Thu nhập thực tế tại Mỹ tăng 13-63%, tiêu dùng phân hóa hình chữ K giai đoạn 2021-2023

Thu nhập thực tế tại Mỹ tăng 13% ở nhóm thu nhập thấp, khoảng 26% ở nhóm thu nhập trung bình và khoảng 63% ở nhóm thu nhập cao trong giai đoạn 1994-2024. Dù thu nhập tăng ở tất cả các nhóm, khoảng cách giữa các tầng lớp lại thể hiện rõ hơn trong tiêu dùng sau đại dịch COVID-19.

Ngân hàng Dự trữ Liên bang Richmond (Federal Reserve Bank of Richmond) phân tích rằng kết luận về việc nền kinh tế Mỹ có mang tính 'hình chữ K' hay không sẽ thay đổi tùy theo chỉ số được lựa chọn giữa thu nhập và tiêu dùng. Tài sản ròng cần được kiểm chứng bằng dữ liệu riêng. Kinh tế hình chữ K mô tả tình trạng kinh tế của nhóm thu nhập cao cải thiện trong khi nhóm thu nhập thấp đi xuống.

Lance Roberts, cây viết của Real Investment Advice, cho rằng truyền thông thường lặp lại câu chuyện 'người giàu tiếp tục giàu hơn, còn những người khác tiếp tục nghèo đi' và bỏ qua một số chỉ số đã cải thiện trong bài viết ngày 18. Ông đưa ra lý do là mức tăng lương thực tế của nhóm hưởng lương thấp nhất và tỷ lệ nắm giữ tài sản của 50% hộ gia đình thấp nhất đều cao hơn các mức đáy trước đây.

Tuy nhiên, tỷ lệ nắm giữ tài sản của 50% hộ gia đình thấp nhất mà Roberts đưa ra là khoảng 2,5%, khác với tỷ lệ tài sản ròng 4,27% của 50% hộ gia đình thấp nhất trong Tài khoản phân phối tài chính (DFA) của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ trong quý IV/2025. Hai số liệu này có thời điểm tham chiếu và phương pháp tính khác nhau nên khó so sánh trực tiếp.

Theo DFA, trong quý IV/2025, 10% hộ gia đình giàu nhất nắm giữ khoảng 67,9% tài sản ròng, còn 1% giàu nhất nắm giữ 31,8%. Cấu trúc tài sản tập trung ở nhóm thượng lưu vẫn được xác nhận, nhưng tỷ lệ của 10% hộ gia đình giàu nhất đã thấp hơn mức đỉnh 70,3% trong quý I/2019.

Các chỉ số tiền lương cũng cho thấy sự khác biệt giữa tốc độ tăng và giá trị tuyệt đối. Ngân hàng Dự trữ Liên bang Cleveland cho biết tiền lương thực tế theo giờ đã tăng 1,34 USD ở nhóm 10% thấp nhất và 3,09 USD ở nhóm 90% cao nhất từ quý I/2020 đến quý III/2025.

Xét về tốc độ tăng, nhóm 10% thấp nhất đạt 9,7%, cao hơn mức 4,5% của nhóm 90% cao nhất. Tuy nhiên, xét về giá trị tuyệt đối, mức tăng của nhóm lương cao lớn hơn. Trong giai đoạn 2015-2020, mức tăng tiền lương thực tế của nhóm 10% thấp nhất, nhóm 25% và nhóm trung vị lần lượt cao hơn giai đoạn sau COVID-19 là 0,37 USD, 0,41 USD và 0,66 USD.

Áp lực chi phí sinh hoạt không chỉ giới hạn ở nhóm thu nhập thấp. Trong khảo sát do Viện Nghiên cứu Di động Kinh tế McKinsey thực hiện với 31.119 người Mỹ, 60% xem chi phí sinh hoạt tăng là trở ngại lớn đối với việc đạt mục tiêu, trong đó 88% chỉ ra hàng tạp hóa và thực phẩm là gánh nặng chính.

Chỉ dựa vào dòng thu nhập thì khó xác định toàn bộ giai đoạn là một nền kinh tế hình chữ K theo nghĩa nghiêm ngặt. Ngân hàng Dự trữ Liên bang Richmond cho rằng bằng chứng về hình chữ K trong chỉ số thu nhập còn yếu vì thu nhập thực tế tăng ở tất cả các nhóm.

Ngược lại, trong tiêu dùng giai đoạn 2021-2023, chi tiêu của nhóm thu nhập cao tăng trong khi tiêu dùng của nhóm thu nhập thấp tương đối yếu hơn. Điều này cho thấy thu nhập và tiêu dùng có thể vận động khác nhau ngay trong cùng một giai đoạn phục hồi kinh tế.

Nhận định 10% người tiêu dùng đứng đầu chiếm một nửa tổng chi tiêu cũng thay đổi tùy phương pháp tính. Một phân tích liên quan đến Moody's Analytics từng đưa tỷ lệ này lên 49,2% rồi điều chỉnh xuống 45,8%, trong khi Khảo sát Chi tiêu Tiêu dùng của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) ghi nhận con số 22,9% đối với nhóm có thu nhập cao nhất.

Sự khác biệt này cho thấy không thể so sánh tiêu chuẩn thu nhập, tiêu chuẩn hộ gia đình và tiêu chuẩn chi tiêu tiêu dùng như những thống kê đồng nhất. Khi đánh giá quy mô tiêu dùng, cần xem xét đồng thời quy mô mẫu, đơn vị đo lường và thời gian khảo sát.

Mối quan hệ giữa tâm lý người tiêu dùng và chi tiêu thực tế cũng suy yếu. Ngân hàng Dự trữ Liên bang Chicago phân tích rằng hệ số tương quan giữa chỉ số tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan và tốc độ tăng tiêu dùng cá nhân thực tế đã giảm từ mức trung bình 0,69 trước năm 2020 xuống gần 0 sau đó.

Khi nhóm nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ liên kết câu trả lời khảo sát của khoảng 10.000 người với hồ sơ mua hàng thực tế trong năm 2024, 43% cho biết tình hình kinh tế của họ xấu đi so với năm 2019, nhưng nhiều người trong số này vẫn tăng số tiền mua sắm thực tế. Kết quả cho thấy cảm nhận về kinh tế và hành vi tiêu dùng không nhất thiết đi cùng một hướng.

Giống như phân tích cho rằng phân cực tiêu dùng vẫn tiếp diễn dù khoảng cách tiền lương tại Mỹ thu hẹp, khó đánh giá cảm nhận kinh tế của từng tầng lớp chỉ từ diễn biến tiền lương. Cần xem xét đồng thời tài sản, chi phí sinh hoạt và quy mô tiêu dùng để phân biệt những hiện tượng mà khái niệm kinh tế hình chữ K phản ánh với những yếu tố bị bỏ qua.