tài chính tại Mỹ – nơi mọi bước đi của SEC đều có ảnh hưởng lan tỏa tới thị trường tài sản số toàn cầu.