Guinea-Bissau bác nghiên cứu vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh, cảnh sát thu giữ vaccine

Nội các Guinea-Bissau tái khẳng định ngày 16 tháng 10 rằng không chấp thuận nghiên cứu vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh, khiến nghiên cứu không được triển khai tại nước này. Ba ngày sau, cảnh sát tư pháp cho biết đã khám xét văn phòng tại Bissau của Dự án Y tế Bandim, đơn vị thúc đẩy nghiên cứu, và thu giữ vaccine viêm gan B dùng cho nghiên cứu.

Hãng Thông tấn Guinea-Bissau đưa tin nội các tái khẳng định lập trường từ chối nghiên cứu. Christine Stabell Benn, đồng chủ nhiệm nghiên cứu, cho biết qua email rằng nội các đã chính thức không chấp thuận dự án vào ngày 16. Bà nói tôn trọng thẩm quyền của giới chức trong việc quyết định có tiến hành nghiên cứu hay không. Frederik Schaltz-Buchholzer, người tham gia nghiên cứu, cũng viết trên LinkedIn rằng dự án sẽ không diễn ra tại Guinea-Bissau do chưa nhận được phê duyệt cần thiết của chính phủ.

Hãng thông tấn này cho biết Bộ trưởng Y tế đã báo cáo tại cuộc họp nội các về những tin đồn liên quan đến việc phê duyệt nghiên cứu và vấn đề xác định trách nhiệm. Lý do cụ thể khiến chính phủ từ chối chưa được xác nhận.

Nhóm nghiên cứu cho biết thử nghiệm chưa bắt đầu và vaccine chưa được tiêm cho bất kỳ ai. Họ nói cuộc khám xét văn phòng và việc thu giữ vaccine diễn ra sau khi nghiên cứu bị từ chối, đồng thời không có kế hoạch chuyển nghiên cứu sang khu vực khác.

Nghiên cứu được thiết kế dưới dạng thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, so sánh kết quả sức khỏe giữa trẻ sơ sinh được tiêm vaccine viêm gan B ngay sau khi sinh và trẻ chờ đến thời điểm tiêm theo lịch hiện hành. Đề cương nghiên cứu tháng 1 của nhóm dự kiến theo dõi tử vong, bệnh tật và sự phát triển lâu dài.

Tranh luận bắt nguồn từ tuyên bố tháng 2 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). WHO bày tỏ lo ngại rằng thiết kế nhóm đối chứng không tiêm vaccine ngay sau sinh có thể khiến trẻ sơ sinh đối mặt với nguy cơ nhiễm trùng mạn tính, xơ gan và ung thư gan. WHO cũng nhận định phần mô tả nghiên cứu được công bố chưa chứng minh đầy đủ tính cần thiết về mặt khoa học của thiết kế này.

WHO cho biết liều vaccine viêm gan B khi sinh đã được sử dụng hơn 30 năm, nằm trong lịch tiêm chủng quốc gia của hơn 115 nước và có hiệu quả ngăn lây truyền từ mẹ sang con. WHO cho rằng người tham gia nghiên cứu cần được cung cấp biện pháp phòng ngừa tốt nhất đã được chứng minh, bất kể địa điểm; tình trạng thiếu nguồn lực không thể là căn cứ để từ chối chăm sóc đã được chứng minh.

Nhóm nghiên cứu phản bác rằng vào thời điểm đó, lịch tiêm chủng quốc gia của Guinea-Bissau chưa bao gồm liều vaccine khi sinh, nên việc tham gia nghiên cứu không khiến trẻ bị tước mất mũi tiêm đang có trong lịch. Nhóm nói mục tiêu không phải kiểm chứng lại hiệu quả của vaccine trong phòng ngừa viêm gan B, mà là đánh giá những ảnh hưởng sức khỏe không đặc hiệu của việc tiêm vaccine ngay sau sinh. Ảnh hưởng không đặc hiệu là tác động sức khỏe ngoài mục tiêu phòng ngừa căn bệnh mà vaccine nhắm đến.

Nhóm cũng cho biết nghiên cứu không cung cấp ít biện pháp can thiệp hơn chính sách tiêm chủng hiện hành của quốc gia, đồng thời đã có sự đồng ý của cha mẹ và được hội đồng đạo đức thẩm định. Đề cương ghi Frederik Schaltz-Buchholzer là nghiên cứu viên chính và nêu ngày phê duyệt của Ủy ban Đạo đức Quốc gia Guinea-Bissau là 5 tháng 11 năm 2025. Tuy nhiên, phê duyệt của hội đồng đạo đức và sự chấp thuận của chính phủ để tiến hành nghiên cứu là hai vấn đề riêng biệt.

WHO cho biết Guinea-Bissau dự kiến đưa liều vaccine viêm gan B khi sinh vào chương trình tiêm chủng quốc gia trước năm 2028. Nhóm nghiên cứu cũng nói họ muốn tìm hiểu hiệu quả của mũi tiêm trước khi kế hoạch triển khai trên toàn quốc được thực hiện.

Schaltz-Buchholzer cho rằng tại địa phương, nghiên cứu bị hiểu nhầm là thử nghiệm mức độ nguy hiểm của chính vaccine, khiến sự hoài nghi và tin đồn lan truyền trên mạng xã hội. Đây là phần giải thích từ phía nhóm nghiên cứu; mức độ đại diện của nhận định này đối với dư luận địa phương chưa được xác minh riêng.