Dầu Brent tăng 1,23%, tranh chấp quyền kiểm soát Hormuz nổi lên

Ý tưởng thu phí qua eo biển Hormuz khó nhận được sự đồng thuận từ các nước vùng Vịnh, khiến trọng tâm bàn thảo về việc mở lại eo biển này chuyển từ chi phí sang quyền kiểm soát. Oman đưa ra phương án không thu phí và tự do hàng hải, trong khi Iran yêu cầu quyền kiểm soát tàu thuyền.

Brian Sullivan, phóng viên CNBC, dẫn lời giới quan chức trong ngành năng lượng cho biết các nước vùng Vịnh khó có khả năng đồng ý hoặc tuân theo phương án thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Các tài liệu ngoại giao được công bố cùng bản tin của Reuters cũng cho thấy các cuộc thảo luận chưa đến giai đoạn chốt mức phí, mà vẫn đang ở bước điều phối về quyền quản lý và cấp phép tuyến hàng hải.

Bộ Ngoại giao Oman, trong tuyên bố ngày 24 tháng 6, cho biết nước này sẽ phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập hành lang hàng hải tạm thời tại eo biển Hormuz nhưng không thu phí. Cùng tuyên bố, Oman cũng nhắc đến luật pháp quốc tế, luật biển và nguyên tắc tự do hàng hải.

Oman và Iran, trong tuyên bố chung ngày 23 tháng 6, cùng khẳng định việc tàu thuyền qua lại an toàn tại eo biển Hormuz và chủ quyền của hai nước. Hai bên nhất trí duy trì nhóm công tác chung giữa hai bộ ngoại giao để bàn về việc quản lý hàng hải trong tương lai, các dịch vụ liên quan và vấn đề chi phí.

Cụm từ này để ngỏ khả năng bàn về chi phí, nhưng khó có thể hiểu là hai bên đã thống nhất áp dụng phí qua lại. Giới phân tích cho rằng vấn đề thực sự nằm ở việc ai có quyền cấp phép cho tàu qua lại an toàn và ai chi trả các khoản phí phát sinh.

Reuters đưa tin ngày 28 tháng 7 rằng Oman đã trình Iran một phương án quản lý eo biển được các nước vùng Vịnh ủng hộ, trong đó có phương án thu phí tự nguyện. Tuy nhiên, cũng trong bản tin này, giới chức Mỹ khẳng định eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quốc tế, cần được sử dụng tự do mà không chịu sự kiểm soát hay hạn chế nào từ Iran.

Iran đang yêu cầu quyền kiểm soát mạnh mẽ hơn. Reuters đưa tin ngày 4 tháng 8 rằng trong phương án mở lại tạm thời đang bàn với Oman, Iran muốn có quyền kiểm soát đối với tàu đi vào và quyền giám sát đối với tàu đi ra.

Cũng theo bản tin trên, một nguồn tin phía Iran nói "Tehran khó có khả năng thay đổi lập trường". Điều này cho thấy các cuộc đàm phán về việc nối lại hoạt động qua lại không chỉ xoay quanh việc bảo đảm an toàn hàng hải, mà còn là cuộc thương lượng về quyền quản lý tuyến đường.

Phản ứng của thị trường thể hiện trước tiên ở giá dầu. Reuters đưa tin ngày 26 tháng 8 rằng giá dầu thế giới giảm hơn 2% khi kỳ vọng về tiến triển đàm phán Iran-Oman được phản ánh vào giá.

Trong phiên, cả hai chỉ số dầu đều giảm xuống mức thấp nhất kể từ ngày 10 tháng 8 do kỳ vọng lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz gia tăng. Giới quan sát cho rằng kỳ vọng nối lại hoạt động qua lại đã làm dịu bớt lo ngại về gián đoạn nguồn cung.

Nhưng sang ngày hôm sau, diễn biến đảo chiều. Sau khi Nhà Trắng khẳng định Mỹ và Iran hiện không tiến hành đàm phán, giá dầu Brent tăng 1,23% lên 88,92 USD/thùng, còn dầu WTI tăng 0,23% lên 82,42 USD/thùng, tính đến 0h35 ngày 28 tháng 8 theo giờ Hàn Quốc (KST).

Reuters cho biết lưu lượng tàu qua eo biển tăng lên 10 tàu chở hàng có thể theo dõi được tính đến ngày 26 tháng 8, nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình 15 tàu/ngày trong 10 ngày trước đó. Trước đó, TokenPost cũng đưa tin tình trạng bất ổn tại các tuyến cung ứng vùng Vịnh đã ảnh hưởng đến việc thu mua của các nhà máy lọc dầu châu Á.

Kpler, trong báo cáo ngày 19 tháng 8, cho biết cửa sổ đàm phán 60 ngày theo biên bản ghi nhớ Islamabad đã kết thúc vào ngày 17 tháng 8 mà không đạt được thỏa thuận hay gia hạn. Cùng báo cáo này, Kpler phân tích rằng trong giai đoạn trên, khoảng 374 triệu thùng dầu thô đã được vận chuyển qua khu vực vùng Vịnh, nhưng eo biển vẫn chưa được mở lại hoàn toàn.

Eo biển Hormuz là tuyến đường tập trung dòng chảy dầu thô và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Tranh luận về việc thu phí không đơn thuần là vấn đề chi phí, mà còn gắn liền với quyền cấp phép cho tàu thuyền, bảo hiểm hàng hải và quyền tự do hàng hải.

Thị trường Việt Nam cũng có thể chịu ảnh hưởng gián tiếp thông qua giá năng lượng và chi phí logistics đường biển. Hiện tại, lập trường của các bên vẫn phân hóa: Oman ủng hộ phương án không thu phí và tự do hàng hải, Iran yêu cầu quyền kiểm soát, còn Mỹ phản đối việc Iran kiểm soát eo biển.